#hemeroteka #feminismoa #berdintasuna | Euskal Herriko antropologia feministaren aitzindaria

Teresa Del Valle ikerlari eta antropologoa //

Euskal Herriko antropologia feministaren aitzindaria
XI. Hondarribia Berdintasunaren Hiria sarietan Teresa Del Valle ikerlari eta antropologoa eta haren ondorengoak omenduko dituzte. Gaur izango da ekitaldia, 18:30ean, Itsas Etxean.
Ane Mendizabal Sarriegi | Bidasoko Hitza, 2025-05-30
https://bidasoa.hitza.eus/2025/05/30/euskal-herriko-antropologia-feministaren-aitzindaria/ 

Hondarribia Berdintasunaren Hiria saria berdintasunaren alde ari diren pertsonak eta taldeak saritzeko sortu zuen Jaizkibel konpainiak 2015ean, eta egun «toki guztietan» berdintasunaren alde pausoak ematen ari direla ikusaraztea du helburu. Gaur arratsaldean egingo dute XI. ekitaldia, eta bertan, Teresa Del Valle (Donostia 1937-2025) ikerlari eta antropologo feminista eta haren ondorengoak [Antropologia Feminista Ikerketa Taldeko (AFIT) kideak] omenduko dituzte. Del Valle antropologia feministaren aitzindaria izan zen Euskal Herrian, eta haren ondorengoek irmo heldu diote hark zabaldutako bideari.

Handia da Del Vallek utzitako ondarea. Haren obra osoaz gain, hainbat kontzeptu ere garatu zituela azaldu du AFITeko kide Maggie Bullen antropologoak. «Pertsona baten memoriak lantzerakoan mugarriak ezartzea gustatzen zitzaion. Bizitzako momentu klabeak jakin behar genituela zioen». Beraz, harengandik ikasitakoari jarraiki, ikerlari eta antropologo euskaldunaren ibilbideko mugarriak nabarmendu ditu Bullenek.

Bilbon jaio zen arren Donostian egin zuen bizitzaren zatirik handiena. Horren aurretik AEBetara joan zen, Historia eta Antropologia ikastera. Hawaii haren bizitzako mugarri garrantzitsua izan zen, eta handik Mikronesiara joan zen lekuko lana egitera. «Orduko hartan oso jende gutxik egiten zuen halako lan etnografikoa eta izandako esperientzien bidez gizarte antropologia eta antropologia feminista deskubritu zituen».

Trantsizio garaian itzuli zen Donostiara, Euskal Herriko Unibertsitatea hasi berri zen garaian. Antropologia sailik existitzen ez zenez, Filosofia fakultatean sartu zen eta pixkanaka-pixkanaka, beste pertsona batzuekin, gizarte antropologia eta antropologia feminista ezartzen joan zen.

Ikerlanak
Del Vallek eta haren taldeak ikerlan ugari garatu zituzten. ‘Mujer vasca. Imagen y realidad’ da haien ikerlan ospetsuenetakoa, euskal emakumeei buruzko lehen ikerlan «potentea» izan zelako.

Bullenek «lan kolektibo» bat izan zela zehaztu du, «izan ere, askotan jendeari taldea aipatzea ahaztu egiten zaio, eta hori oso garrantzitsua zen Teresarentzat». Historian zehar emakumeak ez dira errekonozituak izan egin dituzten ikerketa lan eta ekarpen horiek guztiengatik, eta horregatik, haren irakaskuntza feministan «genealogia» asko nabarmentzen zuela azaldu du AFITeko kideak. «Nondik eta norengatik ikasten dugun errekonozitu beharra dagoela uste zuen».

Jose Miguel Barandiaran eta Julio Caro Baroja garaiko figura handiak izan ziren, «eta, hara non, Teresa Del Valle bere ekipoarekin zerbait berritzailea proposatzen hasi zen». Aipatutako ikerlanean euskal matriarkatuaren teoria aztertu zuten. Hirian, baserrietan eta kostaldean euskal boterea neurtu, eta Barandiaranek eta beste hainbat antropologok defendatutakoaren kontrara, egiaztatu zuten euskal emakumeek ez zutela beste leku batzuetan baino botere gehiago izan.

Ondorio horiek «nahiko polemikoak» izan zirela azaldu du Bullenek, baina jaso zituen kritika guztiei «indartsu» aurre egin ziela: «Oso argi zituen gauzak eta oso talde ona zuen. Kritikarekin hazi egin zen, indartsuago egin zuten, eta egiten ari zenaren garrantziaz ohartu zen».

Del Valle, gainera, «oso entzule ona eta arretatsua» zela azaldu du, eta «dena oso interesgarria» iruditzen zitzaiola. Hala, Alardearen afera hasi zenean harengana jo zuen Bullenek. «Gaia nola ulertu galdetu nion, eta antropologia feministatik landu beharrekoa zela esan zidan». Alardea ikertzeko talde bat osatzen lagundu zien orduan eta argitaratutako lanak [‘Tristes espectáculos: las mujeres y los Alardes de Irún y Hondarribia’] herri askotako jaiak birplanteatzeko ate bat zabaldu zuen.

Del Valleren ustez aferak mugarekin zuen zerikusia. «Europan sartu ginenean aduanak desagertu eta jendeak lana galdu zuen. Etorkizunera begira ezegonkortasuna sortu zen eta zenbaitek Alardeari heldu ziotela zen bere tesia». Horregatik, berarentzat gatazka hau mugarri bat izan zen Euskal Herriko mugimendu feministan.

#hemeroteca #feminismoa | Dolores Juliano Corregido omenduko dute Emakumeen Etxean

Dolores Juliano //

Dolores Juliano Corregido omenduko dute Emakumeen Etxean
Antropologo feminista izan zen Juliano. Oles ekitaldia ekainaren 4an (asteazkena) izango da, arratsaldez.
Oarso Bidasoko Hitza, 2025-04-30
https://bidasoa.hitza.eus/2025/05/30/irun-emakumeen-etxea-omenaldia-dolores-juliano/

Irungo Udaleko Berdintasun arloak, EHUko Antropologia Sozialeko Fakultatearekin batera, topaketa bat antolatu du, Dolores Juliano Corregido (Argentina, 1932 – Bartzelona, 2022) antropologo feministari omenaldi bat egiteko. Ekitaldia datorren asteazkenean izango da, ekainaren 4an, 18:30etan hasita Emakumeen Etxean. ‘Trebetasunen jokoa, badakitenak eta beste harribitxi batzuk’ izenburua izango du aitortza ekitaldiak. Sarrera librea izango da toki guztiak bete arte.

Maggie Bullen eta Katia Reimberg adituek parte hartuko dute topaketan. “Dolores Julianoren obraren aurkezpen bat egingo dute bere lanen zenbait pasarte irakurrita eta horien inguruan hausnartuta eta elkarrekin aztertuta. Era berean, uda honetan EHUk antolatu duen ‘Dolores Juliano eta emakumeen erreibindikazio inplizituak (eta esplizituak ere bai)’ ikastaroan sakon aztertuko diren gaiak aipatuko dira”, zehaztu dute Berdintasun arlotik.

