#hemeroteka #lesbianismoa #erakusketa | Genealogia bisual bat

Marta Luxan soziologoa 'Bollologia' erakusketa aurkezten, Oiartzunen //

Genealogia bisual bat
'Bollologia' erakusketa sortu dute, lesbianen historiaren genealogia bat eginda lortutako informazioarekin. Liburu batean biltzen ari dira genealogia guztia.
Nerea Intxausti Castiñeira | Berria, 2025-04-17
https://www.berria.eus/bizigiro/genealogia-bisual-bat_2140097_102.html 

«Kartelgintzaren bidez gauza asko konta daitezke», azaldu du Marta Luxan Serrano soziologoak. Iruditzen zaio kartelgintzak ematen dituela borroka baten pistak eta testuingurua. Eta hortik abiatuta sortu zuen talde batek ‘Bollologia’ erakusketa. Erakusketa ikusgai dago hilaren 29ra arte Oiartzungo (Gipuzkoa) udaletxeko areto nagusian, eta haren inguruko azalpenak eman dizkie aurkezpenera joan direnei; ondoren Marienera (Basauri, Bizkaia) eramango dute erakusketa, eta irailean, Igorrera (Bizkaia).

1977tik 2010era arte Hego Euskal Herriko lesbianen historian gertatu diren jazoera azpimarragarrienak bildu dituzte, eta paretetan zintzilik jarri dituzte kartelez, legeez, aldarrikapenez eta argitalpenez osatuta. Ipar Euskal Herriko «oso gauza gutxi» topatu dituzte. Bilduman ez dago argazki askorik, eta zergatia kontatu du Luxanek: «Orduko bollerei lehenengo topaketako argazkiak eskatu genizkien, eta erantzun ziguten: ‘Zuek uste duzue argazkiak ateratzen genituela? Ez horixe!’».

Apirilean Leitzan (Nafarroa) egin ziren Bollotopaketetarako sortu zuen talde batek bilduma; Oiartzungo aurkezpenera joandako batzuk ere han egon ziren, eta buruarekin baietz esan dute: «Interesgarria iruditu zitzaigun begirada historiko bat ematea lehen Bollotopaketetatik berrogei urte igaro diten honetan, eta erakusketa forma egokia iruditu zitzaigun». Liburu batean ere biltzen ari dira genealogia guztia.

Kolektibo askoren eratze urtea eta haien aldarrikapenen eta ekintzen kartelak agertzen dira erakusketan, legeak eta erakundeekin izandako harremanak eta, azkenik, lesbianek beste mugimenduen alde ere nola egin duten. Informazioa mugatu behar zuten, eta 1977tik 2010erako tartea aukeratu zuten: «1977. urtean hastea erabaki genuen, orduan gertatu zelako Francisen [Vicente Badillo] hilketa [i.e. 1979], eta kontuan hartu beharreko mugimendua sortu zuelako; eta 2010 zergatik? Manifestu transfeminista atera zutelako». Ordutik aurrerakoa Bollotopaketetan jasoko zela jakintzat jo dute.

Paretetan zintzilik daude urte horietan gertatutakoen adierazgarri asko: 1977an, ‘Gay Hotsa’-n, EHGAMek argitaratzen zuen aldizkariaren lehen alean, lesbianismoaren inguruko artikulu bat azaldu zen. Urte berean egin ziren Euskadiko emakumeen topaketa feministak, eta orduan ere lesbianismoaren inguruko hitzaldi bat egin zuten. «Garai hartan tentsioa zegoen non egon erabakitzean: asanblada feministetan, EHGAMen barruan, jende asko bietan zegoen... Bazegoen saltsa».

1983an, Zamalbiden (Errenteria, Gipuzkoa), Lesbianen Jardunaldiak antolatu zituzten lehen aldiz. 250 bat lesbiana feminista elkartu ziren, eta Luxanek uste du «oso berezia» izan zela. «Nik uste dut, Euskal Herrian behintzat, ezin direla lesbianen kolektiboak ulertu feminismoari erreferentzia egin gabe», zehaztu du soziologoak.

Bilboko Txokolanda, Matarrasca, Plataforma de Las Valentinas eta 1994ko bizikleta martxak ere aipatu ditu. Ekainaren 28ko kartelek hartzen dute erakusketaren zati handi bat; «eta gehiago ere bazeuden», soziologoaren arabera.

