Mostrando entradas con la etiqueta Bolleras. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Bolleras. Mostrar todas las entradas

sábado, 25 de abril de 2026

#hemeroteca #lesbianismo | Visibilidad lésbica, una larga lucha también en Asturias: «No somos 'amigas': somos lesbianas»

África Preus y Lucía Martos //

Visibilidad lésbica, una larga lucha también en Asturias: «No somos 'amigas': somos lesbianas»

El 26 de abril se conmemora el Día de la Visibilidad Lésbica, una jornada para denunciar que «se está produciendo un cierto retroceso social», pero también para celebrar: «Queremos ser bolleras con orgullo y alegría»
Azahara Villacorta | El Comercio, 2026-04-25
https://www.elcomercio.es/asturias/visibilidad-lesbica-lucha-asturias-amigas-lesbianas-20260425174154-nt.html
 
A África Preus (trabajadora social, 51 años) y Lucía Martos (estudiante de Filosofía, 25) las separa un cuarto de siglo, pero los prejuicios y la discriminación a los que deben enfrentarse por ser lesbianas siguen estando presentes en muchos ámbitos de sus vidas, día sí y día también.

«En primer lugar, sufrimos la discriminación que sufren las mujeres por serlo. Y, además, la sufrimos por nuestra orientación sexual, con violencias específicas como el hecho de ser objeto de deseo de los tíos en una sociedad heteropatriacal. Una herencia del porno que hace que el simple acto de estar besándote con tu novia en la calle pueda llegar a excitarles», empieza a enumerar Lucía una de las muchas luchas por la normalización de un colectivo que, tradicionalmente, se ha visto obligado a enmascarar las relaciones sexoafectivas entre mujeres, disfrazándolas, condenándolas al ámbito privado, al ostracismo, a la esfera de lo íntimo.

«Recuerdo a una conocida que se fue a vivir con su chica a una casa con una sola habitación y una sola cama. Pues bien: para las familias, seguían siendo 'amigas'», cuenta África, también coordinadora de Xega, que denuncia que, ocultas bajo ese tipo de eufemismos, «las lesbianas siguen siendo invisibles para buena parte de la sociedad, incluso dentro del propio colectivo LGTBIAQ+», así que «es necesario hacerse presentes en los medios, en la cultura y los espacios públicos sin estereotipos ni fetichización». O que, «a pesar de los avances conseguidos durante los últimos años» -ahí está el matrimonio igualitario-, todavía queda mucho camino por recorrer. «Y, de hecho, observamos un cierto retroceso, miedo a salir del armario entre las jóvenes, ante los mensajes de odio que se propagan desde la extrema derecha». «Discursos que no podemos olvidar que son delitos de odio», añade Lucía.

África y su chica, Cris, se casaron dos años después de que entrase en vigor el matrimonio igualitario, decididas a tener «los mismos derechos que cualquiera». Pero, antes, llegan las recomendaciones soterradas. Esas que le sugerían: «Aunque lo seas, no hagas alarde de ello». Los intentos de que le gustasen los chicos, de «ser lo más normativa posible», de no «parecer un marimacho». Hasta que se decidió a hablarlo abiertamente con alguna amiga hetero y, poco después, con sus padres. Conversaciones que tanto en su caso como en el de su pareja se saldaron con un sencillo: «Si tú eres feliz, a nosotros nos vale».

Pero, a lo largo de su historia, también han tenido que enfrentar otro tipo de violencias. «Como que, por ejemplo, en una consulta ginecológica, te digan que no te van a hacer una citología porque para qué, si no tienes relaciones sexuales completas, ni tampoco pruebas para detectar infecciones de transmisión sexual. Y por eso demandamos también que la gente esté formada», apunta Lucía, que, en cambio, aplaude que de un tiempo a esta parte «haya más referentes» en la vida pública. «Cantantes, presentadoras, deportistas, periodistas... Pocas, pero las hay».

«Por eso necesitamos en Asturias una Ley LGTBI que nos proteja frente a la discriminación laboral, sanitaria y social. Que nos tenga en cuenta a la hora, por ejemplo, realizar estudios y, de esa forma, ajustar políticas y recursos a nuestras realidades concretas», añade África.

«A ver -confía la coordinadora de Xega- si así entendemos que hay tantos tipos de bolleras como bolleras hay», afirma reapropiándose de lo que ha sido considerado históricamente un insulto y que ella ha transformado en un eslogan: «Bollería fina». Igual que el próximo día 26 (en Les Cigarreres, de 13 a 16 horas) lo celebrarán «organizando un vermuteo que será también concurso de tortilla, para darle la vuelta a la ídem. Porque las lesbianas existimos, amamos y lo gritamos bien alto. Porque la visibilidad no es un capricho: es una necesidad. Cada historia que se cuenta, cada mano que se coge en la calle, cada 'yo también' que llega en el momento justo... cambia vidas. Una tarea en la que no podemos olvidarnos de las dobles y triples discriminaciones. Y, para eso, hay que tener en cuenta a las lesbianas migrantes, racializadas, mayores, gitanas, con diversidad funcional...».

Acto de reparación a Dolores Vázquez 
El Ministerio de Igualdad otorgará el próximo 27 de abril la Medalla a la Promoción de los Valores de Igualdad a Dolores Vázquez, que fue sometida a escarnio público y estuvo 17 meses en la cárcel por error tras un tratamiento mediático, social y jurídico plagado de estereotipos por su orientación sexual. «Lo perdí todo. Mi libertad, mi vida, mi voz, incluso mi nombre. Nunca he vuelto a ser la misma y nunca lo seré», contó la gallega en un documental casi veinte años después de que fuera condenada injustamente por el asesinato de Rocío Wanninkhof y, ya en libertad, tuviese que huir de España. Ahora, más de un cuarto de siglo de aquel caso claro de lesbofobia, será el propio Gobierno el que la reconozca como una figura destacada del colectivo LGTBI. Un acto de reparación a ella y a todas aquellas mujeres lesbianas que tuvieron que vivir vidas que no les correspondían por miedo a sufrir acoso y represalias o ser repudiadas socialmente. Mujeres que lucharon por conseguir los derechos de los que goza el colectivo en la actualidad.

Y porque, «aunque en los últimos tiempos se está produciendo una regresión, también hay muchas bolleras que se están organizando en redes de apoyo, decididas a rodearse de entornos amables»: «Queremos celebrar ser tortilleras con alegría y con orgullo, desde la unión, la fiesta y la colectividad. Y no: no somos 'amigas'. Somos lesbianas».

viernes, 4 de abril de 2025

#hemeroteka #bollerak #memoria | Bollologia erakusketaren aurkezpena egin dute

'Bollologia erakusketa', Oiartzunen aurkeztuta //

Bollologia erakusketaren aurkezpena egin dute

Oiartzungo Feministen Asanbladak 'Euskal Herriko bolleron mugimenduaren genealogia bisual bat' erakusketa antolatu du. Hilaren 29ra arte egongo da ikusgai udaletxeko areto nagusian.
Leire Perlines | Oarsoaldeko Hitza, 2025-04-04
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/04/04/bollologia-erakusketaren-aurkezpena-egin-dute/ 

Oiartzungo Udaletxeko areto nagusian dago ikusgai atzotik ‘Bollologia erakusketa. Euskal Herriko bolleron mugimenduaren genealogia bisual bat’. Oiartzungo Feministen Asanbladaren bidez antolatu dute erakusketa, eta atzo egin zuten haren aurkezpena.

2024an Leitzan egindako Bollo Topaketetarako prestatu zuten antolatzaileek erakusketa. Orain, lehen Bollo Topaketetatik 40 urte pasa dira, eta sortzaileek pentsatu zuten interesgarria izan zitekeela begirada historiko batetik “zerbait egitea”. Hortaz, pentsatzen hasi eta konturatu ziren kartelgintzaren bidez gauza asko kontatu daitezkeela, “edo behintzat, kartelgintzak ematen duela borroka baten pista batzuk eta egoerak testuinguru batean kokatzen dituela”.

Erakusketaren abiapuntua 1977an [i.e. 1979an] jarri zuten “Francisen hilketa gertatzen delako”, eta sortzaileei iruditu zitzaielako badagoela garai horretan “kontuan hartu beharrekoa den mugimendu berezi bat”. Amaiera, berriz, 2010ean jarri zuten, “manifestu transfeminista ateratzen delako eta gerora gertatzen dena Bollo Topaketetan egongo delako”.

Talde bat aritu da erakusketa prestatzen, zehazki, talde bolleretako antolakuntzan aritu den jende ezberdina. Adin ezberdinetako jendearekin ere egin zuten solasaldi bat belaunaldi ezberdinetako jendea bollo topaketetara gerturatzeko. “Polita izan zen”, gehitu dute. Hortaz, jende ezberdinak pasatako materialaz gain, materiala bildu dute Bilboko Maite Albiz Emakumeen Dokumentazio Zentrotik; EHGAM-en Intxaurrondoko lokaletik; Emaginen artxibotik eta baita Berriaren hemerotekatik ere.

Erakusketak bost zati ditu: lehen zatia Euskal Herriko bolleren mugimenduaren genealogia bisual bat da; bigarren zatia aldarrikapen eta ekintzen zatia da; hirugarrena legeak eta instituzioekiko harremanak biltzen dituena da, eta azken biak dira “Bollerak munduan dantzan”. Atal horrek irudikatzen du “bollerek” zenbait ekintza egin dituztela urteetan zehar, eta hortaz, beste eragile batzuekin egindako jarduerak eta ekimenak biltzen dira bertan.

Ildo horretatik, sortzaileek nabarmendu dute kartelak bere momentu sozio-historikoan kokatu behar direla, eta hortaz, irakurketa garai horretako begiekin egin behar dela. [...]

Erakusketa hilaren 29ra arte egongo da ikusgai.

lunes, 29 de abril de 2024

#hemeroteka #bollerak #lesbianismoa | Duela 41 urte Lesbiana Feministen Jardunaldiak antolatu zituztenek jaso dute Urrezko Hirukia

Duela 41 urte Lesbiana Feministen Jardunaldiak antolatu zituztenek jaso dute Urrezko Hirukia
1983an Euskadiko Lesbiana Feministen I. Jardunaldiak antolatu ziren Errenterian eta honen sustatzaile eta antolatzaileak omendu nahi izan ditu Ehgam elkarteak, aurtengo Urrezko Hirukia haiei emanez.
Naiz, 2024-04-29
https://www.naiz.eus/es/info/noticia/20240429/duela-41-urte-lesbiana-feministen-jardunaldiak-antolatu-zituztenek-jaso-dute-urrezko-hirukia

Urrezko Hirukia jasotzen //
Euskadiko Lesbiana Feministen I. Jardunaldiak antolatu zituztenek jaso dute aurtengo Hirukia saria. Nabarmentzekoa iruditzen zaien ekimen edo pertsonaren baten lana aitortzeko banatzen du sari hau Ehgam-ek. Aurtengo ekimena, baina, Bollotopaketen baitako omenaldi kolektibo baten gisa kokatu dute.

Iaz 40 urte bete ziren Euskadiko Lesbiana Feministen I. Jardunaldiak egin zirenetik. «Jardunaldi haiei eta haien antolaketan eta bertan parte hartzen ibili zirenei ematea erabaki genuen. Eta oro har, hasiera haietan bidea ireki eta antolatu ziren lesbiana feminista guztiei», adierazi dute ohar baten bidez.

Asteburuan Leitzan egindako Bollotpaketen baitan egin zuten sari banaketa, «zerbait zabalagoa» bihurtu asmoz, iaz eman behar zitzaien saria aurtengo ediziora atzeratuz. «Inportantea iruditzen zaigu 40. urteurrena eta Bollotopaketak baliatzea lesbiana feministek egin duten lana aitortzeko eta eskertzeko».

Nines Garcia, antolatzaileetako bat, saria jasotzen izan zen. «Joan den jendeari eskaini nahi diot, dagoeneko hemen ez dagoenari, eta gaur hemen egon gaitezen lagundu zutenei; armairutik atera ez direnei; lehertu dutenei; borrokatu zutenei, borrokatzen ari direnei, borrokan jarraituko dugu».

250 lesbiana inguru elkartu ziren 1983an Zamalbiden (Orereta-Errenteria) egin ziren jardunaldietan, Mugimendu Feministako eta Ehgameko kide lesbianek antolatuta. Hainbat gogoetaren ondoren, lesbianak euren kabuz antolatzeko beharra gailendu zen, eta Lesbiana Feministen Kolektiboak sortu ziren apurka-apurka, hainbat urtez erreferente izan zirenak. Horrez gain, betidanik egon dira mugimendu feministarekiko elkarlan eta harreman estuak, baita mugimendu feministaren baitako dinamikak ere.