#hemeroteca #gais #testimonios | Ramón Esparza, el cómplice de Balenciaga

Visitando la exposición 'Ramón Esparza, retorno al Bidasoa' //

Ramón Esparza, el cómplice de Balenciaga
Una muestra recupera en Irun la figura del diseñador y exdirector de Chanel. «Fue un hombre fascinante, a la sombra del genio», dice Pedro Usabiaga, comisario de la exposición
Mitxel Ezquiaga | El Diario Vasco, 2025-03-11
https://www.diariovasco.com/culturas/ramon-esparza-balenciaga-20250311193433-nt.html 

Fue el cómplice de Cristóbal Balenciaga en su trabajo y en su vida, y el reivindicador de su obra una vez que murió el creador de Getaria. Pero Ramón Esparza (Lesaka, 1923-1997) fue mucho más: también diseñador, director durante un intenso año de la mítica casa Chanel de París «y un personaje culto, fascinante y discreto que ahora queremos recuperar». Lo dice Pedro Usabiaga, fotógrafo donostiarra especialmente vinculado al cine y la moda, responsable de exposiciones y comisario de la muestra dedicada a Esparza inaugurada en Irun.

La muestra se titula 'Ramón Esparza, retorno al Bidasoa' y está abierta hasta el 4 de mayo en la sala de exposiciones del Amaia KZ. El río Bidasoa sirve de hilo conductor del recorrido por la vida de Esparza, nacido en Lesaka y vinculado a Irun y la comarca. Una selección de vestidos y sombreros, fotografías, material audiovisual, pinturas y otros documentos del propio Ramón Esparza o de otros protagonistas de la cultura del Bidasoa conforman la muestra.

«Resulta muy satisfactorio recuperar la figura de Esparza porque hizo muchas cosas en su vida, más allá de su relación con Balenciaga, que es por lo que se le ha conocido hasta ahora», explica Usabiaga, que lleva años comisariando exposiciones en distintos lugares de España sobre la personalidad y el trabajo del diseñador de Getaria. Esta vez apuesta por el hombre que trabajó «a la sombra» de Balenciaga.

Familia ilustrada
«Ya desde niño Ramón Esparza era un personaje especial», rememora Usabiaga, que ha contado con la colaboración de las sobrinas del creador fallecido para la preparación de la muestra. «Nació en Lesaka en una familia ilustrada. Su padre fue director de periódico y trabajó en el Ayuntamiento de la localidad, y su madre fue profesora. En su entorno se movían pintores o escritores del Bidasoa como Montes Iturrioz, Menchu Gal o el propio Baroja. Aunque su destino era estudiar Derecho pronto apostó por su afición por el arte: era un brillante dibujante que conoció en el Colegio de España de París a artistas como Chillida y Palazuelo».

Esparza vivió el auge y esplendor de Balenciaga durante un cuarto de siglo, fue su mano derecha en la empresa y también diseñó sombreros y otros modelos. Y pese a la discreción que presidió sus vidas, Usabiaga da por hecho que fueron pareja más allá de lo profesional.

Sobre esa relación personal, la investigadora e historiadora Ana Balda, una de las grandes expertas en Balenciaga, lo resumió recientemente en unas declaraciones a la revista Vogue. «Vivían juntos. De las sucesivas personas que he entrevistado, familia, trabajadores y amigos cercanos, daban por supuesto que eran pareja, pero coinciden en el mismo relato: nunca dieron pie a que se pensara en ese sentido. Ni comentaban ni alardeaban sobre su vida personal. El término más común para describir su forma de estar y vivir en el mundo era la discreción», explicaba Balda. En sus últimos años de vida cuando Balenciaga volvía al País Vasco pasaba más tiempo en la casa familiar de los Esparza en Lesaka que en la que tenía el diseñador en Igeldo, agrega Pedro Usabiaga.

La colección de Chanel
Juntos estaban cuando Balenciaga sufrió en el parador de Jávea el problema de salud que obligó a llevarle en ambulancia al hospital de Valencia donde falleció en 1972. Esparza fue de los pocos presentes en el entierro íntimo del modisto en Getaria, en cuyo cementerio descansan sus restos, cerca del Museo Balenciaga. Y justo al año siguiente el creador navarro asumió las riendas de Chanel, aunque en la compañía francesa solo consiguió presentar una colección, la correspondiente a la alta costura de otoño invierno 1973-74.

Esparza fue un hombre de acción que impulsó numerosos proyectos y en la recta final de su trayectoria se dedicó sobre todo a difundir el trabajo de Balenciaga. «Puso en marcha una línea de comésticos, luchó por reflotar en Villabona una antigua fábrica de impresión de tejidos y organizó y colaboró con un montón de exposiciones», dice Usabiaga. Como ejemplo, la gran exposición celebrada en el Palacio de Miramar de Donostia en 1987 y que supuso una gran reivindicación de la figura del creador de Getaria.

Esparza donó al Gobierno Vasco fondos de su colección que luego sirvieron de embrión de los primeros materiales de lo que luego sería el Museo Balenciaga de Getaria. «Es una lástima que Ramón no pudiera ver inaugurado ese proyecto», apunta Usabiaga. «Esparza vivió sus últimos años en Lesaka, un poco apartado del mundo, hasta su muerte en 1997», añade el comisario.

Un 'retrato inquietante' de Esparza, como lo define Usabiaga, recibe al visitante a la exposición. 'Inquietante' porque es una imagen oscilante que invita a sumergirse en ese descubrimiento de una figura aún poco conocida. «Gracias a la colaboración de un gran equipo capitaneado por Iván Diez, Enrique Lafuente Muñoz y un amplio equipo hemos llevado a cabo un proyecto largamente acariciado por mí, dar la verdadera dimensión de un hombre que dedicó toda su vida a Cristóbal Balenciaga. Las cosas le salieron mal y bien, pero Ramón Esparza estuvo siempre al pie del cañón para defender la memoria de su mentor».

Colaboración de las sobrinas
«Las tres sobrinas de Ramón, Miren, María Fernanda y Cuca, nos han ayudado a retrazar su historia, y la mujer de su primo Jesús Sarobe, Teresa Carricas, y su hija también nos han ayudado, así como los testimonios de colaboradores y amigos como Ricardo Fernández Aller y Mariano Camio, que alentó el viejo sueño de poner en pie este proyecto», dice Usabiaga. El comisario destaca también «la inestimable ayuda» de la familia Bonnecaze, herederos de una modista fundamental de Irun, amiga de Balenciaga.

La exposición, que continúa abierta hasta el 4 de mayo, incluye un programa paralelo con visitas guiadas y la proyección, el 21 de marzo, de la película 'Phantom thread' ('El hilo invisible'), de Paul Thomas Anderson, presentada por el propio comisario Usabiaga.

• Los datos
• La exposición. En el Amaia KZ de Irun, de martes a sábado (18h - 21h), y domingos y festivos (11h30 - 13h30). Hasta el 4 de mayo.
• Visitas guiadas. El 15 de marzo (18.00) y el 13 de abril (12.00) con el comisario Pedro Usabiaga. Inscripción previa en irunkultura@irun.org
• El personaje. Ramón Esparza nació en Lesaka en 1923 y falleció en 1997.