Sorginak «altxor»
‘Sorginak’ Euskadiko Lesbiana Feministen Kolektiboaren aldizkaria sortu zen 1986an, eta «altxor bat» da Luxanentzat: «Erreferente bat da, urteetan iraun zuelako, eta gauza asko atera ditugu ‘Sorginak’ aldizkaritik». «Interesgarria da, lurralde ezberdinetatik sortu zuten aldizkari bat delako. Orduko gaien inguruan hitz egiten zuten, eta instituzioei oso kritika gogorrak egiten zizkieten; niretzat, politikoki oso kokapen interesgarria dute».

Luxanek kontatu du bertan idazten zutenek lehia izaten zutela, ea nork aterako azalik ikusgarriena, eta umorez egiten zituztela asko. 1983an lehorte bat izan zen, eta ura moztu zuten etxe guztietan. Bada, azalean hiru emakume biluziren argazkia atera zuten, eta hauxe zioen: ‘Aurreztu ura, bainatu zure lagunekin’. Lesbiana haiek Bollotopaketetan kontatu zutenez, argazki hori azalean jartzea oso garrantzitsua izan zen, beren gorputzak modu publikoan erakutsi zituztelako ikusgarritasuna hain beharrezkoa zen garai batean.

Luxanen ustez, esanguratsua da zergatik sortu zen 1994an Ala Ala kolektiboa Gasteizen: «Gasteiz izan zen Espainiako Estatu osoan izatezko bikoteen zerrenda egitea onartu zuen lehen udala; ez zituzten ezkonduta zeudenen eskubide berberak, baina aurrerapauso bat izan zen». Ala Ala kolektiboa sortu zen, ulertu zutelako hori instituzionalizaziorako pauso bat izan zitekeela. Albistea oso modu baikorrean hartu bazen ere, ‘Sorginak’ aldizkarikoek kritikatu egin zuten, baita Luxanek ere: «Interesgarria iruditzen zait, gerora oihartzun txikia izan duten aldarrikapenak izan direlako: genero bereko pertsonen ezkontza garaipen moduan hartzen dugu, baina ez beste alternatiba batzuk proposatzeko galera moduan».

Halere, lesbianen mugimenduak bestelako mugimenduekin zer harreman izan dituen ere erakutsi dute: «Argi dago oso lotuta egon dela mugimendu feministarekin eta sexu askapenerako mugimenduarekin, baina baita gehiagorekin ere». Nazio auziari erreferentzia egiten diote kartel batzuek, borroka antimilitaristari, elizaren kontrako kritikak... «Gure asmoa zen ikusaraztea bollerok ez garela aritu gure gauzez hitz egiten eta kito, baizik eta badagoela irakurketa kritiko bat beste aferen inguruan; abortu eskubidearen alde ere egin zuten».

Luxanek ohartarazi du bere garai soziohistorikoan kokatu behar dela kartel bakoitza, eta batzuk zahartu egin direla gaur egungo ikuspegirako: «Agertzen diren gorputz gehienak oso normatiboak dira, adibidez, baina interesgarria iruditzen zitzaigun erakustea nola aldatu den hori, eta, hain zuzen, bilakaera bat izan duela». Eta horregatik, gauza batzuk ez edertzeko hautua egin dute. 

#hemeroteka #bollerak #memoria | Bollologia erakusketaren aurkezpena egin dute

'Bollologia erakusketa', Oiartzunen aurkeztuta //

Bollologia erakusketaren aurkezpena egin dute
Oiartzungo Feministen Asanbladak 'Euskal Herriko bolleron mugimenduaren genealogia bisual bat' erakusketa antolatu du. Hilaren 29ra arte egongo da ikusgai udaletxeko areto nagusian.
Leire Perlines | Oarsoaldeko Hitza, 2025-04-04
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/04/04/bollologia-erakusketaren-aurkezpena-egin-dute/ 

Oiartzungo Udaletxeko areto nagusian dago ikusgai atzotik ‘Bollologia erakusketa. Euskal Herriko bolleron mugimenduaren genealogia bisual bat’. Oiartzungo Feministen Asanbladaren bidez antolatu dute erakusketa, eta atzo egin zuten haren aurkezpena.