«Sexu askapen mugimenduaren memoria egitea ezinbestekoa iruditzen zaigu, Euskal Herrian izan duen historia jasotzea eta ezagutzea. Eta memoria egiteko orduan ezinbestekoa da lesbiana feministek egin zuten bideari erreparatzea eta aitortzea, eta gogoeta egitea kolektibo barruan egon den matxismoaz ere. Horrela, nahikoa aitortu ez den lanari dagokion errespetua eta esker ona adierazteko lehen pausoak eman genitzake», gehitu dute.

domingo, 28 de abril de 2024

#hemeroteka #bollerak | Bollera subjektua erdigunean jartzera datorren hitzordua

Argazkian, asanblada egun horietariko batean baturiko jendea //

Bollera subjektua erdigunean jartzera datorren hitzordua
Apirilaren 26, 27 eta 28 hauetan iraganen da Euskal Herriko bolleren topaketa, Leitza herrian. Izenak argiki dioen gisara bollerei irekitako jardunaldiak dira, baina, oro har, sexu/genero disidente oro da gomitaturik. Egitarau aberatsa eta askotarikoa ondurik, taldean hausnartzeko hitzordua izanen dute, baita giro seguruan eta sanoan bestatzekoa ere. Gaur egungo galdera, eztabaida eta erronkei begira jartzeaz gain, iraganari ere so eginen diote, orain dela 40 urte Euskal Herriko lesbianen lehen topaketak antolatu zituztenei eskertza eta aitortza eginez.
Jenofa Berhokoirigoin | Argia, 2024-04-28
https://www.argia.eus/argia-astekaria/2868/bollotopaketak
https://www.argia.eus/astekaria/docs/2868/pdf/Argia2868-26-31.pdf

Euskal Herriko bolleren topaleku bihurtuko da Leitza apirilaren 26, 27 eta 28an. Jende andanak eman du izena Bollotopaketetarako eta 550 bat bollera batuko dira asteburuan, identitate horretatik hausnartzeko asmoz. Bollerak nagusiki, eta oro har sexu/genero disidenteak: "Hetero-disidente guztiak izango dira ongietorriak, baina eduki zentrala bollerismoa izango da, hau da, subjektu bolleroa, haren genealogia, egungo egoera politikoa eta dauzkagun erronkak", zehaztu dio antolatzaileetariko batek Emaraun aldizkariko elkarrizketatzaileari. Izen-emateen aurreikuspen guztiak gainditu direla ikusirik, ezin ukan gogo bati erantzutera datozela. Subjektu politiko horretatik eta horrentzat antolaturiko jardunaldiak ez direlako ohikoak Euskal Herrian.

Gutasun hori izendatzeko terminoak aldatu arren, egon dira iraganean ere helburu berarekin muntaturiko topaketak: 1983ko "Euskadiko Lesbianen Topaketak", 1987ko "Euskadiko Lesbianismoari buruzko Topaketak", 1997ko "Euskal Herriko Lesbianen Topaketak" eta ondotik, maila lokalagoan antolaturiko beste zenbait. Lehen ediziotik 40 urte pasa direla, hasi ziren iaz Bollurria bollera talde transfeministakoak Bollotopaketen irudikatzen, hain zuzen, urtemuga hori nolazpait markatzeko gogoz.

Antolatzaileek badakite aitzineko bollerei –anakronismoak saihestuz, orduko "lesbiana feministei"– anitz zor dietela. Hori azpimarratzeko hitzordua ere izanen da Leitzakoa: "Pertsona hauek merezi dute euren ekarpenen eta borrokaren aitortza kolektiboa, eta espero dugu omenaldiaren oihartzuna garai horretan ibilbidea hasi zuten pertsona guztietara heltzea, baita bertan egoteko aukera ez dutenengana ere", dio antolatzaileetan den Argi Lertxundik. 1983ko maiatzaren 21 eta 22ko Zamalbideko (Errenteria) lehen topaketa horietatik bide luzea egin delako.

Garaiko antolaketan egondako Nati Ruforekin hitz eginez begi-bistakoa gelditzen zaigu ordukoen indarra, kemena eta ausardia. Garai hartan lesbianak ez zirelako ikusiak ezta izendatuak ere. "Bi emakume elkarri loturik agertuz gero, lagunak ziren. Lagunak bai, baina elkarrekin sexu harremanak geneuzkan lagunak ginela erakutsi nahi genuen. Ikusgarritasuna zen gure helburu nagusia, ikusten ez dena ez delako existitzen". Noiz eta, harreman horiek legez zigorturik ziren testuinguru batean: homosexualitatea zigortzen zuen Arriskugarritasunaren eta Errehabilitazioaren Legea 1978 urtera arte zutik egon zen Espainiako Estatuan –Frantziako Estatuan 1982a arte zigortu zituzten harreman homosexualak–. Legez zigortuak izateaz gain, gaixo eta anormal gisa sailkatuak ziren: homosexualitatea eritasunen zerrendan sailkatu zuen Osasunaren Mundu Erakundeak 1990a arte.

Horiek horrela, nahiz eta beharra argi ukan, karrikak hartzea ez zitzaien urrats arina: "Gutariko batek beti zioen 'benga, pankarta ez dela bakarrik aurreratuko, momentuko ez dauka gurpilik!'. Aurpegia erakutsi behar genuen eta horretarako prest geundenak gutxi ginen". Ingurukoen trufak, irainak, epaiketak eta erasoak zituzten ordainsari: "Zirko batean bezala ginen, manifestatzen baino jende gehiago zegoen manifestazioari begira". Euskal Herriko sexu askapenerako militante guztiek dute gogoan ‘Francis’ Vicente Vadillo Santamaria Errenteriako trabesti ezagunaren hilketa. 1979ko ekainaren 10ean polizia batek tiroz hil zuen Errenteriako Apolo diskotekan. Hilketa horren salatzeko manifestazioak izan ziren gay eta lesbianen eskubide eta askatasunaren alde Euskal Herrian egindako lehen ekimen publiko eta politikoak. 1977an osaturiko EHGAM Euskal Herriko Gay eta Lesbianen Askapen Mugimendua izan zen eragile nagusia.

Ikusgarritasun hori lortu nahian antolatu zituzten lesbiana aktibisten arteko lehen topaketak: “Ikusgarritasuna genuen aldarrikapen nagusi, eta bide horretan hainbat kolektiboren artean topatzea interesgarria zitzaigun, aldarrikapenak eta helburuak elkarrekin adosteko. Gurea zabaldu nahi genuen eta bagenekien elkartuz indar gehiago izango genuela”, oroitzen du Rufok. 250 bat lagun batu ziren Errenterian.

Baina gutasun horrek nondik eragin beharko zuen? EHGAM mugimenduaren baitatik? Hasieratik militantzia esparru izandako mugimendu feministatik? Autonomoki lesbiana feministen artean antolatuz? "Hor bagenuen eztabaida, non eragin genezakeen gehiago, eta bietan zeuden kontraesanak. EHGAM guretzat oso mugimendu maskulinoa zen, eta garai hartan feminismoak oso jardun heteronormatiboa zuen, ziurrenik egoerak berak behartuta", kontatu zion Pilar Mendibil Pilonek ARGIAri 2019ko elkarrizketa hartan. Azkenean, mugimendu feministaren baitatik eragitea ez zuten baztertu, baina horri gehitu zioten lesbiana feministen artean antolatzeko urratsa. 1985ean sortu zuten, adibidez, Euskadiko Lesbiana Feministen Kolektiboa, aitzineko urteetan lurraldeka osatutako kolektiboen topagune izango zena.

40 urte pasa arren, mugimendu feministarekilako elkarlanak zein batasunak segitzen dute dinamikaren osagai inportante izaten. Hain zuzen, Bollotopaketak ere transfeminismotik ondu dituzte, eta antolaketarako asanbladako kide anitz dabiltza mugimendu feministan ere buru-belarri.

1983ko Euskadiko Lesbianen Topaketen gauzapenean aritutakoei eskainiko die aurtengo Urrezko Hirukia EHGAM taldeak. “Gure genealogiak eta erreferente kolektiboak ezagutzeari balioa eman nahi izan diogu Urrezko Hiruki honen bidez, eta pertsona horiek LGBTI+ borrokan izandako aitzindaritza aitortu nahi izan dugu. Gehiegitan bigarren mailan eta ezkutuan geratu dira LGTBI+ askapen borrokan ekintzaile lesbianak, eta oro har mugimendu honi emandako bultzada eskertu eta saritzeko modu xume bat da hau". Usaian ekainaren 28aren kari banatzen baldin badute ere saria, aurten Bollotopaketetan eginen dute, "aitortzari esanahi kolektiboa eta ospakizun-ukitua emateko" xedez.

Orduko ikusgarritasunaren helburuaz galdetuz gero, ondokoa dio Bollotopaketetako Ibis Ugartek: "Praktiken inguruko onarpen soziala handitu den arren, dinamika normatiboek ematen dituzten pribilegioetatik kanpo gelditzen diren bizitzak defendatu nahi ditugu, praktika ez-normatiboak erdigunean jartzeko. Horretarako, lesbianismoa bizitzeko beste eredu batzuek ikusgarritasuna hartu beharko lukete, zehazkiago, merkatuari eta sistemari deserosoak egiten zaizkienek”.

Lesbiana feministatik bollerara
Horregatik joan da "lesbiana" subjektuari lekua hartzen "bollera" subjektua. Lesbiana terminoaren erabilpena nagusitzen bada ere jendartean, norbanako batzuk "bollera" hitzarekin izendatzen dute beraien izana: "Nolabait definitzearren, esan dezakegu bollera desira lesbikotan jatorria duen baina hortik harago doan posizio politiko bat dela. Bollerismoak gizonak eta emakumeak sortzen dituen sistema heterosexualari uko egiteko aukerak irekitzen ditu, eta beste identitate posible bat proposatu. Beste identitate horri tiraka, bollerak ez gara emakumeekin txortan egiten duten emakumeak, emakumetasun inposatuari uko egiteko sortzen den kategoria politikoa delako bollera", diote antolatzaileek.

Aitzinekoen borrokari esker, ikusezina geroz eta agerikoagoa bihurtu dela ezin uka, eta onarpenaren bidean, mentalitateen eta legeen aldaketak irabazi direla ere argi da. Duela 40 urte lesbianismoan kokatzea eta lesbiana gisa plazaratzea baldin bazen apurtzailea, normalizazioan eta onarpenean aitzina egin arau, sen iraultzailea birkokatzen joan dira lesbiana politiko batzuk, "lesbiana feminista" subjektutik "bollera" subjektura salto eginez. Funtsean, bollera identitatea taldean eta politikoki mamitzeko asmoz, subjektu horri bideratuko diote asteburuko hitzaldi nagusia, asteburuko hitzordu nagusien artean izango dena.

Bilakaera horren isla izan nahi du Bollotopaketetan egonen den Bollologia. Euskal Herriko bolleron mugimenduaren genealogia bisual bat erakusketak. Asanbladako lau lagun aritu dira artxiboen miaketa horretan eta oro har, modu autonomoan eta talde ttipika antolatu dira jardunaldietako eskaintza guztiak. Autogestioan eta horizontaltasunean oinarrituriko programa osatu dute: "Egitarauan agertzen diren gaiek antolakuntzako kideek dituzten kezka eta interes politikoak islatzen dituzte. Asanbladetan identifikaturiko korapilo eta erronketatik tiraka proposatu dira", Ugartek dioenez. Iazko azaroan gaiak zerrendatu eta bakoitzaren interesen arabera osatu zituzten lantaldeak, hortik eskaintza modu autonomoan lantzeko ideiarekin. Tailerrak, hitzaldiak, dokumentalak, podcastak, erakusketak... finean, sei hilabete pasa eta, uzta aberatsa atera zaie. Asteburuan jorratuko dituzten gaien multzoa askotarikoa da: herri txikietako eta landa eremuetako bolleren errealitateak; terf mugimendu esentzialistaren aurkako borroka; boterea eta sexualitatea; drag tailerra; etxebizitza hautuak; bolleren arteko indarkeriak; bollerak eta zahartzaroa; sare bolleroak eta familia nuklearra; Palestinari transfeminismotik begiratzeko postura… Horrez gain, sorkuntzak, mugimenduak eta bestak ere izango du lekua: Danele Sarriugarte eta Miren Narbaizaren Poperra, afterra, utopia ikuskizuna; bertso saioa; gorputz adierazpeneko jam saioa; Kafuné Kolektiboaren Nire irudia zure haragian antzezlana; kanariar borroka torneoa; espazio publikoa berenganatzeko ekintza kultural-politikoa; sortzaileen azoka; karaokea eta dj-ak… "Hausnartzeaz gain, jai giroa ere bermatu nahi dugu, testuinguru cisheterozentratu batean festarako espazio seguruak ez dauzkagulako nahi bezain beste. Giro seguruan jardunaldi horiek bizitzeko aukera ere izango du bollera eta genero/sexu disidente orok”, dio Lertxundik.