#hemeroteca #memoria | Irun inaugurará una novedosa exposición en torno a la figura de Ramón Esparza y su vinculación con el Bidasoa

Nuria Alzaga y Pedro Usabiaga presentan la expo sobre Ramón Esparza //

Irun inaugurará una novedosa exposición en torno a la figura de Ramón Esparza y su vinculación con el Bidasoa
Irun, 2025-02-26
https://www.irun.org/es/noticias/actualidad-municipal/15442-irun-inaugurara-una-novedosa-exposicion-en-torno-a-la-figura-de-ramon-esparza-y-su-vinculacion-con-el-bidasoa

La primera teniente de alcaldesa y delegada de Cultura del Ayuntamiento de Irun, Nuria Alzaga, se ha acercado esta mañana a la sala de exposiciones del Amaia KZ para presentar la exposición "Ramón Esparza, retorno al Bidasoa", y lo ha hecho junto con el comisario de la misma, Pedro Usabiaga, reconocido fotógrafo de moda y cine que ha colaborado en revistas altamente reconocidas del mundo de la moda y el arte.

La exposición, que se podrá visitar desde mañana jueves, 27 de febrero, a las 19:00h, cuando se inaugurará, hasta el 4 de mayo, tendrá como hilo conductor al río Bidasoa, ya que es el primer recuerdo de la infancia Ramón Esparza, junto con la ciudad de Irun, con la que tuvo un especial vínculo.

Tal y como ha valorado Alzaga, "hablar de Ramón Esparza es hablar de una de las figuras más relevantes del Bidasoa en el siglo XX. Poder ver la moda vinculada al mundo del arte y la cultura es todo un orgullo, y con esta exposición, que es la primera que se hace, buscamos darle a la figura de Ramón el sitio que le corresponde, indagando en su obra más allá de haber sido la mano derecha de Cristóbal Balenciaga, lo cual de por sí ya nos habla de la grandeza de su nombre".

Se trata de la primera exposición sobre Ramón Esparza y su trabajo, e Irun no podía ser un mejor lugar para acogerla debido a la vinculación del artista con la ciudad y la comarca. Y es que es destacable mencionar que en Irun hay una larga tradición de modistas y sastrerías de caballero desde la mitad del siglo XIX.

Así, la exposición será un recorrido a través de su mirada por la vida y el trabajo de algunos de los personajes más importantes del siglo XX, además de acoger una selección de textiles (vestidos), sombreros, complementos, fotografías, material audiovisual, pinturas y objetos y documentos de los principales protagonistas de la cultura y las artes vinculados al Bidasoa.

Visitas guiadas
Durante la vigencia de la exposición, se ofrecerán tres visitas guiadas a la misma, todas ellas junto con el comisario:

• 28 de febrero, viernes, a las 19:00h.
• 15 de marzo, sábado, a las 18:00h.
• 13 de abril, domingo, a las 12:00h.

Será necesaria una inscripción previa a través del correo irunkultura@irun.org, y su posterior confirmación.

Además, también se proyectará la película "Phantom thread" (2017, Paul Thomas Anderson). La proyección será el 21 de marzo, a las 19:00h, será en VOSE y la entrada saldrá a la venta a 5,50 euros. La película contará con una presentación junto al comisario de la exposición y materiales de la moda en el cine.

Ramón Esparza
Ramón Esparza Viela (Lesaka, 1923-1997), mano derecha y hombre de confianza de Cristóbal Balenciaga durante un cuarto de siglo, fue el primer y único español al frente de la dirección creativa de la firma 'Chanel', aunque fue de manera algo fugaz, ya que ostentó el cargo por menos de un año.

Tras el fallecimiento de Cristóbal Balenciaga en 1972, fue Ramón Esparza el encargado de las exposiciones dedicadas al diseñador de Getaria.

#hemeroteka #memoria | Ramon Esparza moda diseinatzailearen lana lehen aldiz erakutsiko da

Ramon Esparza moda diseinatzailearen lana lehen aldiz erakutsiko da
Goi mailako moda diseinatzaile lesakarrak Irunekin eta Balenciagarekin harreman estua eduki zuen. Bihar ireki eta maiatzaren 4ra arte egongo da ikusgai erakusketa Amaia KZn. Inoiz publikatu gabeko lanak bildu dituzte.
Alaine Aranburu Etxegoien
https://bidasoa.hitza.eus/2025/02/26/ramon-esparza-erakusketa-irun-2025/

Ramon Esparza, Bidasora itzultzea //

Ramon Esparza Viela (Lesaka, 1923-1997) moda diseinatzaile lesakarraren lana lehen aldiz ikusteko aukera egongo da Amaia KZn, ‘Ramon Esparza. Bidasora itzultzea’ erakusketari esker. Bihar zabalduko ditu ateak erakusketak eta maiatzaren 4ra arte egongo da zabalik. Tartean, bisita gidatuak eta ‘Phantom thread’ pelikularen proiekzioak eskainiko dituzte.

Pedro Usabiagak egin du komisario lana eta erakusketaren haria Bidasoa ibaia izango da. Izan ere, bere oso lagun estua zen Cristobal Balenciaga goi mailako moda diseinatzaile getariarrarekin batera Irunen egiten zuen bizitza Esparzak. Hainbat arrazoi daude biek Irunekin erlazioa edukitzeko. Batetik, lesakarrak Irungo modista Gracieuse Bonnecaze edota Fagoaga ahizpak bezala ezagunak zirenekin du lotura zuzena.

1920. hamarkadan Kolon pasealekuan zuen tailerra Bonnecazek eta 150 modistei ematen zien lana eta Irungo ekonomiarentzat oso garrantzitsua izan zen tailer hura. Hain zuzen, Bonnecazeren semeak Balenciagarentzat egiten zuen lan Paristik eramandako oihalak ematen frankismo garaian. Oihal horiek Balenciagak Parisen, Donostian, Madrilen eta Bartzelonan zituen lantegietan erabiltzen zituzten. Gogoratu beharra dago Balenciagaren lanak Euskal Herrian saltzerakoan Eisa markarekin publikatzen zituela, bere amaren Eizagirre abizenari erreferentzia eginez.

Balenciaga 1972. urtean zendu zen eta Esparzak diseinatzaile getariarraren lana eta izena zabaltzen aritu zen ordutik, erakusketen bidez. Erakusketa ezagunena New Yorken izan zuen Balenciagaren mundua izenekoa eta Esparza izan zen kudeatzaile nagusia. Garai horretan ere, Esparzak bere ibilbideko lan esanguratsuenetariko bat zuzendu zuen 1973 eta 1974 denboraldirako: Coco Channelentzat goi mailako joskintzako Fumeé izeneko kosmetika lerro frantsesa. Parisen dagoeneko sona handia zuen Esparza, Balenciagarentzat lan egiten hasi zelako 1940. hamarkadan eta honen konfiantzazko laguna bilakatu zelako Balenciaga zendu arte.