2024an Leitzan egindako Bollo Topaketetarako prestatu zuten antolatzaileek erakusketa. Orain, lehen Bollo Topaketetatik 40 urte pasa dira, eta sortzaileek pentsatu zuten interesgarria izan zitekeela begirada historiko batetik “zerbait egitea”. Hortaz, pentsatzen hasi eta konturatu ziren kartelgintzaren bidez gauza asko kontatu daitezkeela, “edo behintzat, kartelgintzak ematen duela borroka baten pista batzuk eta egoerak testuinguru batean kokatzen dituela”.

Erakusketaren abiapuntua 1977an [i.e. 1979an] jarri zuten “Francisen hilketa gertatzen delako”, eta sortzaileei iruditu zitzaielako badagoela garai horretan “kontuan hartu beharrekoa den mugimendu berezi bat”. Amaiera, berriz, 2010ean jarri zuten, “manifestu transfeminista ateratzen delako eta gerora gertatzen dena Bollo Topaketetan egongo delako”.

Talde bat aritu da erakusketa prestatzen, zehazki, talde bolleretako antolakuntzan aritu den jende ezberdina. Adin ezberdinetako jendearekin ere egin zuten solasaldi bat belaunaldi ezberdinetako jendea bollo topaketetara gerturatzeko. “Polita izan zen”, gehitu dute. Hortaz, jende ezberdinak pasatako materialaz gain, materiala bildu dute Bilboko Maite Albiz Emakumeen Dokumentazio Zentrotik; EHGAM-en Intxaurrondoko lokaletik; Emaginen artxibotik eta baita Berriaren hemerotekatik ere.

Erakusketak bost zati ditu: lehen zatia Euskal Herriko bolleren mugimenduaren genealogia bisual bat da; bigarren zatia aldarrikapen eta ekintzen zatia da; hirugarrena legeak eta instituzioekiko harremanak biltzen dituena da, eta azken biak dira “Bollerak munduan dantzan”. Atal horrek irudikatzen du “bollerek” zenbait ekintza egin dituztela urteetan zehar, eta hortaz, beste eragile batzuekin egindako jarduerak eta ekimenak biltzen dira bertan.

Ildo horretatik, sortzaileek nabarmendu dute kartelak bere momentu sozio-historikoan kokatu behar direla, eta hortaz, irakurketa garai horretako begiekin egin behar dela. [...]

Erakusketa hilaren 29ra arte egongo da ikusgai.

#books #lgtbi | LGBTQ+ in the Basque Country

LGBTQ+ in the Basque Country / [edited by] Marta Luxan, Jone Miren Hernandez, and Xabier Irujo.
Reno, Nevada : Center for Basque Studies Press, 2020 [12-15].
184 p.
Serie: Conference Papers Series ; 18.
/ EN / ENS / REC / Libros / Euskal Herria / LGTBI
📘 Ed. impresa: ISBN 9781949805253

[.en] This collaboration between the Center for Basque Studies at the University of Nevada, Reno, and the Master in Feminist and Gender Studies of the University of the Basque Country is the first English monograph on LGBTQI+ issues in relation to the Basque case. It addresses the existing void surrounding historical, legal, and political issues concerning this important topic, but it also tackles social and cultural aspects as well as problems and challenges of the LGBTQI+ collective in the Basque Country today. This book explores legislative issues, the mission of social movements and of their followers, and a historical perspective on lesbianism and homosexuality in the European context. Additionally, an attempt to understand bodies beyond binary categories has been made, and an examination of the cultural expressions through a literary analysis. It is a snapshot, combining the perspectives of the academic researchers and the one of actual activists. It is, in essence, an invitation to continue to discuss, research, and write about matters concerning LGBTQI+.

Homosexuality has historically been considered an aberration by most religions and a nefandum activity typified as a crime of sodomy in most countries of the world. Homosexuality was persecuted and punished in various ways and continues to be so in too many places around the world. The Charter of Fundamental Rights of the European Union establishes in article 21 that all discrimination shall be prohibited, included that based on sexual orientation, but the declaration does not mention the right to freely hold the person's own gender identity. We are certainly still far from living in a world in which the basic rights of humanity are fully respected. This book, fruit of the collaboration of the Center for Basque Studies of the University of Nevada and the Master in Feminist and Gender Studies of the University of the Basque Country, constitutes the first monograph written in English on this subject in relation to the Basque case. It tries to give response to the existing void around the issues of historical, legal and political, but also social and cultural reality, problems and challenges of the LGBTQI+ collective in the Basque Country.