Sarea ehuntzen segitzeko
40 urte pasa arren, bere horretan berdin-berdin garrantzitsu izaten segitzen duen osagaietariko bat dugu saretzea. Lesbianen ikusgarritasunean eta normalizazioan aitzina egin arren, jendarte heteroarautua, finean, guti aldatu delako: beti bezain sendo, zurrun eta inposatzaile izaten segitzen du. Hezkuntzak, legediak, iruditegiak, politikak, sorkuntzak, komunikabideak, hitzak, ideiak, erabakiak... hots, guztia da arau horren euskarri eta akuilu. Errealitate horretan, zaintza eta indarra beharrezkoak dituzte lesbianek eta are gehiago bollerek; eta bide horretan, inportantzia handia dute sare bolleroek. Oinarrian hori ere bazuten helburu Bollotopaketako antolatzaileek. "Prozesu parte-hartzaileak eta asanblada irekiek berebiziko garrantzia izan dute. (...) Jardunaldiak heltzen direnean, egindakoaz gozatzeko eta harro sentitzeko momentua izango da, eta momentu aproposa ere izango da aliantza horietan sakontzeko", dio Ugartek. 70 bat lagun batu dira asanbladetan, Euskal Herriko hainbat txokotakoak, hirikoak zein herri ttipietakoak.

1970eko hamarkadaren bukaeran zegoen saretze beharraz luze eta zabal aritu zaigu Rufo. Hor ere dena zegoen egiteko: gutasunik ez zegoen eta sarea sortu eta osatu beharra zuten. Solasaldiak antolatzen zituzten, lesbianen arteko gogoeten bidez taldea sendotzeko: "Funtsezkoa zitzaigun taldean hausnartzea. Hainbat panfleto eskuratzen genituen eta horretaz gogoetatzen genuen. Adibidez, butch-fem izaerari buruzko alemanen eta ingelesen testu batzuk eskuratu eta horretaz aritzen ginen luze eta zabal. Azkenean, hitz egiten ez bagenuen, gauza asko ez genekizkielako". Sexualitatearena zuten beste gaietariko bat, garaian ez zegoelako harreman sexual-afektibo lesbikoei buruzko galderak, ideiak zein gogoetak partekatzeko espaziorik. Bide horretan, tresna eta erreferentzia nagusia izan zuten Sorginak aldizkaria. 1986an sortu zuten eta 1995a arte iraun zuen. Ondotik, 1998tik 2000 urtera, berriz plazaratu zuten. Garaiko Euskal Herriko lesbiana feministen sorkuntza gehienak biltzen zituen –poesia, argazkigintza, umorea, hausnarketa teorikoa...– eta nazioarteko gogoetak Euskal Herriratzeko tresna ere bazen.

Saretze bidean bestak "berebiziko garrantzia" izan zuela oroitzen du Rufok. Ingurua ezezaguna zitzaionari hurbilketa-bidea errazten zion: "Festak antolatzen hasi ginen (Donostiako) Atotxako Duque de Mandas kalean geneukan lokalean. Jendeak horren berri ukan zuen eta inguruko herri txikietakoak hasi ziren etortzen (Alkizatik, Tolosatik...). Topaleku horiek ezinbestekoak genituen isolaturiko emakumeak batzeko: etorri eta beste batzuekin topo egiteko, bakarrik ez zeudela sentitzeko, elkar babesteko, harremantzeko, ligatzeko... Hori guztia zekarten festarako espazioek".

Bollotopaketen dinamikaren eta egitarauaren nondik norakoak entzutearekin piztu zaio Leitzara etortzeko gogoa Rufori. "Ikusgarritasuna behar genuen eta ikusgarri egin ginen; aldarrikapenak bagenituen eta aldarrikatu genuen. Bide berriak irekitzea lortu genuen, baina oraindik badaude irekitzekoak. Nik nirea egin dut. Guk egin dugu gurea eta lekukoa pasa dizuegu eta aurrera zoazte ideia eta aldarrikapen berriak gehituz". Iparrorratza geroari begira jarri eta lekuko hori Leitzako plazaren erdian astinduko dute asteburuan, harrotasunez.

sábado, 27 de abril de 2024

#hemeroteka #lesbianismoa #memoria | EHGAMek lesbianen lehenengo topaketen antolatzaileei eman die Urrezko Hirukia

EHGAMek Urrezko Hirukia eman die lesbianen lehen topaketa antolatu zutenei //

EHGAMek lesbianen lehenengo topaketen antolatzaileei eman die Urrezko Hirukia

Gurutze Izagirre Intxauspe | Berria, 2024-04-27

https://www.berria.eus/euskal-herria/ehgamek-urrezko-hirukia-lesbianen-lehenengo-topaketen-antolatzaileei-eman-die_2124384_102.html

Lesbiana feministek egindako bidea aitortu nahi izan du EHGAMek, eta horregatik eman diete Urrezko Hirukia 1983an Errenterian, Gipuzkoan, Euskadiko Lesbianen Topaketak antolatu zituztenei. Duela berrogei urte irekitako bideari eskerrak emateko modua izan da. Orduko hartan 250 pertsona elkartu ziren Errenterian, lesbianek euren kabuz antolatzeko premia bazegoela pentsatuta.

Saria jaso dutenek, eskerrak ematearekin batera, gogoan izan dituzte bidean geratu direnak, ez daudenak, eta bide hori egin zedin lan egin zutenak.

viernes, 26 de abril de 2024

#hemeroteka #bollerak #lesbianismoa | Egungo bollerez hausnartzera

Parte hartzaile ugari izan zen Leitzan //

Egungo bollerez hausnartzera

550 lagun inguruk parte hartuko dute Bollotopaketetan, Leitzan, gaurtik igandera. Subjektu politikoari buruzko eztabaidak hartuko du mahai nagusia.
Maite Asensio Lozano | Berria, 2024-04-26
https://www.berria.eus/euskal-herria/egungo-bollerez-hausnartzera_2124340_102.html

Nola aldatu da lesbianen eta bolleren subjektu politikoa? Zer dute aldarrikatzeko gaur egun? Nola hautsi heteroaraua? Zer egin lesbianen artean indarkeria gertatzen denean? Nola zahartzen ari dira bollerak? Gai horietaz eta beste batzuez eztabaidatzeko eta hausnartzeko aukera izango dute egun hauetan «bollerek eta sexu-genero disidenteek», Leitzan (Nafarroa) egingo dituzten Bollotopaketetan. Gaur arratsaldean egin diete harrera 550 parte hartzaileetako batzuei, eta igandera arte arituko dira gogoetatzen, baina baita giroaz gozatzen ere.

Duela 40 urte Errenterian (Gipuzkoa) antolatutako Lesbianen I. Topaketak dira asteburu honetakoen aitzindariak; lesbianismoa mugimendu feministaren eztabaida nagusietatik kanpo zegoela eta, «identitate propiotik borrokatu beharraz» jardun ziren 1984ko topaketa haietan. Orain, orduko lesbiana haiek omendu nahi dituzte —EHGAMek Urrezko Hirukia saria emango die bihar—, eta eurek plazaratu zituzten eztabaidak eguneratu: «Subjektu politikoa hainbat forma eta sakoneratan eraldatu eta aberastu da, baina bollerok sistema heterosexualaren aurkako sarea elikatzen jarraitu behar dugu oraindik ere», adierazi dute antolatzaileek.

Hain zuzen, subjektu politikoaren inguruan izango dira bihar goizeko mahai nagusiak. Lau hamarkadotan bilakaera handia izan du lesbianen eta bolleren mugimenduak, transfeminismoaren ekarpenagatik neurri batean: «Generoaren deseraikuntza olatuak erakutsi zigun lesbianak ez garela emakumeak; ez, behintzat, esentzialki. Komunitate bolleroak ez daude soilik zis-emakumeez osatuta; gure mugimendua transfobiaren aurkakoa eta lesbianismo ez-esentzialista baten aldekoa da». Hala, «beste identitate posible bat» proposatu nahi dute topaketetan: «Bollerak ez gara emakumeekin txortan egiten duten emakumeak, emakumetasun inposatuari uko egiteko sortzen den kategoria politikoa delako bollera».

Heteroaraua, sendo
Urteotan guztiotan aurrerapausoak ere izan direla onartu dute antolatzaileek: «Nabaria da zuzeneko indarkeriaren jaitsiera; orain dela 40 urte, sexualitate disidentea izateak bazterkeria handiagoa zekarren». Baina, aldi berean, topaketen antolatzaileek uste dute «lesbianismo normatibo bat» onartzen dela egun: «Femeninoa, zaintzailea, atsegina eta zuria». Ildo horretan, erakunde publikoei eta enpresei aurpegiratu diete «LGTB+ sasipolitiken bidez garbiketa» egitea, baina ez errora jotzea: «Gizonak eta emakumeak sortzen dituen erregimen heterosexuala ez dago ahul. Araua zabaldu da, baina bollerak araua apurtzera gatoz».

Hortaz, gai horiek hainbat ertzetatik lantzeko, tailer praktiko ugari izango dituzte asteburuan, bai sexualitateaz, familia nuklearrarekiko erresistentziaz, zahartzeaz eta bortizkeriaz. Bollologia izeneko espazio bat ere martxan izango da igandera bitarte, Euskal Herriko bolleren genealogia bisuala eskaintzeko. Eta ondo pasatzeko parada ere emango dute Bollotopaketek: karaokea eta DJak izango dira zapatu gauean. Antolatzaileek nabarmendu dute autogestioan antolatu dituztela egun hauek, eta sareak sendotzea dela helburua: «Mugimenduak nora joan nahi duen mugimenduak berak erabaki behar du modu kolektiboan».

lunes, 4 de diciembre de 2023

#hemeroteka #bollerak | Euskal letretako bollerak sitsez eta isiltasunez

June, Lizar, Amaia eta Eva mahai-inguruan //

Euskal letretako bollerak sitsez eta isiltasunez

Lizar Begoña, June Fernández, eta Eva Pérez-Pons mahaiaren bueltan bildu ziren abenduaren 2an, Izarran (Araba). ‘Bollerak euskal letretan’ izenburupean, bollerak izendatzeko aukeratzen diren hitzez, isiltasun eta minez, eta erreferente bollero faltaz aritu ziren hizketan.
Onintza Irureta Azkune | Argia, 2023-12-04
https://www.argia.eus/albistea/euskal-letretako-bollerak-sitsez-eta-isiltasunez

Mahai-ingurua Sareinak taldeak antolatu zuen, Gorbeialdeko EHGAMekin elkarlanean. Gidari lanak egin zituen Amaia Alvarez Uria Sareinak taldeko kideak. Hizketaldirako baliatu zituen Lizar Begoñaren ‘Gepardo japoniarrak’ (Susa) poesia lana, Eva Pérez-Pons-en ‘Erresistentziarako gorputzak: bollerak’ (Lisipe) saiakera, eta June Fernándezen ‘Mariokerrak. Nola izan / esan bollera euskaraz ‘(Txalaparta) saiakera.

Amaia Alvarezek sarrera eman dio mahai-inguruari, esanez, azken urtetxoetan gero eta bollera gehiago ari dela literatura argitaratzen, eta pozgarria dela.

Hitzak aukeratzen
Alvarez hasi da galdezka ea zein hitz erabiltzen diren bollera esateko edo zein aukera dauden. June Fernándezi eman dio hitza eta ‘Mariokerrak. Nola esan / izan bollera euskaraz’ liburuari egin dio erreferentzia azken horrek. Izan ere, Fernándezek eta Alvarezek aurten bertan argitaratu dute liburua Txalaparta argitaletxearekin. Liburuaren abiapuntua Zinegoak izan zen. Zinegoak-eko antolatzaileek eskatu zieten ea egingo zuten hiztegi bat, eta hala, Aitor Aranaren ‘Gay hiztegia’-ren baliokide bat egitera abiatu ziren. Laster konturatu ziren hiztegi soil bat gaindituko zuela eta bi galderei erantzun nahi dien lana prestatu zuten Zinegoak-erako: nola esan lesbiana euskaraz, eta nola izan lesbiana euskaraz. Hasierako proiektuak liburu forma hartu zuen azkenean.