Erakusketa hau hiru zatitan bereizi du Usabiaga komisarioak: Irun eta modistak; Balenciaga, Esparza eta Paris; eta Bidasoa erreferentziazko artisten begiradatik. Azken zatiari begira jarrita, bai Esparzak eta bai Balenciagak Irungo Porcelanas Bidasoan erosten zuten, esate baterako. Irun eta modistak nola ziren garai horretan ikusteko aukera dago erakusketa honetan. Bidasoa ibaia eskualdeko artista erreferentzialek irudikatuta ere jaso du Usabiaga komisarioak, Menchu Galen bidez, adibidez.

Esparzaren hiru pieza jarri dituzte ere, 100 urte baino gehiago dituztenak. Lehen aldiz egongo dira ikusgai 1920. urtean Irungo modistek sortu zituztenetik. “Moda, historia, Bidasoa, Lesaka, Irun, modistak jaso ditugu. Esan daiteke jostorratzarekin eta hariarekin aritu garela lanean erakusketa hau sortzeko” azaldu du Usabiaga komisarioak.

Bisita gidatuak
Hiru bisita gidatu antolatu ditu Irungo Udalak eta horietarako izena emateko Kultura departamentuari idatzi behar zaio. Behin eskaera eginda, konfirmazioa jaso beharko du interesa duenak. Honako hauek dira egunak: 

• Hilaren 28an, ostirala, 19:00etan.
• Martxoaren 15ean, larunbata, 18:00etan.
• Apirilaren 13an, igandea, 12:00etan.
• ‘Phantom thread’ proiekzioa, martxoaren 21ean, 19:00etan. Prezioa, 5,50 euro. Filmarekin erakusketaren komisarioaren aurkezpena egingo dute zinema moda materialei buruz.

#hemeroteca #inmemoriam | Fallece Josu Cariñena, histórico militante de la izquierda abertzale y del colectivo LGTBIAQ+ de Irun

Josu (1d) con otros activistas de EHGAM en 1981: Juantxo Quiroga (1i), Emili Martín (3d) y Joseba Sansinenea (2d), entre otras //

 

Fallece Josu Cariñena, histórico militante de la izquierda abertzale y del colectivo LGTBIAQ+ de Irun
Angula Berria, 2025-02-12
https://www.angulaberria.info/es/noticia/2025-12-02/fallece-josu-carinena-historico-militante-izquierda-abertzale-colectivo-lgtbiaq

Luchador desde su juventud por los derechos del colectivo LGTBIAQ+, fue miembro de EHGAM durante 20 años. Fue concejal de Herri Batasuna en Irun entre 1987 y 1992, y trabajó durante 22 años en la herriko taberna Hazia. En el Tanatorio de Anaka se puede despedir el miércoles de 10:00 a 20:00 horas.

Josu Cariñena Arbelaiz, histórico militante de la izquierda abertzale de Irun, falleció anteayer a los 64 años. Luchador y símbolo de los derechos LGTBIAQ+, Cariñena fue uno de los que entregaron la bandera del arco iris al Ayuntamiento de Irun en 1993 junto a Juantxo Quiroga, con la intención de colocarla en el balcón del Ayuntamiento el Día del Orgullo LGTBIAQ+.

El Ayuntamiento rechazó la demanda realizada durante años y fue instalado en el Antiguo Hospital de la plaza Urdanibia. En los últimos años el ayuntamiento lo ha colocado en el Centro Cultural CBA y en 2016 entregaron una nueva bandera al consistorio, pero también entonces el gobierno de José Antonio Santano se negó a colgarlo el 28 de junio en la balconada del Ayuntamiento, el 28 de junio, Día del Orgullo que coinciden de lleno las fiestas de San Pedro y San Marcial.

En Antxeta Irratia ha tomado la palabra en nombre del colectivo en varias ocasiones, no sólo durante el Día del Orgullo, sino cuando se ha dado alguna agresión. También en nombre de los hosteleros moskutarras, como en el caso de los problemas surgidos en 2014 entre la txosna de fiestas y el ayuntamiento.

Desde joven fue una activista comprometida en la lucha por los derechos del colectivo. De 1979 a 1999 fue miembro de EHGAM (Movimiento de Liberación Sexual de Euskal Herria), movimiento con el que ha tenido relación hasta el último momento.

Trayectoria política y social
Josu Cariñena también había trabajado en el municipio. Ocupó el cargo de concejal de Herri Batasuna (HB) entre 1987 y 1992. También fue militante del movimiento ASK y BAE a favor de la participación de las mujeres en el alarde de Irun. Los que la conocían la definen como "una persona de principios fuertes" y "comprometida".

Trabajó en la herriko taberna Hazia y fue responsable de la misma durante 22 años, hasta que la dejó en 2018. En Mosku, participó en múltiples movimientos y movilizaciones populares siempre que fue posible. Además de comprometida con el colectivo LGTBIAQ+, era una práctica habitual en las acciones en favor de la libertad de Palestina, así como en defensa de los derechos de los y las presas vascas. Últimamente también había participado en las concentraciones que la Plataforma de Pensionistas de Txingudi celebra todos los lunes en la plaza San Juan.

Todo aquel que quiera darle su último adiós, tiene la oportunidad de hacerlo en el tanatorio situado en Tabisa Memoria, en el barrio de Anaka, hoy miércoles 12 de febrero de 10:00 a 12:00 horas.

Publicado originalmente en euskera en antxetamedia.eus.

#hemeroteka #inmemoriam | Josu Cariñena Irungo ezker abertzaleko eta LGTBIAQ+ kolektiboko militante historikoa zendu da

Josu Cariñena LGTBI+ ekitaldi batean //

Josu Cariñena Irungo ezker abertzaleko eta LGTBIAQ+ kolektiboko militante historikoa zendu da
Antxeta Irratia | Antxeta Irratia, 2025-02-11
https://antxetamedia.eus/irun/1739281777499-josu-carinena-irungo-ezker-abertzaleko-eta-lgtbiaq-kolektiboko-militante-historikoa-zendu-da

Gaztetatik LGTBIAQ+ kolektiboaren eskubideen aldeko borrokatzaile sutsua, EHGAMeko kidea izan zen 20 urtez. Udalgintzan Herri Batasunako zinegotzia izan zen Irunen 1987tik 1992ra, eta Hazia herriko tabernan lan egin zuen 22 urtez. Anakako beilatokian asteazkenean 10:00etatik 12:00etara egin ematen ahal zaio azken agurra.

Josu Cariñena Arbelaiz Irungo ezker abertzaleko militante historikoa zendu zen atzo 64 urte zituela. LGTBIAQ+ eskubideen aldeko borrokatzaile eta ikur izan zen, Izan ere, Irungo Udalari 1993an ortzadarraren bandera entregatu ziotenetako bat izan zen Cariñena Juantxo Quirogarekin batera, LGTBIAQ+ Harrotasun Egunean udaletxeko balkoian jartzeko asmoz.