Fernándezek azaldu du libururako galdekatu zuten jendearen artean nabarmen ikusi zutela bollera hitza zela erabiliena. Termino politizatuagotzat dute (lesbiana hitza baino, adibidez), identitate politiko bat adierazten du eta subertsiboagoa da. Alabaina, Fernándezek aipatu du terminoak ez duela Euskal Herri osorako balio. Ipar Euskal Herrian gouine erabiltzen dute. ‘Mariokerrak’ libururako elkarrizketatutako ‘beteranoek’, aldiz, lesbiana terminoa aldarrikatu dute. Entzule batek ere aipatu du, lesbiana hitzaren erabilera ez duela baztertzen; bollera hitzak esanahi politikoa badu gaur egun, bere garaian lesbiana hitzak ere bazuela esanahi hori.

Fernándezek eta Alvarezek, berriz, eta hitz berriak sortzeko jolas egitea aldarrikatu nahian, azaldu dute nola mariokerrak terminoa proposatu duten bollera-glosarioa osatzen joateko. Irrikaz daude liburuaren bi egileak marioker terminoak zein bide egingo duen jakiteko. Oraingoz, Fernándezek Tinderren marioker erabiltzaile bat topatu du.

Eva Pérez-Ponsen ustez, bollera hitza lesbiana eta emakume homosexuala terminoetatik ateratzen da eta feminismo heterotik ateratzeko balio du. Errealitateak aldatzeko balio duen eta oso esanahi zabala duen terminotzat du, genitalitatetik eta sexu desira adieraztetik harago doana. Lizar Begoñak ere, bollera terminoaren alde egin du, lesbiana hitzarekin alderatuta modu politizatuagoan hartzen du.

Lesbiana, bollera, gouine hitzak alde batera utzi eta Alvarezek gogoeta egin du: sexualitatearekin lotutako zein hitz gutxi dagoen euskal literaturan, eta ‘Mariokerrak’ libururako galdetuta ere, oso gutxi jaso dituztela azaldu du. Gaiak tabua izaten jarraitzen du. Begoñak ahots gora egin du gogoeta: “Erreferenteak, irudiak, hitzak… falta zaizkigu”.

Sitsak eta isiltasunak
Esaten ez denaz eta isiltzen denaz aritu dira hizketan tarte batez laurak. Begoñak Sitsak poema irakurri du (‘esan nahi nizuna esan gabe / sabelpean hil zait / beste sits guztiak bezala’), eta azaldu du zer kontatu nahi zuen: “Esaten ez den guztia tripan hiltzen da”. Hitzak hustu eta beste esanahi bat ematen saiatu da Begoña bere poema liburuan. Begoñarentzat idaztea, “barruan daukadan gauza amorfo hortaz” aritzeko modua izan da, bere eremu librea. Pérez-Ponsek gehitu du oso hiztegi bitarra daukagula, praktikak eta hizkuntza ez doazela batera. Fernándezek bolleren minak aipatu ditu, minak isiltzea. Begoña eta Fernández bat etorri dira adieraztean sarri sortzaile bollerek esan nahi dituztenak idatziz transmititzen dituztela, eta ez aurrez aurre.

Euskal letretan bolleren presentzia
Alvarez errepasoa egiten hasi da di-da batean: Itxaro Borda aitzindari, beste belaunaldi batekoak Kattalin Miner eta Danele Sarriugarte, bertsolari bollerak, poesia egiten ari diren gazteak… Aipatu du ‘outing’-az (armairutik ateratzeaz) eztabaidatzeko beharra dagoela. Alde batetik, mahai-inguruan ere azpimarratu den bezala, euskal letretan erreferenteak falta direla nabarmentzen da, baina bestetik, armairutik ateratzeko zailtasunak daude. Begoñak ñabardura bat gehitu dio Alvarezen gogoetari: “Sortzaileak pentsa dezake ‘outing’a eginez gero, haren lanak begirada murriztailea jaso dezakeela, hau da, gu prisma bakarretik irakurtzeko arriskua dago, eta sortzaile bakoitza gauza askok zeharkatzen gaitu”.

miércoles, 29 de noviembre de 2023

#libros #comic #lesbianismo | Como Comida : un festín de bollerapps

Como Comida : un festín de bollerapps / Flor M. Yustas y Lidia Toga.
Madrid : Continta me tienes, 2023 [11-29].
164 p.
Serie: La pasión de Mary Read ; 47.

/ ES / Libros / Cómic / Novela gráfica / Bolleras / Clasismo / Cosificación / Lesbianismo / Lesbofobia / Ligoteo / Racismo

📘 Ed. impresa: ISB N 9788419323187 / 20.95€
📝 Cita APA-7: Yustas, Flor M., y Toga, Lidia (2023). Como Comida : un festín de bollerapps. Continta me tienes.

«Sobre las sábanas. Con la obstinación del corcho. Abandonas el fondo. Te impulsas hacia la superficie» -- Sara Torres

‘Como Comida: Un festín de Bollerapps’ es una novela gráfica con idea original de Flor M. Yustas y Lidia Toga. Combina narrativa e ilustraciones antropomórficas inspiradas en Bojack Horseman, Mouse y el furry art, salpicadas de gemidos y fluidos.

La protagonista ha roto con su novia tras diez años de relación y parece que la única opción plausible es rodearse de clínex y helados. En contra del criterio de sus amigas, decide apostar por las apps de citas como laboratorio de experimentación para transitar el duelo a través del deseo. Aunque únicamente pretendía olvidarse del dolor mediante el sexo, en el camino se enfrenta con las diferentes tensiones derivadas de la cosificación y el consumo de cuerpos, el racismo, el clasismo o la lesbofobia. Todos estos temas estarán presentes en sus conversaciones, citas y (des)encuentros. Una celebración del placer no exenta de vulnerabilidad, que nos permite adentrarnos en territorios tradicionalmente vedados para las mujeres, incluidas las bibolleras.

«Romper con las expectativas impuestas es un acto de resistencia que merece ser celebrado, ya sea en la colectividad de las calles, en la intimidad de la cama o en el desvanecimiento de lo público-privado del playroom. Como Comida logra todo esto.» -- Catia Faria.

😏 Flor M. Yustas es escritora. Lidia Toga es artista plástica.

lunes, 25 de septiembre de 2023

#hemeroteka #trans #bollerak | ‘Mari Solasak Bazterrean’ izenarekin LGTBIQ+ kolektiboaren hausnarketak landuko ditu EHGAM kolektiboak

Prostituzioan aritu ziren trans-ei omenaldia egin diete gaur //

‘Mari Solasak Bazterrean’ izenarekin LGTBIQ+ kolektiboaren hausnarketak landuko ditu EHGAM kolektiboak

Maialen Huarte Arano | Euskalerria Irratia, 2023-09-25

https://euskalerriairratia.eus/irunerria/1695643519692-mari-solasak-bazterrrean-izenarekin-lgtbiq-kolektiboaren-hausnarketak-landuko-ditu-ehgam-kolektiboak 

‘Trans’ emakumeei omenaldia egin die gaur kaleko ekitaldi baten bitartez. 80ko hamarkadan prostituzioan ari zirenak izan dituzte gogoan.

LGTBIQ+ jardunaldiak antolatu ditu EHGAM Nafarroako kolektiboak. Hiru mahai inguru osatu dituzte urriaren 7rako. Kondestablearen Jauregian izanen dira goizez eta arratsaldez Laba elkartean. “Hausnarketarako bide eta gure kolektiboaren inguruan solasteko aukera izanen da da”, azaldu du Kepa Yekora EHGAMeko kideak. “LGTBIQ+ pertsonen errealitatea ikusarazteko, euren bizipenak ezagutzeko eta solasean aritzeko espazio bilakatuko ditugu Kondestabelaren Jauregia goizez eta Laba elkartea arratsaldez”, esan du.

Amaia Alvarez eta June Fernandez, Laban
‘Mariokerrak. Nola esan/izan bollera’ liburuaz ariko dira bi feministak urriaren 7an 17:00ean Iruñeko Gazteluko plazako Laba elkartean. Aurkezpena lehenbizi eta gero eztabaida zabalduko dute jendeak ere parte hartu dezan. Amaia Alvarez EHUko irakaslea da eta June Fernandez kazetaria. Biak feministak. Ikuspuntu horretatik abiatuko dute jardunaldia.

domingo, 9 de julio de 2023

#hemeroteka #bolleroak | June Fernandez Casete: «Azken urteetan mugimendu lesbofeminista euskaldundu egin da»

Naiz / 'Mariokerrak' liburuaren aurkezpena Gasteizko Sorginenean //

June Fernandez Casete · Kazetari eta militante feminista: «Azken urteetan mugimendu lesbofeminista euskaldundu egin da»

Txalaparta argitaletxearen eskutik aurkeztu dute “Mariokerrak. Nola esan/izan bollera euskaraz” liburua Amaia Alvarez Uriak eta June Fernandez Casetek. Zinegoak elkarteak egindako proposamenari tiraka, euskararen eta lesbianen komunitatearen arteko uztarketaz eta intersekzioaz egin dute gogoeta, bi urteko «bollojabetza» lanean.
Garazi Castaño | Naiz, 2023-07-09
https://www.naiz.eus/es/hemeroteca/gara/editions/2023-07-09/hemeroteca_articles/azken-urteetan-mugimendu-lesbofeminista-euskaldundu-egin-da

Ekain honetan kaleratu da “Mariokerrak. Nola esan/izan bollera euskaraz” liburua, Amaia Alvarez Uria eta June Fernandez Caseteren bi urteko lanaren emaitza. Liburu hau Zinegoak jaialdiarekin bi urtez egindako proiektu baten egokitzapena da. Proiektu hori orain arte webgune batean izan da ikusgai. Topaketa batzuk ere egin dituzte. Eta bat-batean, paperezko euskarri bat iritsi da. Oraindik ere badira paper zaleak, nahi dute proiektua ukitu eta usaindu eta liburutegi eta liburu-dendetan ikusi. Beraz, poz-pozik daude.

Hasieran Aitor Aranaren “Gay hiztegiaren” baliokide bat sortzea zen asmoa. Konplexuagoa da emaitza.

Zinegoak elkartea ezaguna da izen bereko zinema jaialdia antolatzeagatik, baina azken urteetan proiektu kulturalak ekoizten hasi da. Testuinguru horretan, euskaltzaletasuna eta LGTBI identitateak uztartzen zituen egitasmo bat diseinatzea proposatu zidaten. Nire hasierako ideia lesbianismotik Aranaren “Gay hiztegia”-ren baliokide bat sortzea izan zen. Amaia Alvarez Uriarekin jarri nintzen harremanetan, besteak beste, euskararen erabilera inklusiboa landu duelako. Militantzia eremuan ere egin du ekarpena. Bere garaian, kide batekin batera, “bollera” esateko “zoropila” berba proposatu zuen mugimendu lesbofeministan. Oroitzapen hori nuen, eta proposamena egin nionean, esan zidan aberasgarriagoa izango litzatekeela proiektu kolektibo eta parte-hartzaile gisa planteatuta.

Eta nolakoa izan da bidea?


Lehen urtean Euskal Herriko hainbat bollera euskalduni galdera sorta bat planteatu genion. Haien erantzunetatik glosario moduko bat atera genuen, eta haien ekarpenak Zinegoak-eko web atarian argitaratu genituen; hitzez gain, hausnarketak ere tartean ziren. Bigarren urtean, konturatu ginen, hitzetatik harago, bollera eta euskaldun gurutzaketari buruz hausnartzea interesgarria zela; elkarrizketa sakonak izan genituen bollera kolektibo eta norbanakoekin. Azken ardatza sorkuntza izan zen: euskal bollera artistei (bertsolari, idazle, ilustratzaile…) gure lanerako piezaren bat sortzeko edo uzteko proposatu genien.

Landutakoen artean daude euskal bolleren errealitate eta praktika linguistikoak. Horien artean askotan kontraesanak sumatu dituzue. Zeintzuk dira kontraesan horiek?

Belaunaldi eta lurralde artean egoera ezberdina da. 40 urtetik gorakoek aukeratu beharra izan zuten: giro euskaldun heterosexualetan bizi edo giro LGTBI erdaldunean. Hala ere, batzuk espazioak sortzen saiatu ziren, bollera euskaldunen topaketak egiten, esaterako. Duela 20 urte inguru izan zen hori. Azken urteetan mugimendu lesbofeminista euskaldundu egin da. Gasteizkoa adibide garbia da: 7menos20 kolektiboko Txikiri ‘La vasca’ deitzen zioten, arraroa zelako giro LGTBIan euskaraz bizitzea. Eta gaur egun, BALA kolektiboak euskaraz militatzen du, eta euskarazko iruditegia sortzen ari dira. Esaterako, ahobizi sinbolodun pegatina bat egin zuten cunnilingus-aren irudiarekin jolastuz. Kontraesanei dagokienez, bestalde, askok aipatzen dute euskararen normalizazioaren aldeko borrokan eta aniztasunaren kudeaketan sumatzen dituztela gehienbat.

Erreferentziez eta erreferente faltaz gain, euskal bolleren errepresentazioaz ere hausnartu duzue.

Libururako berariaz sortu dugun edukia da hori. Esentzialismoan erori gabe, nahiko agerikoa da begirada heterosexualetik pertsonaia bat sortzen denean gertatzen dena. Deigarria da, adibidez, zer joera dagoen lesbianak telesailetan polizia izan daitezen. Itziar Ituñoren pertsonaiarekin gertatu zen bere garaian Goenkalen. Eta orain dela gutxi “Intimidad” telesailean ere berdin; berriro ere Ituño, lesbiana eta ertzaina. Maitasun erromantikoa ere ageri da… Horrelako ‘mainstream’ produktuetan ez dira gure disidentziak irudikatzen.

Hala ere, azken urteetan halako kultura bollo-euskaldun baten eztanda izan da. Bollo-bertso saioak nabarmenduko nituzke eta, oro har, bertsolaritzan dagoen ikusgarritasun lesbikoa. Beste adibide bat “eRRe” emanaldia izan daiteke. Edo Edurne Azkarate bezalako aktore batek egun duen proiekzioa ikusgarritasun bolleroa sustatzeko erabiltzea. Baita Olatz Salvador musikariak ere. Halako erradiografia bat osatu dugu, eta horri gehitzen zaizkio laugarren kapituluan hainbat artistak egindako ekarpenak.

Euskalgintza eta feminismoaren arteko uztarketaren inguruko hausnarketetan dezente aurreratu da. Zuek pauso bat harago eman duzue eta hegemonia linguistikoaren eta heteroarauaren arteko harremanean jarri duzue fokua. Zein lotura topatu dituzue?

Elementu amankomun asko topatu ditugu, armairua eta estres-linguistikoarena, adibidez. Euskaltzaletasunean armairuaren analogia erabili izan da. Hala sentitzen da: bollera izatea eta euskaraz bizitzea normaltasunaren aurka egitea da. Eta alde batetik edo bestetik, borrokatzea dagokizu, baita bi zentzutan borrokatzea ere. Horrek estres-linguistiko bat sortzen du, argi eta garbi, eta zama sentipena. Eztabaida mahai gainean dago: ikusgaitasuna exijitu behar al diegu pertsonaia publikoei? ‘Outing’-aren debatea da hori. Zilegi al da aipatzea pertsonaia bat bollera dela, demagun bertsolari bat, jakinda berak ez duela bere burua horrela posizionatzen?

Feminismoaren eta euskaltzaletasunaren arteko lotura asko landu da, baita estrategien inguruko eztabaidak ere. Gure kasura ekarrita, gauza bera da. Zer egin behar dugu: seduzitu, konfrontatu…? Produktu kultural propioak izatearen beharra beste elementu amankomun bat da. Kezka hori presente dago bietan, baita komunitatea indartzearen beharra ere.

Kulturgintzatik egindako aurrerapausoak aipatu ditugu. Baina militantzian oraindik ere kontrajarri moduan sentitzen diren bi mundu al dira euskalgintza eta mugimendu transmaribibolloa?

Egia da pandemiaren ondorioz nahiko momentu likidoan dagoela militantzia, baina badaude azpimarratzeko kasuak. EHGAM esaterako, 90eko [i.e. 70eko] hamarkadan sortu zen eta euskalduna zen. Berpizten ari da orain eta berriz ere euskaratik ari da egiten. Belaunaldi berri bat egon da, orain malkartsu dagoena, baina espazio berriak sortu dituena. Bollo-bertso saioak aipatu ditut aurrez, militantzia eta kulturgintzaren arteko mugak lausotzen direlako. Egia da azken urteotan hiriburuetako elkarte bolleroak ahuldu egin direla, baina herrietan talde berriak sortu dira, eta kasu askotan, euskaraz jarduten dute edo elebidunak dira. Beraz, nabari da Euskal Herriko errealitate linguistikoa aldatu dela eta ulertu dela euskara badela militatzeko hizkuntza apropos bat. Koherentzia moduko bat eskaintzen du: hegemonia baten kontra egiten duzunean, koherentea da gainerako hegemoniak ere zalantzan jartzea.

Lesbiana eta bollera izendapenen artean bada desberdintasunik. Pisuzkoa askotan. Zein hautu egin duzue zuek terminologikoki?

Partaideen esku utzi genuen hori. Belaunaldien arteko desberdintasuna sumatzen da. Nagusientzat lesbiana bada termino politiko bat, bere garaian ikusgai izatea lesbiana moduan oso apurtzailea izan zelako eta lesbianismo politikoan kokatzen direlako. Azken urteotan, LGTBI identitateak neurri batean normalizatu egin direnez, gazteek beharra ikusten dute ‘bollera’ edo ‘gouine’ bezalako termino konfrontatiboak erabiltzeko, iraina geureganatzearen ariketatik datozenak. Hala, desberdintasuna markatu nahi da bolleren eta heteroarauan nahiko eroso txertatu diren lesbiana aberats, zuri, lirain... horien ―identitate ez-politikoen― artean.

Mariokerrak hitza asmatu dugu guk. Amaia Alvarez Uriaren ekarpena izan da, queer-en baliokide moduan erabiltzeko. Azken boladako beste eztabaida bat da ea identitateen politikatik atera eta zisheteroarauaren aurkako fronte bateratua osatu behar dugun, proiektu politiko amankomuna osatuz. Ondarroan, adibidez, ‘desbiderau’ hitza erabiltzen dute. Beste bide posible bat iruditzen zait. Ez soilik sexu orientazioak izendatzeko, baita arautik ateratzen garen pertsona arraro eta desbideratuak modu zabalagoan izendatzeko ere.

Bollojabetza gisa definitu duzue bi urtetako lana. Zer esan nahi duzue zehazki horrekin?

BALA kolektiboaren ekarpena da hori. Durangon ospatutako azken Jardunaldi Feministetan haien ponentziarako erabili zuten hitza. Iruditzen zaigu ikusgaitasun lesbikoa ardatz duen proiektu profesional edo militante batek behartu egin behar zaituela zure eguneroko bizitzari esanahia ematera. Adibidez, gertatu zaigu gazte sortzaileak liburuan parte hartzera gonbidatzean, zalantza egitea. Badirudi oraindik arraroa dela norbaiti ‘zu bollera zara?’ galdetzea. Errepresentazioen kapituluan ere gertatu zaigu zein artista aipatu eta zein ez zalantza egitea. Barneko zein kanpoko armairuekin egin dugu topo proiektuan zehar. Horregatik, bollojabetza ariketa kolektiboa izan da, baina baita norbanakoena ere.

viernes, 23 de junio de 2023

#hemeroteka #lgtbi #ekainak28 | Abaniko kritikoak astintzera

Oarsoaldeko Hitza / Irungo Harrotasun Kritikoa taldeko kideak //

Abaniko kritikoak astintzera

Antolatzen hasi dira Irungo LGTBIQ+ kolektiboko kideak, eta lehen urrats gisa har daiteke Irungo Harrotasun Kritikoa taldea sortu izana. Hiriko aurrekariak present, lehen agerraldia E28an egingo dute.
Alaine Aranburu Etxegoien | Oarsoaldeko Hitza, 2023-06-23
https://oarsoaldea.hitza.eus/2023/06/23/erreportajea-abaniko-kritikoak-astintzera-irungo-harrotasun-kritikoa/

Ba al zenekien Sexu Askapenerako Nazioarteko Eguneko aldarrikapen eta ospakizunak ez direla hiriburuetara mugatzen? Galdera erretorikoak absurdoa eman dezake, baina Irunen alardearen bueltakoak nagusi diren ekainaren 28an hala pentsatzea ez da hain lekuz kanpokoa. Egun hori, zehazki, kantineren egun gisa da ezaguna hirian, eta protagonistak kantinera figura betetzen dutenak dira. Baina, urte luzez, LGTBIQ+ kolektiboko irundarrek haien aldarrikapenak egiteko eta haien eguna ospatzeko ekintza ugari egin dituzte. Beren egunean, lekua egin behar izan dute. Ikusgarritasun horren bidean, irudi oso ezagun bat da, eta oraindik ere ikusten da alardeko instrumentuetan dauden eranskailuetan: kantineren eguna eta gaua irakur daiteke, eta bi kantinera, musukatzen, agertzen dira. Irudiaren egilea Eva Campo Muller izan zen.

Urteetan, esaterako, Irungo Udalari ortzadarraren ikurrina udaletxeko balkoian jartzeko eskaera egin izan diote ere Irungo transmaribibolloek, besteak beste. Aurrekariak aitortzearen garrantzia mahai gaineratu du berriz ere Miren Gil Lertxundik, aurten sortu den Irungo Harrotasun Kritikoko kideak: «Aurrekari horiek guztiak gabe ez ginateke egongo orain gauden lekuan. Esatea azken urteetako zerbait dela, aurreko guztia zerbait txiki bezala baloratzen dela irudikatzen da».

Aurrekariekin segituz, Moskun aldarrikapen plazak egin izan direla ere oroitarazi du Gil Lertxundik, eta azken urteetan hura, besteak beste, antolatzen izan den iniziatiba horiek xehetasunekin ekarri ditu lehen lerrora: «2021ean mikrofono irekia antolatu genuen, aldarrikapenen plaza ere dei diezaiokegu». Lagun talde batetik abiatu zen ekintza: «Pentsatu genuen halakoetan diskurtso bat idazten dela pertsona horien aldarrikapenak jasotzen dituena, baina, kasu horretan, plaza modu horretan parte hartzen ez dutenena ere bazela kontziente ginen, eta mikrofono ireki moduko formatuaren alde egin genuen, hainbat galdera planteatuz». Irudiak, audio mezuak edota poesiak, denetarik jaso zituzten. «Irundik sexiliatutakoen ahotsak ere jaso genituen. Hunkigarria izan zen. Urte horretako leloa, Bizi, gozatu, zisheteroarautik askatu! izan zen».

Irungo Harrotasun Kritikoa taldea
Aurrekari horiek guztiak present, Irungo Harrotasun Kritikoa taldea (IHK) eratu da hirian hilabete honetan, eta ez da ausaz izan. «Duela denbora dezente Irungo kaleetatik barrena kolektiboko jendea beti egon gara hitz egiten sortu behar dugula zerbait, oso isolatuta gaudela, bakoitza bere aldetik», azaldu du Gorka Iparragirre IHK-ko kideak. Moskun kolektiboko kideak elkar ezagutzen zirela, alegia, baina ezagun diren horiek ez dute inoiz talderik sortu, «ez da arrankadarik egon, ez dugu gorpuztu». Beste espazioetan bat egin dutela azaldu du Patricia Iturria kideak, «Emakumeen Etxean, Su Txikianekin… Ahoz ahoko zerbait zen elkartzearena». Antolatu dira, bada, eta dagoeneko hiru asanblea ireki egin dituzte. Lehen deialdia, aurtengo Ekainaren 28a antolatzeko helburuarekin egin zen, baina ia hogei pertsona bildu zirenez, egun horretatik harago lanean segitzeko kolektibo bat sortzea erabaki dute. «Argi dago elkartzen gaituen zerbait behar dela, nahiz eta ideia ezberdinetatik gatozen. Komunean badugu helburu bat», adierazi du Iker Monterok.

Taldeak kritikoa izan nahi du zuriketa arrosarekin. «Ikusgarritasuna ez da bakarrik bandera bat jarri eta lumak ipintzea. Hori oso ondo dago, baina ikusgarritasunak harago joan behar du». Egun batera ez mugatzeko deia egin dio Irungo Udalari Iparragirrek «oso ondo dago egun horretan banderak oparitzea, karroza bat egitea, egin behar delako, baina hortik aurrera ez gara existitzen eta hori errealitate bat da. Irunen saiatu dira iniziatiba asko egiten eta ukatu egin dira, eta hori esan beharra dago».

Borrokak «gero eta merkantilizatuagoak» daudela salatu du Gil Lertxundik, «kapitalismoak ez du aukerarik galtzen borrokak desitxuratzeko eta etekinak ateratzeko, pertsonak zapalduz eta lurraldeak ustiatuz». Iparragirrerekin bat egin du Gil Lertxundirekin: «Instituzioen eta multinazionalen ortzadarraren zuriketa ikusten ari gara». Ildo horretan, iaz IHK-k Peña kalean irakurketa bat egin zuen eta aldarrikapen horiek berreskuratu ditu Gil Lertxundik: «Harrotasuna ez da pride, eta paperik gabe ez dago harrotasunik».