Udalak uko egin zion urteetan egindako eskariari eta Urdanibia plazako Ospitale Zaharrean jarri izan zuten. Azken urteetan CBA Kulturgunean jarri izan du udalak, eta 2016an bandera berri bat entregatu zioten udalari, baina orduan ere, uko egin zion Jose Antonio Santanoren gobernuak hura ekainaren 28an udaletxeko balkoian zintzilikatzeari, ekainaren 28an, San Pedro eta San Martzial jaiak bete-betean harrapatzen duen Harrotasuna Egunean.

Antxeta Irratian hainbat alditan hartu izan du hitza kolektiboaren izenean Harrotasun Egunean ez ezik, erasoren bat eman izan denean. Baita Moskuko ostalarien izenean ere, jaietako txosna eta udalaren artean 2014an arazoak suertatu zirenekoan bezala.

Gazte gaztetatik konpromiso handiko aktibista izan zen kolektiboaren eskubideen aldeko borrokan. 1979tik 1999ra EHGAMeko (Euskal Herriko Sexu Askapenerako Mugimendua) kidea izan zen, eta azken unera arte izan du harremana mugimenduarekin.

Ibilbide politiko eta soziala
Udalgintzan ere ibilia zen Josu Cariñena. Herri Batasunako (HB) zinegotzi karguan aritu zen 1987 eta 1992 urteen artean. ASK eta Irungo alardean emakumeen parte hartzearen aldeko BAE mugimenduko militantea ere izan zen. «Printzipio sendoetako pertsona» zela diote ezagutzen zutenek, eta «konprometitua».

Hazia herriko tabernan egin zuen lan eta bertako arduraduna izan zen 22 urtez, 2018an utzi zuen arte. Eta Moskuko Urdanibia plaza bere ingurua zuelarik, herri mugimendu eta mobilizazio anitzetan parte hartu zuen posible izan zuen guztietan. LGTBIAQ+ kolektiboarekin konprometitua ez ezik, Palestinaren askatasunaren aldeko ekintzetan ohikoa zen, baita euskal presoen eskubideen alde ere. Azken aldian, Txingudiko Pentsionisten Plataformak astelehenero San Juan plazan egiten duen kontzentrazioetan ere parte hartu izan zuen.

Azken agurra eman nahi dion orok, Anaka auzoko Tabisa Memoran dagoen beilatokian aukera du otsailak 11 honetan 20:00ak arte, eta asteazkenean (otsailak 12) 10:00etatik 12:00etara.

#hemeroteka #inmemoriam | Josu Cariñena Arbelaitz militante konprometitua zendu da

Josu Cariñena Palestinari elkartasuna adierazteko elkarretaratze batean, 2023-10-12 //

Josu Cariñena Arbelaitz militante konprometitua zendu da
EHGAM edota ezker abertzaleko militante "konprometitua" izan zen Cariñena. Hazia herriko tabernako arduradun eta langilea izan zen 22 urtez.
Alaine Aranburu Etxegoien | Bidasoako Hitza, 2025-02-11
https://bidasoa.hitza.eus/2025/02/11/josu-carinena-arbelaitz-irun/ 

Ortzadarren banderari tonu batzuk joan zaizkio Irunen. Josu Cariñena Arbelaitz LGTBIAQ+ eskubideen aldeko eta ezker abertzaleko militante historikoa zendu zen atzo 64 urterekin, gaixotasun baten ondorioz. Borrokan “bukaera arte” aritutakoa izan zen Cariñena eta militante «konprometitu» gisa oroitu du Irungo ezker abertzaleak.

EHGAM Euskal Herriko Sexu Askapenerako Mugimenduko kidea izan zen 1979tik 1999ra eta ondoren beti mugimenduarekin harremanetan jarraitu zuen. Irungo Udalari 1993an ortzadarraren bandera entregatu ziotenetako bat izan zen Cariñena Juantxo Quirogarekin batera, LGTBIAQ+ Harrotasun Egunean udaletxeko balkoian jartzeko asmoz. Udalak uko egin zion urteetan egindako eskariari eta Urdanibia plazako Ospitale Zaharrean jarri izan zuten.

Ondoren, bandera berri bat entregatu zioten 2016an udalari, baina orduan ere uko egin zion Jose Antonio Santanoren gobernuak hura zintzilikatzeari. LGTBIAQ+ eskubideen aldeko borroka sutsua egin zuen eta bere ingurukoen esanetan, “beti harro” agertu zen bere identitateagatik.

Herri Batasunako zinegotzi karguan aritu zen bi agintaldi eta erdiz, 1987 eta 1991 urteen artean eta 1991 eta 1992 urteen artean. ASK eta BAEko militantea ere izan zen. BAE Irungo alardean emakumeen parte hartzearen aldeko mugimendua izan zen eta alarde parekidearekin konpromiso sendoa izan zuen beti. Su Txikian mugimendu feminista sortu zenean ere beti alboan egon zen.

Bere ingurukoen arabera, “beti borrokarako prest” egon zen eta gaixotasunak uzten zionean euskal preso politikoen eskubideen aldeko Azken Ostiraletako elkarretaratzean izaten zen. Era berean, konpromiso handia zeukan Palestinaren askatasunaren mugimenduarekin, eta azken urteetan, eskualdeko osasungintza zerbitzuak hobetzeko borrokarekin bat egin zuen. Txingudiko Pentsionisten deialdiei ere erantzun izan zion.

Hazia herriko tabernan egin zuen lan eta bertako arduraduna izan zen 22 urtez; 2018an utzi zuen bertako jarduna. Bestalde, Karrika Nagusian zegoen Txurrumurru arropa dendaren jabea izan zen ere.

#hemeroteca #lgtbi #28j | Irun prepara diferentes actividades para mostrar su apoyo al orgullo LGTBIQ+

Organizadoras y colaboradoras de la tercera Marcha del Orgullo LGTBI+ de Irun //

Irun prepara diferentes actividades para mostrar su apoyo al orgullo LGTBIQ+
Este año se celebrará la III Marcha del Orgullo con música y otras muchas actividades como muestra de apoyo
Ane Piñeiro | El Diario Vasco, 2024-07-04
https://www.diariovasco.com/bidasoa/irun/irun-prepara-diferentes-actividades-mostrar-apoyo-orgullo-20230705210541-nt.html

La tercera Marcha del Orgullo de Irun se celebrará este sábado recuperando el pasado Día Internacional del Orgullo LGTBIQ+ con la finalidad de reivindicar y defender los derechos y las libertades de este colectivo en Irun y su comarca.

A lo largo del día se realizarán diferentes actividades de forma gratuita organizadas por Txingudiko Elkarte Feminista, que cuenta con el apoyo económico de la Diputación, el bar Eskiña y la delegación de Igualdad del Ayuntamineto.

El programa de actividades comenzará a las 16.00 horas en la plaza del Ensanche con diferentes talleres, música y bingo drag. Tina Gasmi, socia de Txingudiko Elkarte Feminista, afirmó que «queremos rellenar los espacios públicos para dar visibilidad» porque «para nosotras es muy importante que tengamos un sitio». A las 19.00 horas dará comienzo la marcha con carroza y batukada y en la plaza Urdanibia se leerá el manifiesto. La socia de Txingudiko Elkarte Feminista señaló «la importancia del 28 de junio», pero también que la reivindicación se extienda fuera de estas fechas, ya que «lo podemos hacer cualquier otro día».