Heteroarauari uko egiten diotela ozen diote kideek. Iparragirre: «Bizi gara sistema batean zeinetan ematen ari diguten baimena bizitzeko bizitza heteroarautu bat. ‘Baimena emango dizut, baina karratu honetatik ez zaitez atera’. Hori ez da nik nahi dudan harrotasuna, eta ez dakit ni naizen bakarra edota pertsona zishetero askok ere ez duten nahi. Guztientzako borroka da».

Elkartea
Talde berria eratzea ez ezik, Monterok gaineratu du elkarte bat sortzeko urrats administratiboak egiten ari direla kide batzuk, eta IHK-ri ideia horren berri eman diotela. «Lan asko dago egiteko Irunen eta, egia da, Donostian Gehitu dagoela. Baina bidasoarrei Gaintxurizketa pasatzea mundu bat dela iruditzen zaie. Gabezia asko daude gauza askotan, eta horiek konpondu egin behar dira. Taldea ez da soilik gure artean ezagutzeko edo babesteko».

Iturriak azaldu du elkartea eratzea «garrantzitsua» dela «ofizialki inskribatuta egon gaitezen eta aukera izan dezagun lokal bat izateko, dirulaguntza bat eskatzeko». Egoitza bat irudikatzen du Iturriak «saretzeko» edota kolektiboko kideei hainbat zerbitzu eskaintzeko. «psikologia, abokatuak, teknikariak… Zalantzak argitzeko ere balioko luke». Izan ere, Montero behar hori badagoela ziur da, «Irunen kolektibokoa zarela dakitenean erreferente gisa tratatzen zaituzte», eta, beraz, «kolektiboaren gaineko edozein galdera egin izan didate, baina nik ez dut jakin erantzuten. Gehitura joan behar izan naiz pertsona horiei laguntzeko».

Kolektiboaren eskubideen defentsan eta bizi duinago baten bidean «ikusgarritasuna» gakoa dela dio Monterok, eta elkarrizketara ekarri dituzte berriz ere sexiliatuak. «Irunen sexiliatu asko dagoen sentsazioa daukat», dio Monterok. Mario Hernandez kidea: «Luis Mariano lehena, eta handiena!».

Zuriketa arrosari berriro helduta, gogoeta egin dute: «Oso ondo dago banderak oparitzea. Baina ikustea pertsona zishetero bat, gure kolektiboko banderarekin jakin gabe zer dagoen horren atzean, jakin gabe zer gertatzen den egunero, niretzako oso larria da. Ez dut esan nahi ezin duenik eraman, baina hasi behar errealitatetik lan egiten, gure errealitatea ezagutarazteko».

Udal politikak
Iparragirrek kolektiboaren estereotipoekin bukatzea ere galdegin du: «Argi dut kolektiboaren barruan egoteko mila forma daudela. Forma horien barnean ez dago bat hobea edo okerragoa dena. Baina bai egia dela orokorrean erortzen garela kolektibo mota batean. Kolektibo batez ere polita, irribarre batekin doana eta purpurinarekin. Hori guztia maite dut, baina horren atzean ez dago beti purpurina. Badago odola, badaude presioak eta badago min asko». Udalari zuzendu zaio, handik egindako politikak «eskasak» direla esateko, «eta eskastasun horren barruan publiko oso konkretu batentzako egin dituzte gauzak, ez kolektiboko pertsonentzat. Irungo herritarrentzako sortzen duten zerbait da».

Irunen zehar ortzadarraren kolorearekin hainbat hiri altzari edota biribilgune margotu dituzte azken urteetan. Ekainak 28 plaza ere sortu dute Osinbiribileko biribilgunean. Bertaratzeko sarrerak lau tunel dira, puntu ilunak. «Ez da leku ibilia, baina gero hasi nintzen pentsatzen eta pentsatu nuen oso ondo aukeratuta dagoela plaza hori: gizartetik baztertuta, leku ilun batean… Ikus dadila, baina ez dezala trabarik egin», hausnartu du Iparragirrek. Kolektiboko kideak «leku marjinaletan» nahi dituztela dio Hernandezek, eta plaza hori marjinalizazioaren «metafora» dela erantsi du Iparragirrek, «bihotzeko min guztiarekin diot hau. Gure errealitatearen isla da». Iturriak irakurketa berdina egiten du, «molestatzen ez dugun tokian nahi gaituzte». Baina horri aurre egiteko ere antolatu dira, «Kolon pasealekuan nahi dugu egon, adibidez, ikus gaitzatela!».

Ekainaren 28an kantinerak ez dira Irunen abanikoak astinduko dituzten bakarrak izango. Egitaraua fintzen ari dira, baina aurreratu dutenez zabala izango da. Moskutik mugituko dira, kritika lema, koloreak indar, eta lumak haize. Programazioa, bidasoa.hitza.eus-en jasoko da.

Bollurria, Euskal Herriko bolleren saretzea, Bidasoan ere
Iaz, urte bukaeran, hirugarren Bollurria egin zen Euskal Herrian, eta lehen aldiz Bidasora, Irunera hain zuzen, gerturatu ziren Euskal Herriko bollerak saretzea asmo dituzten jardunaldiak.

«Bekatoros, kuku eta komunitate ez normatiboan elkargune transfeminista» da Bollurria, baina hori baino gehiago ere bada, herri bakoitzean bollerek dituzten beharrei eta helburuei erantzutea dute xede, haien artean sareak sortzeko eta sendotzeko.

Bidasoa, askorentzat «ezezaguna eta arrotza» dela diote Irungo Bollurrikideek, eta Euskal Herriko jardunaldiekin bat egitea garrantzitsua izan da antolatzaileentzat. Beste eskualde batzuetan bolleren saretzeak sustrai gehiago dituela azaldu dute, «dinamika aberatsak daude, edota saretuagoak». Gabezia horri erantzunez Irungo bollerak antola daitezkeela erakutsi dute. «Agian beste edozeren hasiera izan daiteke!».

miércoles, 14 de junio de 2023

#hemeroteka #bolleroak | 'Mariokerrak, nola esan/izan bollera euskaraz', plazaraturik

Berria / 'Mariokerrak' liburuaren aurkezpen solasaldia, atzo //

'Mariokerrak, nola esan/izan bollera euskaraz', plazaraturik

Alvarez Uria eta Fernandez Casete «komunitate bolleroaren hegemonia linguistikoari buruz» aritu dira
Berria, 2023-06-14
https://www.berria.eus/paperekoa/5001915/006/003/2023-06-14/mariokerrak-nola-esanizan-bollera-euskaraz-plazaraturik.htm

«Euskalgintzaren eta feminismoaren arteko zubigintza egin den moduan», Amaia Alvarez Uriari eta June Fernandez Caseteri iruditzen zaie asko sakondu daitekeela «hegemonia linguistikoaren eta heteroarauen loturen artean». Egile biek ‘Mariokerrak, nola esan/izan bollera euskaraz’ obran garatu dute ildo hori, eta lana plazaratu zuten atzo, Gasteizen. Txalaparta argitaletxeak kaleratutako lanean, Alvarez Uria eta Fernandez Casete Zinegoak elkarteak egindako proposamen bati tiraka aritu dira, «euskararen eta lesbianen komunitatearen ardatzak nola gurutzatzen diren aztertzeko».

Lau ataletan banatu dute liburua: batetik, hiztegi labur bat dago, «bolloen komunitateak» bere burua euskaraz nola izendatzen duen ikusteko. Bestetik, talde lesbofeministekin egindako elkarrizketetan oinarritutako gogoeta bat jasotzen du obrak, komunitate jakin horren eta euskararen arteko gurutzaketak nolakoak izan diren jakiteko. Hirugarrenik, euskal kulturan «bollerak irudikatu ote diren» aztertu dute; eta, azkenik, lesbianei buruz diharduten euskal idazle, musikari, irudigile, bertsolari eta artisten sorkuntza piezak bildu dituzte.

Argitaletxeak dio «desira lesbikoaren glosario hutsetik haragoko» tresna bat izan nahi duela liburuak, «euskal bolleren identitate eta praktika linguistikoen erradiografia oso bat». Argia eta ahotsa eman nahi die «hizkuntza minorizatuaren eta sexu disidentziaren intersekzioen ertz askotarikoei».

jueves, 1 de junio de 2023

#libros #bolleroak | Mariokerrak : nola esan-izan bollera euskaraz

Mariokerrak : nola esan-izan bollera euskaraz / Amaia Alvarez Uria, June Fernandez Casete.
Iruñea : Txalaparta, 2023 [06-01].
184 p.
Serie: Literotura.

/ EUS / ENS / Libros / Bolleras / Euskal Herria / Euskara / Identidades / Lesbianismo / Lesbofeminismo / Terminología

📘 Ed. Impresa: ISBN 9788419319562 / 18,50 €
📝 Cita APA-7: Alvarez Uria, Amaia, & Fernandez Casete, June (2023). Mariokerrak. Nola esan/izan bollera euskaraz. Txalaparta.

[.eus] Komunitate bolleroan hegemonia linguistikoa arrakalatu egin da azken urteetan, eta ontzat ematen da euskarak militantziarako duen potentzialtasun politikoa. Hori ikusita, Zinegoak elkarteak egindako proposamen bati tiraka, euskararen eta lesbianen komunitatearen ardatzak nola gurutzatzen diren aztertu dute autoreek. Lau ataletan banatu dute liburua: batetik, hiztegi edo glosategi labur bat, bolloen komunitateak bere burua euskaraz nola izendatzen duen ikusteko; bestetik, Euskal Herriko talde lesbofeministekin egindako elkarrizketetan oinarritutako gogoeta bat, bolleren komunitatearen eta euskararen arteko gurutzaketak zeintzuk eta nolakoak izan diren jakiteko; hirugarrenik, euskal kultura edo arteetan bollerak irudikatu ote diren aztertu dute eta, hala izan bada, nola; azkenik, bollerei buruz diharduten euskal idazle, musikari, irudigile, bertsolari eta artisten sorkuntza piezak bildu dituzte. Horrela, desira lesbikoaren glosategi hutsetik harago, liburu honek tresna bat izan nahi du: euskal bolleren identitate eta praktika linguistikoen erradiografia oso bat eginez, hizkuntza minorizatuaren eta sexu disidentziaren intersekzioen ertz askotarikoei argia, ahotsa eta plaza eman nahi die, ikusgarritasun lesbikoaren mesedetan.

lunes, 22 de mayo de 2023

#hemeroteka #bollerak | Eva Perez-Pons · Idazlea: «Agentzia ukatzen zaigu, gure existentzia araura egokitzen ez delako»

Eva Perez-Pons, argitaratu berri duen liburuarekin //

Eva Perez-Pons · Idazlea: «Agentzia ukatzen zaigu, gure existentzia araura egokitzen ez delako»

Lemoara sortu zen 1996an, ingeniaria da, Ikerketa Feministen eta Generokoen masterduna eta idazlea. ‘Zaharkitze programatua’ poema liburua eman zuen 2020an Ereinekin eta saiakerara egin du orain, Susaren Lisipe bildumaren ale berria idatzita: ‘Erresistentziarako gorputzak: bollerak’.
Maddi Txintxurreta | Naiz, 2023-05-22
https://www.naiz.eus/es/info/noticia/20230522/agentzia-ukatzen-zaigu-gure-existentzia-ez-delako-ez-delako-araura-egokitzen

Paul B. Preciadok esango lukeen bezala, «munstro» bat agertu da Lemoako kafetegira, elikatzen dena queer teoriaz, transfeminismoz, lesbianismoz, antimilitarismoz. Eman berri duen liburuan zisheteroarauaren oinarriak astindu ditu eta, sagar ustelak nola, erori dira sistemaren hainbat gezur. Lisipe bildumaren azkena da berea, ‘Erresistentziarako gorputzak: bollerak’.

G. Terf (Feminista Erradikal Trans-Baztertzaileak, ingelesezko sigletan) mugimenduak oldarraldi transfoboa ekarri du. Transek emakume kategoria ezabatu dezaketela diote, zergatik halako erresistentzia feminismoaren subjektu politikoa zabaltzeari?

2020tik Euskal Herriko mugimendu feministak esfortzu bat egin du feminismoaren subjektua zabaltzeko. Baina zer gertatu da? 2019-2020an Terf-ak agertu ziren Estatu espainolean eta, hurbiltasun geografikoaren ondorioz, diskurtso transbaztertzaile horiek euskal testuingurura iritsi ziren. Emakume identitatearen desagerpena da beraien beldurretako bat, eta hori dator, batez ere, Espainiako Trans Legearen testuingurutik. Legeak baditu hiru oinarri; genero autodeterminazioa, derrigorrezko hormonazioa baztertzea eta psikiatrizazioa baztertzea. Hiru oinarri horiek guk, EAEn 2012tik eta Nafarroan 2017tik, bagenituen, trans eta LGTBI lege propioak ditugulako. Beldurra dator, diotenez, genero autodeterminazioak ekar dezakeelako emakumeen ezabapena, baina EAEn 2012tik gertatu zitekeen hori eta ez da gertatu, beraz, gurean beldur hori sustatzea zentzugabea da.