A las 20.00 horas, después del manifiesto, se llevará a cabo la coronación de la nueva reina Drag Queen. Pablo, dueño del bar Eskiña, opina que «hemos mejorado respecto al año pasado, las actividades están mucho más organizadas y también hemos mejorado el concurso». La marcha finalizará a las 21.00 horas en el mismo lugar, en la plaza Urdanibia. Cerrará el programa La Furia, que ofrecerá un concierto de rap de manera gratuita.

Mucho que conseguir
La delegada de igualdad del Ayuntamiento, Cristina Laborda, señaló que será «un día de orgullo y reivindicación». Y a pesar de que cada vez se realicen más actividades para mostrar el apoyo y la lucha, también quiso dedicar un espacio para «recordar que desgraciadamente van aumentando los delitos de odio contra los colectivos LGTBIQ+». El deseo de Laborda es claro: «Tenemos que decir basta». Asimismo, también añadió que «como sociedad tenemos que posicionarnos claramente a favor de la diversidad sexual» para poder avanzar.

Por último, Nerea Isasi, directora de Igualdad de la Diputación Foral de Gipuzkoa, aseguró que es «muy importante» que se celebre este día porque sirve para «dar a conocer las situaciones que están viviendo los grupos minoritarios». Isasi quiso recalcar su apoyo y el de los diferentes cuerpos de la Diputación al colectivo LGTBIQ+.

Además, también hay que destacar que en Irun comenzaron a realizarse actividades como la Fiesta de la Espuma el pasado miércoles. También se ondeó la bandera LGTBIQ+ y se publicó una declaración institucional respaldada por todos los grupos municipales.

• 16.00-19.00. Música, talleres, bingo drag y animación en la plaza del Ensanche.
• 19.00-19.50. Marcha con carroza y batucada, desde la plaza del Ensanche hasta la plaza Urdanibia.
• 19.50-20.00. Lectura de manifiesto en la plaza Urdanibia.
• 20.00. Drag Resort del Eskiña-Coronación de la nueva reina Drag Queen en la plaza Urdanibia.
• 21.00. Concierto de La Furia (rap) en la plaza Urdanibia.

#hemeroteka #postporno | Elena/Urko: «Postpornoak aliantzak sortu ditu disidenteen artean»

Elena - Urko //

Elena/Urko · Aktibista transfeminista eta postpornoa, eta hezitzaile sexuala: «Postpornoak aliantzak sortu ditu disidenteen artean»
Irundik martxa egin zuen Urkok duela 30 urte. Hasieran, ikasketengatik, eta ondoren, identitateari lotutako bilaketa bete-betean. Post Op kolektibko kidea da, eta gaur egun, gorputz disidenteak ahalduntzen eta akonpainatzen egiten du lan.
Alaine Aranburu Etxegoien | Bidasoko Hitza, 2024-06-28
https://bidasoa.hitza.eus/2024/06/28/postpornoak-aliantzak-sortu-ditu-disidenteen-artean/

Elena/Urko aktibista transfeminista eta postporno irundarra da. Hogei urte daramatza Bartzelonan bizitzen, eta, egun, sexualitatearen, ahalduntzearen eta gorputz disidenteen irudikapenaren bueltan egiten du lan. Iaz, Lumak Haize elkartearen sorrerarekin batera, Irungo Mosku auzoan izan zen, eta adierazpen askatasunean eboluzioa nabaritu du.

Noiz hasi zenuen aktibismo postpornoaren bidea?
Bilaketa batekin hasi zen bidea. Irundik martxa egin nuen zerbaiten bila, zer zen ere ez nekien zerbaiten bila, baina argi nuen momentu horretan ezinezkoa zitzaidala hori topatzea bizi nintzen tokian.

Nire bila nenbilela, eta ni izan nintekeen testuinguru batean nengoela, Arte Ederretako unibertsitate ikasketak hasi nituen. Pontevedran (Galizia) eta Valentzian (Herrialde Katalanak) irakasle talde indartsu bat izan nuen, praktika artistikoen bidez feminismoarekin eta ‘queer’ pentsamenduarekin konektarazi ninduena. Hazi hori urte horietan joan zen hazten, eta 2003an Bartzelonara ailegatu nintzenean lehen aldiz sentitu nuen nire tokia topatu nuela, azkenean. Ekitaldi ‘queer’ eta transmarikabolloen irakite momentu bete-betean iritsi nintzen. Museoetatik hasi, erakundeetatik igaro, eta espazio okupatuetako akanpada edo jardunaldietara arte.

Testuinguru horretan egin zen Maratoi Postpornoa Bartzelonako Macban, eta Paul B. Preciado izan zen antolatzailea. Era horretan, izena jarri zion hainbat kezkari, eta gure gorputza eta gure sexualitatea ulertzeko moduei. Galdera horiek espazio publikora eramateko beharra sentitu genuen. Nagusi zen pornoari begirada kritikoa ematen genion, eta, ondoren, beste pornografia mota bat proposatzen genuen, genero-binarismotik ez ezik trans espazio edo ‘ciborg’ delakotik ere ateratzen ziren pertsonaiak, gure gorputz multiprotesikoen bidez praktikak zabalduz. Performancearekin hasi ginen lanean, batez ere bideo sorkuntzarekin eta gorputz tailerrekin jarraitzeko.

Gaur egun lanean segitzen dut sexualitatearen bueltan, baina modu formalago batean. Haurrei, nerabeei eta helduei hezkuntza sexual eskolak ematen dizkiet, eta pertsonak elkarren artean topatzeko espazioak sortzen ditut. Gorputzari buruzko tailerrak egiten ditut, adibidez, BDSM. Gorputz eta identitate disidenteen arteko topaketak ere antolatzen ditut.

Post Op kolektiboko kidea zara, eta lehenbizikoak izan zineten praktika pornografiko disidenteak lantzen. Hastapenak nola izan ziren?
Post Op Maratoi Postpornoaren ondorengo orgia batean sortu zen. Subidoi momentu batean izan zen. Garai hartan uste genuen oso beharrezkoa zela gure diskurtsoa iristea ordura arte iristen ez zen lekuetara. Gure diskurtsoak kuestionatu egiten ditu sexua, generoa eta sexualitatea ulertzeko modu zurrunak. Etxe sozial okupatuetara edota museo bateko hitzaldi batera sartuko ez den publikoarengana iritsi nahi genuen. Horregatik, espazio publikoa bereganatzen hasi ginen perfomancearen bidez. Ilusio asko geneuzkan, eta inozentzia pixka bat ere bai. Agian, kanpotik, ziberpunk-ak ginela zirudien, elkarrekin txortan eta bazterrak nahasten zebilen jendea, baina atzetik diskurtso asko zegoen. Asko sinisten genuen egiten genuenean. Geroago, hori guztia gorputzen tailerretara eraman genuen, eta niretzat atsegingarriagoa izan zen dena, jendearen bizitzetan suertatzen ziren aldaketak begien bistakoak zirelako. Tailer horietan denek sentitzen genuen aurreko eta ondorengo bat bizi izana.

Inozenteak zineten, zergatik?
Mundua aldatuko genuela uste nuen. Niretzat hain esanguratsua zen… Nire identitatea, nire genero espresioa, edo nire praktika sexualak esperimentatzen eta kuestionatzen ari nintzen. Orain, mikro-politiken alde egiten dut gehiago, eta gertu dudana aldatzearen alde nabil. Nire eta jendearen bizitzak bizigarriagoak egitearekin nahikoa dut.

Zergatik da garrantzitsua postpornoa aldarrikatzea?
Niretzat postpornoa feminismo batzuen eta disidentzia sexualari lotutako pertsona batzuetatik sortutako erreakzio bat da. 2000. urteen bueltan topatzen genuen pornoa komertziala zen, oso normatiboa, eta sexu eta generoari lotutako estereotipoak iraunarazten zituena. Aldi berean, gorputz normalaren parametroak betikotzen zituen pornoa zen. Gorputz batzuk desiragarri gisa ikusten ziren, eta beste batzuk ikusezin bilakatzen ziren, edo albo batera zeuden gorputzak ziren. Sexu praktiketan, gainera, kanpo geratzen ziren gorputz eta praktika asko. Pornoak egi bakar bat eraikitzen zuen, eta sexua hori bakarrik dela sinetsarazten zuen. Adibidez, emakume transak ageri ziren pelikula pornoak bazeuden, baina oso gutxitan ziren aktore horiek produkzioaren parte, eta ez zuten lehen pertsonan erabakitzen zer erakutsi nahi zuten eta zer ez. Dibertsitate funtzionala dutenak ere ikusten ziren, baina porno ‘friki’ edo arraro bezala irakurtzen zen. Diru asko mugitzen duen industria bat da pornoa, eta ez diet zentzurik ikusten debekatzen duten politikei. Orduan, pornoari heltzea erabaki genuen, gure egitea bestelako porno bat sortzeko. Porno hori ikusezin bezala tratatu gaituztenengandik lehen pertsonan sortutakoa izatea nahi genuen, ‘marimatxoak’, ez bitarrak, transak, pertsona lodiak… Gure gorputzak eta gure praktikak desiragarri, eder eta erakargarri moduan erakusten hasi ginen.

Niretzat horrelako pornoa sortzea oso garrantzitsua da gure gorputzei eta gure praktikei buruz hitz egingo duten erreferenteak topatzeko. Bestela, zure gorputza ez dela desiragarria barneratuko duzu, ezin dela sexualizatu, eta sexua ukitzen ez zaituen zerbait bezala ulertuko duzu. Adibidez, nire ustez, lanik indartsuenak dibertsitate funtzionala duten pertsonen artean postpornoak ahalbidetzen dituen aliantzak dira.

Postpornoak aliantzak sortzen ditu gorputz disidenteen artean, pertsona intersexualen, bolleren edota dibertsitate funtzionala dutenen artean. Komunean dugu gure gorputzak ordezkatuta ez ikustea, edota arrarotasunetik interpretatu izana. Gorputz horiek hasi ziren kontsumitzen porno bat ‘queer’ eta ‘cripp’ aktibistek sortutakoa. Postpornoaren produkzio horietan gorputz disidenteak ez dira problema, eta praktika pornografikoak eta imajinazioa zabaltzeko aukera gisa irakurtzen dira. Gorputz desiragarrien kontzeptua zabaltzen laguntzen duten pornoa sortzen badugu, pornoak ahaldundu egingo ditu disidentzia sexualarentzat eta gorputz disidenteentzat, eta eskemak apurtuko dizkie arauaren pean bizi direnei. Denentzako plazer handiagokoa izango den sexualitatea sustatuko genuke.

Pornora sarbidea lortzea erraza da. Eta postpornora?
Postpornoa, ‘postporno’ etiketarekin porno orrialde nagusitan ez da ageri, baina bai badaudela beste mila etiketa. Postpornoak ezaugarri oso zehatzak ditu. Lehenik, postpornoaren helburua ez da masturbazioa, helburu kritiko eta kuestionatzaileak ditu. Bigarrenik, postpornoa abiatzen da ‘Do It Yourself’-etik, kapitalismoaren aurka. Produkzio postpornoa batez ere Bartzelonan eta Latinoamerikan egiten da, eta egia da produkzio hauetara sarbidea ez dela hain erraza testuinguru honetatik kanpo dagoen norbaitentzat. Baina, queer perspektiba eta perspektiba transfeminista edukiko duen pornoarekin topatzea errazagoa da gaur egun. Gazte bat pornoa bilatzen hasten denean, nagusitasuna duena topatuko du, eta nire ustez, interes gutxien duena da, gutxien emango diona da. Gehiago emango digun pornoa bilatu beharko duguna da, baldintza onekin produzitutako pornoa. Beraz, ordaindu egin beharko dugu pornoagatik. Pornoaren produkzioan dabiltzanentzako lan baldintza onak nahi baditugu, erabaki dezaten aktoreek zein eszena grabatu nahi dituzten eta zeintzuk ez. Baimenean eta desiran oinarritutako pornoa nahi badugu bestelako porno orrialdetara jo beharko dugu, eta ordaindu egin beharko dugu. Sarbidea zailagoa da, baina badago.

Bestalde, badakit alarma moduko bat dagoela gazteek pornora daukaten sarbideari buruz. Arazoa ez da pornoa, kontua da sarbide duten hezkuntza sexual bakarra pornoa dela. Hezkuntza sexuala hezkuntza programetan sartzea beharrezkoa da. Hezkuntzak transbertsalagoa izan behar du gaztetatik. Plazera, mugak jarri behar direla ulertzea, zer nahi duzun eta zer ez ulertzea, eta hori guztiaz hitz egitea.

Duela 30 urte sexiliatu zinen Irundik. Zein jazarpenekin egin zenuen topo?
Gaur egungo garaiekin alderatuta oso ezberdina zen ordukoa. Orduan, gay, lesbiana edo trans izatea, edota finkatutako kuadrilla bat ez edukitzearekin lotutako gauzak oso ezberdinak ziren. Irun hankamotz geratzen zitzaidan, eta banekien hemendik joan behar nuela ni izan ahal izateko. Niretzat Irun ez zen leku LGTBfobiko bat, baina bai sentitzen nuela kanpoan zerbait bilatu behar nuela, hemen ez zegoena. Inoiz ez nuen imajinatzen postpornoa egiten bukatuko nuenik, edota lan egingo nuenik heziketa sexualean eta BDSM praktiketan.

Zer aldatu da Irunen?
Dena aldatu da. Ekainaren 28an manifestazio bat egiten da eta! Iaz, Moskun egin zen manifestazioan izan nintzen, txikia izan zen, baina egin zen. Proposamen oso interesgarriak egiten dituzten bi kolektibo daude edota egon dira Irunen: Lumak Haize eta Su Txikian. Gainera, dragak ere topera dabiltza. Moskuko jaietan ‘drag king’ batzuk ikusi nituen oholtza gainean, eta delirio bat izan zen niretzat. Mosku asko maite izan dudan punkaren habia da, baina testuingurua oso heterosexuala eta maskulinoa zen. Halako batean, iazko Moskuko jaietan, drag hauek ‘mamarratxeoan’ ikusi nituenean hunkitu egin nintzen. Agian, oraingo gazteek ez dute Irundik joateko beharrik, eta Irun bizigarri eta gozagarri den leku bat da gorputz disidenteentzako. Hori da berririk hoberena, eta aldaketa izugarria.