Bestalde, feminismoaren bigarren olatua baino lehen sinesten zen sexua eta generoa biologikoak direla. Bigarren olatuaz geroztik ideia hori deuseztatu zen, esanez generoa ez dela naturala, eraikuntza kulturala baizik, baina sexuarekin bazeuden oraindik erresistentzia batzuk, biologikotzat hartzen zen. Orain beste puntu batean gaude, hein handi batean feminismo materialistaren ekarpenari esker: sexua eta generoa eraikuntza materialak dira, hau da, gizarteak sortzen ditu eta ez dira naturalak. Orduan, uste dut beldurretako bat dela teoria horiek zabaltzea eta horrek feminismoaren subjektua erabat eraldatzea. Bestetik, botere galera baten beldurra ere antzematen dut. Zeren, subjektua zabaltzen badugu eta beste gorputz batzuk sartu, bakoitzaren espezifikotasunarekin baina patriarkatuak eragiten dituen indarkeria guztiekin lotuta daudenak, beste aldarrikapen batzuk sartu beharko dira, eta agian zentralitatea izango duena ez da izango emakume zis zuriarena.

G. Historia errepikatzen da, ezta? Betty Friedanen adibidea aipatzen duzu liburuan.

AEBetan, 70eko hamarkadan, lesbianak mugimendu feministaren parte ziren, baina jarraitzen zuten agenda guztiz heterosexuala zen. Konturatu zirenean agenda horrek ez zituela aintzat hartzen beraien zapalkuntzak, hasi ziren aldarrikatzen feminismoan espazio bat nahi zutela, eta jaso zuten erantzuna ezezko biribila izan zen. Lesbianak beraien kabuz antolatzen hasi ziren eta, bat-batean, feminismoarentzat mehatxu bilakatu ziren; Betty Friedanek esan zuen moduan, “mehatxu morea”. Orain trans pertsonekin antzeko zerbait gertatzen ari da.

G. Zisheteroarautik kanpoko gorputzen agentzia politikoa ukatzen du sistemak?

Bai, noski. Orain, ekainaren 28a gertu dagoela, udaletxe desberdinetan “pride”-aren matrakarekin ari dira. Bilbon, adibidez, jarri dituzte halako koloretako zirkulu batzuk. Baina Bilboko Udal Araudian ez dute aldatzen transmaribibolloen aurkako legedia, frankismotik datorrena. Gaur egun LGTBI pertsonek agian ikusgarritasun gehiago daukate, baina instituzioek bilatzen duten esanahiarekin. Esanahi horietatik kanpo geratzen diren gorputzak, transmaribibolloak, are ezkutuago geratzen dira, baztertuago. Agentzia ukatzen zaigu ez dugulako esanahi sozialik, eta jendeak badakien arren gu existitzen garela, existentzia hori ez da positiboki irakurtzen, ez delako araura egokitzen.

G. Kokatu gaitezen: bollera ez da lesbiana, ez da –edo ez da soilik– emakume batekin harreman sexu-afektiboak dituen emakumea. Zer da bollera?

Bollerak edo marikak desira sexual batetik harago doazen identitateak dira, identitate politikoak dira. Eta identitate hori markatzen duena egunerokotasuneko praktika da, harremantzeko modua, munduan egoteko modua. “Emakume homosexual” kontzeptua bi aluen arteko sexu praktikara mugatzen da, baina ez du ezbaian jartzen sistema heterosexualaren birprodukzioa. Aldiz, bollera subjektuaren borrokaren ardatza sistema heterosexualaren kontrako borroka izango da, bizi-praktikan aplikatuta.

G. Badira, ezkerraren baitan, bollera, trans eta abarren aldarrikapenak identitariotzat dituen jendea. Diotenez, langile klasea zatikatzen dute, klase borroka distraitzen.

Langile klasea pentsatzen dugunean irudikatzen badugu bakarrik lantegi batean lan egiten duen gizon zis zuria, mono urdinarekin jantzita doana, heteroa dena... langile klasearen zati handi bat ari gara baztertzen. Bazterrean uzten ari gara sexu langileak, transak, bollerak, marikak... Subjektu unibertsal bat sortzen badugu eta borroka guztia subjektu horren beharrizanetara bideratzen badugu beste guztiak kontuan izan gabe, besteek zapalkuntza bikoitza edo hirukoitza jasango dute. Arrazakeria, transfobia, homofobia... estatuek edo kapitalismoak duten estrategiak dira langile klasea zatitzeko, langile klaseko pertsonen arteko gorrotoa sustatzeko. Horregatik, ez dut ulertzen nola den posible bere kontrako zapalkuntzaren kontra egiten duen langile bollera baten borroka zatiketa bezala ikustea eta ez kapitalismoaren kontrako mugimendu bat bezala.

G. 1970eko hamarkadatik Euskal Herriko mugimendu lesbianistak izan duen bilakaera jaso duzu saiakeran. Nolakoa izan da mugimendu feministarekin izan duen harremana?

Baziren mugimendu feministan militatzen zuten lesbianak edo Egham-en [i.e. EHGAM] militatzen zutenak. Batean zein bestean ikusten zuten bazegoela lesbianen gorputzen errepresentazio falta; mugimendu feministan agenda heterosexuala jarraitzen zela eta patriarkatuak eragiten dituen indarkeria horien aurrean defendatzera bideratzen zela borroka. Bigarren maila batean zeuden bollerak eta ikusi zuten beraien kontura antolatu behar zirela. Uste dut gaur eguneko bizipena antzekoa dela. Egia da mugimendu feministan lesbiana pila bat daudela, baina gure egunerokotasunean zein neurritan egiten diogu kritika heterosexualitateari? Duela gutxi izan da apirilaren 26a [Ikusgarritasun Lesbikoaren Eguna] eta diskurtso indartsuak entzun ditut, baina egun horretan geratzen da heterosexualitateari kritika egitea edo bollerismoa hautu politiko gisa aldarrikatzea.

G. Zisheteroarauak bollerak margenetara kanporatzen ditu... eta bollera asko hor sentitzen dira eroso. Zer dela eta?


Gizon edo emakume izatera iristeko indarkeria pila bat jasan behar du gorputz batek, batez ere haurtzaro, nerabezaro eta gaztaroan. Gizonak sufritzen dute indarkeria hori gizon izatera iritsi behar dutelako, baina emakumeak, emakume izatera iritsita ere, matxismoaren indarkeria jasan behar dute. Egokitu zaizun horretan eroso bazaude, ez duzu ezbaian jartzen emakume edo gizon izatera iristeko jaso duzun indarkeria. Baina gainera ez bazaude gustura, ez baduzu nahi familia nuklear bat eraiki, aisialdi ereduak aspertzen bazaitu... agian ez du merezi bide hori egiteak, agian erosoago zaude bazterrean, nahiz eta horrek indarkeria asko jasatea ekarriko duen.

G. Antimilitarismotik dakarkizu ekintza zuzen ez-biolentoa, beldurra egoki kudeatzeko estrategia gisa.

Badaude gorputz batzuk historikoki indarkeria erabiltzeko baimena izan dutenak: gizonak. Gainerakook biolentzia hori jasateko hezi gaituzte. Ekintza zuzen ez-biolentoak, agian izenak nahasmena sor badezake ere, ez du biolentzia baztertzen, eta bada modu bat indarkeriaren testuinguruan historikoki pasibo izan diren gorputz horiek ekintzara prestatzeko; zeren, prestatzen ez bagara, galdu egingo dugu, ez digutelako erakutsi indarkeria erabiltzen.

G. Liburuan egiten duzun galdera batekin bukatu dezakegu: «Zergatik ezin du izan heterosexualitatetik ihes egiteak feminismoaren estrategiarik oinarrizkoena?»


Patriarkatuaren nukleoa gizonen eta emakumeen arteko fikziozko desberdintasuna bada, zergatik ez gara oinarritik abiatzen eta hori deuseztatu beste errealitate batzuk saiatuz? Ulertzen dut agenda feminista defentsarako estrategiarekin beteta egotea, baina agian erreaktibitate horretatik pixka bat ihes egitea positiboa izan daiteke.

jueves, 30 de marzo de 2023

#liburuak #lesbianismoa | Erresistentziarako gorputzak : bollerak

Erresistentziarako gorputzak : bollerak / Eva Perez-Pons Andrade.
Zarautz : Susa, 2023 [03-30].
110 p.
Colección: Lisipe ; 13.

/ EUS / Libros / ENS / Bolleras / Feminismo / Identidades / Lesbianismo

📘 Ed. impresa: ISBN 978419570024
📝 Cita APA-7: Perez-Pons Andrade, Eva (2023). Erresistentziarako gorputzak : bollerak. Susa.

[.eus] Bollera identitatearen inguruan egituratuta dago Eva Perez-Ponsen ‘Erresistentziarako gorputzak: bollerak’ saiakera. Zaurgarritasunaren ulerkerari buelta bat eman dioten hainbat hausnarketa feminista jasotzen ditu; Euskal Herriko Lesbiana Feministen Mugimenduaren hastapenak biltzen ditu, gaur eguneko bolleren borrokaren erroak eta sinergiak nondik datozen hobeto ulertu ahal izateko; eta heterosexualitatearen analisi teorikoa egiten du. Horrez gain, normaren parte izateko edo hierarkia sexualarekin apurtzeko posizioak aztertzen ditu, eta subjektua beste era batera ulertzeak parte-hartze politikorako planteamendu berriei bidea irekitzen diela proposatzen, ekintza zuzen ez-biolentoaren erabilera erresistentzia kolektiborako tresna gisa lehenetsiz.

miércoles, 11 de mayo de 2022

#hemeroteca #queer #feminismo | El feminismo queer es para todo el mundo que, como mínimo, esté abierto a debatir

Naiz / Amaia, Gracia, Nerea e Irantzu //

El feminismo queer es para todo el mundo que, como mínimo, esté abierto a debatir.

La presentación del libro ‘El feminismo queer es para todo el mundo’, de Gracia Trujillo, devino en un debate sobre el estado de la cuestión del feminismo radical, de sus genealogías y sus estrategias, de sus alianzas y perspectivas.
Iñaki Soto | Naiz, 2022-05-11
https://www.naiz.eus/es/info/noticia/20220511/el-feminismo-queer-es-para-todo-el-mundo-que-como-minimo-este-abierto-a-debatir 

En estos tiempos es difícil prever cuanta gente asistirá a una charla una tarde soleada de martes en Iruñea. El local municipal del ascensor de Descalzos se quedó muy pequeño para la charla en la que Gracia Trujillo iba a presentar su libro ‘El feminismo querer es para todo el mundo’. Más de cien personas abarrotaron el local, bastantes en el suelo, y otras muchas se quedaron fuera. La gran mayoría eran jóvenes.

El plantel garantizaba un debate interesante: a Trujillo le acompañaban Nerea Barjola e Irantzu Varela. La excusa, por así decirlo, era el libro, un trabajo divulgativo con el que Trujillo ha querido aclarar conceptos y rememorar genealogías, a la vez que servir de guía a las personas que se acercan por primera vez al feminismo queer. Pero desde el inicio de la charla se vio que no iba a ser un acto promocional.

Ayudaron las presentaciones y preguntas de Amaia Zufia, que utilizó pasajes del libro para plantear debates de actualidad dentro del movimiento: balance, marcos teóricos, alianzas, rupturas, estrategias...

El balance del movimiento feminista en general fue positivo, arrancando con Trujillo valorando que los avances logrados han sido gracias a los diferentes feminismo y sus aportaciones, desde el más institucional hasta el más autónomo que ellas representan.

Se habló de las genealogías, un concepto muy relevante dentro de este feminismo, y se hizo repaso de cómo llegaron cada una de ellas al feminismo y, en concreto, al feminismo queer. Recordaron que los orígenes de este movimiento están en las calles, más que en la academia. El libro, en parte, es una respuesta a los intentos por menospreciar este movimiento, que ha sido crucial en las vidas de muchas personas a la hora de vincularse al feminismo.

En este sentido, pronto se cruzaron los debates que se están dando dentro del movimiento, y en concreto con esa parte del feminismo que es tránsfoba. Las tres ponentes se mostraron indignadas ante algunas de las cosas que se dicen sobre las personas trans y sobre quién puede ser o no feminista. Ahí está el debate del sujeto del movimiento. Barjola dijo no verse representada bajo el concepto mujer, sino bajo el de bollera, y consideró que el sujeto entendido como la mujer biológica siempre ha estado presente en una parte del feminismo en el que ella, precisamente, no se ha sentido incluida. Varela denunció que algunas han decidido no entender las ideas y las luchas de los últimos setenta años, empezando por textos básicos como los de Simone de Beauvoir.

Varela de nuevo fue contundente con los límites de las posibles alianzas. Denunció que si la lucha se para cuando se han logrado las demandas particulares de algunas, si no se está dispuesta a defender los derechos de las personas más vulnerabilizadas, seguramente lo que se está defendiendo no son derechos, sino privilegios. Todas convinieron en que todo lo que no sea sostener todos los derechos para todas las personas no puede ser asumible por un movimiento que tiene que aspirar a cambiarlo todo y de raíz. Para ello plantearon la necesidad de cambiar de paradigma.

Tal y como hace Trujillo en el libro, reivindicaron precisamente esa radicalidad del movimiento feminista queer, la necesidad de ser de izquierdas, y consideraron que seguramente sea hora de mostrarse más contundente ante algunas posturas, tanto por parte de las retrógradas, que están haciendo pinza con los totalitarios, como de la izquierda «rojiparda». Destacaron la importancia de generar sus narrativas y desplegar sus estrategias.

lunes, 28 de junio de 2021

#hemeroteca #generonobinario #bolleras | Ana, 33 años: «Salí del armario siendo lesbiana, pero ahora me considero bollera»

Imagen: La Voz de Galicia / Ana García //

Ana, 33 años: «Salí del armario siendo lesbiana, pero ahora me considero bollera».

Ana ha salido dos veces del armario, primero con su orientación sexual y luego con el género. Desde pequeña tenía el runrún, incluso llegó a pensar que quería ser un chico, también que si era trans, hasta que de repente las piezas del puzle encajaron.
María Vidal | La Voz de Galicia, 2021-06-28
https://www.lavozdegalicia.es/noticia/yes/2021/06/26/sali-armario-siendo-lesbiana-me-considero-bollera/0003_202106SY26P14991.htm 

Cuando Ana García (A Coruña, 1988) admitió, tras varios años de lucha interior, que era lesbiana tenía 17 años. La sensación fue similar a la de resolver un puzle, al entender por fin muchas cosas que le perturbaban desde que era una cría. Nunca nadie le dijo que no tenían que gustarle los chicos, como tampoco que había algo más que ser hombre o mujer. Con veintipocos, ya en Madrid, adonde se fue huyendo del ‘bullying’ que sufría en su ciudad natal, aprendió a vivir libremente y descubrió que no tenía que ser una persona binaria. «Me di cuenta de que cosas que yo había sentido o pasado desde que era muy pequeña, tenían su base en que el género que a mí me habían asignado al nacer no correspondía con el que realmente era», confiesa alguien a la que poco le importan los pronombres, porque para ella no la definen.

—¿Te consideras no binaria?
—Me considero no, es lo que soy. He tenido el privilegio de poder llegar a entenderme, a conocerme y a saberme. Soy una persona no binaria, hace 10 u 11 años salí del armario en ese sentido. Era otra época, de esto no se hablaba en los medios, ni en ningún lado. Yo llegué a través de la teoría feminista Y queer, empecé a leer textos sobre género y feminismo, entonces me di cuenta de que un montón de cosas que no me encajaban desde que era muy pequeña, empezaron a tener sentido. Dije: «¡Hostia, es esto!».

—¿A raíz de tu orientación sexual, descubres que eres no binaria?

—Al principio salí del armario con mi orientación sexual como lesbiana a los 17 años, que fue cuando por fin lo admití, lo del género vino mucho después. Me mudé a Madrid, empecé a vivir de una manera más libre y entré en contacto con muchas personas, con discursos, a leer sobre feminismo, sobre política... y esto ayuda mucho a abrirte la mente. Ahondé en lo que era el género, lo que significa, en todo lo que nos habían metido en la cabeza de los roles de género, y mi cerebro empezó a explotar. Era un puzle que tenía que encajar, y este fue el detonante. Me di cuenta de que cosas que yo había sentido o pasado desde que era muy pequeña tenían su base en que el género que a mí me habían asignado al nacer, no se correspondía con el que realmente era. Toda mi vida ha sido siempre una constante entre soy un chico trans o no soy un chico trans. Pero, de repente dije: «Es que no tengo que ser una persona binaria», y nadie me había hablado de ello. Lo mismo me pasó cuando creía que era la única lesbiana del planeta. Nadie me había hablado de que no tenían que gustarme los chicos.

—Pero no fue hace tanto, ¿no?
—Tengo 33 años. La primera vez que escuché la palabra homosexual de una manera mínimamente positiva fue en ‘El diario de Patricia’. Yo tenía 12-13 años, y dije: «Esto tiene que ver conmigo», pero el matrimonio lo aprobaron cuando tenía 17... Yo vengo de una casa con unos padres bastante conservadores en ese sentido. Parece que no, pero yo me marché de A Coruña porque me hacían bullying, me fui a Madrid para poder vivir mi vida y desarrollarme libremente. No fue hace tanto, pero hace mucho. En estos 16 años, a nivel político y social, el país ha avanzado muchísimo.

—¿En qué no te sentías mujer?
—Son cosas muy abstractas y muy difíciles de explicar, muy arraigadas a tus vivencias, a tus procesos emocionales, a cómo tú te relaciones con el mundo y el mundo contigo, a los roles... Que me trataran como la niña bonita, que me prohibieran hacer ciertas cosas porque eran de niño, eso me confundía mucho, porque yo decía: «Entonces quiero ser un niño...». Es muy difícil, es algo que nunca he llegado a explicarle bien a la gente. Los roles que nos imponen, a mí me ha ocurrido, y eso que tengo una madre moderna en ese sentido, que le parecía absurdo que jugara de forma pasiva con muñecas y prefería estimularme intelectualmente con juegos. Esto puede ser un punto de partida, cuando empiezas a ver que tienes que decidirte entre ser una niña o un niño. Te obligan a jugar con una cosa, ya están colocándote en un binario. Y empieza con los juguetes, pero sigue con los roles sexuales: cómo se supone que tiene que comportarse una mujer en la cama. Siempre tienes que estar dentro de un binario, y yo nunca he estado dentro de lo que tiene que ser una niña. Cuando fui un poco mayor, me preguntaba si sería un chico, pero en el fondo también pensaba: «No, no quiero serlo». Lo que dice mi círculo más cercano es: «Tú simplemente eres Ana, no te pueden definir de otra manera». Mucha gente dice que no puede hablar de mí como mujer, aunque la lectura social que se hace de mí por la estética, el pelo o la ropa, es que soy una mujer, pero cuando me conoces entiendes que no tengo nada que ver con eso, que hay algo más allá de ser hombre o mujer.

—Dentro de no binario, que es un término paraguas, no compras ninguna de las etiquetas, ¿no?
—No es que no las compre, es que tampoco las necesito. Yo hace 10 años que salí del armario y ni siquiera existía el término no binario, ni los pronombres neutros, por lo menos en España... Siempre digo que utilizo los femeninos porque tampoco tuve otra opción, yo estoy cómoda con los femeninos porque para mí, pero cada persona tiene una experiencia, el pronombre no me define, no define mi género.

—¿Está preparada la sociedad para incluir a personas que no se consideran ni hombre ni mujer?
—Depende de qué sociedad. La española ha demostrado que «si queremos, podemos». Cuando el matrimonio homosexual se legalizó en este país, en la calle no había unanimidad, y al final hoy en día queda mucho trabajo por hacer, pero es algo que la gente tiene normalizado. Ahora mismo estamos viviendo una revolución sexual maravillosa en la que todos los colectivos oprimidos están reclamando tener su lugar, su voz y respeto. ¿La sociedad está preparada? Yo creo que sí, no estamos pidiendo que la gente se vaya a la guerra, sino que respeten la identidad de las personas, igual que ellos pedirían que se respeten sus pronombres y su identidad, solo que no tienen que pedirlo porque va implícito, y nosotros lo tenemos que luchar. Hay una frase que dice: «El radicalismo del ayer, es el sentido común del hoy», y lo que hoy es radical, es el sentido común del mañana.

—¿Qué es lo más difícil del día a día?
—Para mí, tener que pelear por la simple idea de que me respeten. Que te estén diciendo todo el día que es una tontería, que te lo inventas para llamar la atención... porque llega un momento que te afecta. Esto lleva a unas dinámicas de ansiedad, y al final dices: «¿Y si estoy yo mal de la cabeza?». Llegar a plantearte estas cosas es muy duro. Tengo la suerte de tener acceso a terapia y a recursos que me ayudan a navegar con este tipo de situaciones, y le doy mucha importancia a mi salud mental, la cuido un montón, pero no todo el mundo puede hacerlo, y ahí aparecen los problemas.

—Te criaste en una familia conservadora, ¿cómo es hablar de género? ¿Te ha costado?
—Directamente con mi familia no lo hablo, porque yo no le puedo pedir a mi madre de 73 años que cambie su estructura mental para entender el género como lo hago yo. Para mi madre siempre voy a ser su niña, y punto. Me ha llamado nena toda la vida, y me van a seguir llamando nena. Poco a poco se va hablando más abiertamente del tema y aceptándolo más. Es una concesión que yo hago, que mi familia me entienda de esa manera. Creo que lo llevo bien, pero a lo mejor dentro de un año, te digo que me he dado cuenta de que realmente me hace daño.

—Saliste del armario como lesbiana, sin embargo, ahora reniegas del término.
—Lo utilizo, pero soy de las que les gusta reapropiarse de los términos negativos, y me considero bollera. Yo tengo una forma muy concreta de ver todo esto, y para mí es algo cultural.

—¿Qué matiz le ves que no te gusta?
—Son nombres más normativizados, y siempre utilizo maricón y bollera como la mayoría de mis amigas. Nos ayudan a reempoderarnos a raíz de un término que es un insulto y que es negativo. Lesbiana y homosexual a mí no me suenan bien y no los suelo utilizar en mi día a día de manera personal. Hay un componente cultural de todo esto, la cultura lésbica es una subcultura dentro de la cultura LGTB, y la llamamos cultura bollera. Yo culturalmente soy bollera, pero espiritualmente soy muy maricón, identitariamente soy una persona no binaria, y a nivel de orientación soy bisexual. Es un proceso muy intenso y muy bonito a nivel personal, y está en continua evolución.

—¿El que no se plantea nunca nada es que está en el género correcto?
—Siempre hay un detonante, a algunos les ocurre a los 15 o 20 años y otros salen del armario a los 60, tanto en lo que tiene que ver con la orientación sexual como con el género. Si entras en contacto con esas realidades y, sin más, no te llama la atención, no te paras a pensar en eso, tu cerebro no se activa en ese sentido, estás en donde tienes que estar, te han asignado correctamente. Pero si te queda algo por dentro, aunque tardes en darte cuenta, es que a lo mejor hay más. Es un privilegio no tener que plantearte tu identidad de género o tu orientación, perteneces a lo que la sociedad entiende por normal, por desgracia, y no vas a tener que pasar por una serie de experiencias. Si entras en contacto con este tipo de diversidad, y la dejas pasar, no tienes nada que plantearte. Pero cada uno somos un mundo, y no tiene por qué ser ese el momento correcto, igual llega dentro de un mes o 10 años.

—Para ti el pronombre no es vital, pero para otras personas la «e», el lenguaje inclusivo, es clave.
—Sí, la «e» no porque sea la e, sino porque es el lenguaje neutro que se hace a partir de esa letra, y es superimportante. El ser humano ha ido creando los códigos de comunicación, y a medida que las sociedades han ido evolucionando, el lenguaje ha ido creciendo y hemos ido buscando términos para ponerle nombre a cosas. Con esto es lo mismo, es una realidad que no es que sea nueva, pero ha estado invisibilizada y fuera de los constructos sociales hasta hace poco. Entonces necesitamos lenguaje, ponerle nombre a las cosas.

—Solo hay que ver como han ido creciendo las siglas del LGTB...
—Claro, es que hemos pasado del movimiento de liberación homosexual al movimiento gay, al colectivo LGTB... a ir visibilizándolo todo, porque lo que no se nombra no existe. Si no hablas de lesbianas, no existen, y no han existido hasta hace muy poco en el imaginario público. Y esto hace que llegues a tu consulta de ginecología y no tengan protocolos adaptados, y lo mismo ocurre con las personas bisexuales o trans.

—¿A ti hay algún detalle que te haya dolido especialmente?
—Con mi padre fue muy complicado el tema, y esto ha sido muy doloroso en mi vida, el que no aceptara mi sexualidad.