#hemeroteka #lgtbi #ekainak28 | Koloretako txapelek, gorrien lekua hartuko dute harro

Urdanibia plazatik manifestazioa egin zuen iaz Lumak Haizek //

Koloretako txapelek, gorrien lekua hartuko dute harro
Gaurko egun batez, baina iaz egin zuen lehen agerraldia Lumak Haize elkarteak. Aurten ere kalera irtengo dira, eguna txapel koloredunena ere badela aldarri.
Alaine Aranburu Etxegoien | Bidasoko Hitza, 2024-06-28
https://bidasoa.hitza.eus/2024/06/28/irun-lgtbiq-eguna-lumak-haize/

Urtebete pasatu da Lumak Haize Irungo Harrotasun Kritikoa taldea sortu zenetik. 2023ko ekainaren 28an jaio zen, harrotasuna ez dagoela «salgai» aldarrikatzeko eta LGTBI+ pertsonen bizitzak hobetzeko politikak galdegiteko. Gelditzeko etorri zirela ozen esan zuten, eta urtebeteren ondoren balantze mamitsua egiten ari dira Lumak Haizeko kideak. «Zineforumak, ‘perreoak’, Moskuko Jaiak, bisexualitate tailerrak, eta Zipristina Mafiaren podcastak egin ditugu», zerrendatu ditu Mario Hernandezek.

Urte luzetan Kantineren Egunak hartu izan du ekainaren 28ko protagonismo nagusia Irunen, baina, aurten ere hilaren 28a haiena egingo dute, abanikoak astintzen eta gorputz disidenteak karrikak bere egiten izango dira. «Ekainaren 28an ikusiko dugu elkar, eta ez ekainaren 27an edota uztailaren 2an», aldarri du Iker Monterok. Arratsalderako programazioa da gaurko ondu dutena. Martxa batekin hasiko dute harrotasun erakustaldia, 18:30ean. Santiagoko Auzo Elkartetik abiatuko dira Iparralde hiribiderantz. Bertatik Kolon pasealekura iritsiko dira, eta azkenik, Urdanibia plazara jaitsiko dira. «Maitiak, lehenagotik etorri, 18:30ean aterako garelako», zehaztu du Garazi La Fantasyk. Aurten ere koloretako txapelak eramateko eskatu dute.

Moskura iristen direnean manifestuaren irakurketa egingo dute, 19:30ak inguruan. Beste urte batez Stonewallen 1969an hasitako borroka izango dute gogoan eta «genealogia ‘queer’» guztia gogoan izango dutela azaldu du Hernandezek. «Ez ditugu ahaztuko Irundik sexiliatu behar izan dutenak, bizitza libreago bat izateko», zehaztu dute Lumak Haizeko kideek, eta haien elkartea borroka askoren etxe izatea nahi dutela zehaztu dute.

Urte bat hiria margotzen
Erakunde guztiek identitate guztiak aitortzea eta kolektiboaren borroka historikoa aitortzea eskatu dute. Iaz, Irungo Udalak lehen aldiz kaleratu zuen hilaren 28aren bueltako adierazpen instituzionala, eta, aurten, alkate aldaketa egon bada ere, udalak «ohitura txarrekin» segitzen duela deitoratu dute, «pasibotasun politikoarekin». Salatu dute Irungo Udalaren programazioaren barruan koloretako aparraren festa dela harrotasunaren eguneko jarduera nagusi eta bakarra. «Zuriketa arrosarekin itxi nahi dute guk egunero borrokatu behar dugun indarkeria», adierazi dute. Zentzu horretan, pasa den hilaren 18an Irunen izan zen eraso matxista eta transfobikoa gogorarazi eta salatu dute. «Udalak ohar motz baten bidez gaitzetsi ditu gertakariak, eta beste behin, hitzetan geratu da esandakoa», deitoratu dute.

Neurri zehatzak eskatu dituzte LGBTI+ kolektiboko pertsonen eskubideak «bermatzeko». Irunen gertatzen diren LGTBfobia kasuen eta biolentzia estrukturalen diagnostiko konkretu bat egitea nahi dute. Halaber, behatoki bat izateko garaia dela iritzi dute.

Gaurko manifestuaren irakurketa brindis batekin bukatuko dute, badagoelako zer ospatu: urtebete saretzen. Ondoren, Peña kaleko eskaileretan familia argazkia aterako dute, iaz hasitako bideari jarraiki. Iluntzean, musika pintxada trabestia egingo dute Hazia Kultur Elkartean, 22:30etik aurrera.

Txapel gorriekin batera, gainontzeko koloretako txapelak izango dira gaur gaueko argindarra.

• Gaur (ostirala, hilak 28) arratsaldeko jarduerak
• Manifestazioa. Santiagoko Auzo Elkartetik irtengo dira 18:30ean. Iparralde hiribidera joko dute, bertatik Kolon pasealekura, eta Moskun bukatuko dute.
• Manifestuaren irakurketa. Manifestazioaren bukaeran manifestua irakurriko dute. Gutxi gorabehera 19:30ean.
• Brindisa. Lumak Haizeren urteurrena ospatzeko brindisa, 19:30ean.
• Familia argazkia. Talde argazkia aterako dute Peña kaleko eskaileretan. Manifestua irakurritakoan izango da.
• Musika pintxada trabestia. Hazia Kultur Elkartean musika jartzen arituko dira, 22:30ean.

#hemeroteka #lgtbi #ekainak28 | Kolore denen neurrira nahi dute mundua

Mash Elizalde Etxeberria, LGTBI+ kolektiboko kidea //

Kolore denen neurrira nahi dute mundua
Ahalduntze ariketa egin behar dute egunero diren moduan kalera ateratzeko, arau zurrunegiak ezartzen dizkien jendarteari erronka jota. Helburu bat eta bakarra: aske bizitzea erabakitzen duten gorputz eta identitatearekin.
Ikerne Zarate | Oarsoaldeko Hitza, 2024-06-28
https://oarsoaldea.hitza.eus/2024/06/28/lgtbi-komunitatearen-nazioaretko-eguna-sexu-askapenerako-nazioarteko-eguna-kuir-mash-elizalde-gorka-iparragirre-uxue-diez-guiral-aitor-narbarte-alvarez/

LGTBI+ Komunitatearen Nazioarteko Eguna da gaur, Sexu Askapenerako Nazioarteko Eguna. Ortzadar banderez beteko dituzte kaleak dozenaka eta dozenaka lagunek aurten ere, baina kolore biziekin batera, batez ere, aldarrikapenek josiko dute eguna. Aurrera urratsak egin dira, ukaezina da, baina egunero aurre egin behar izaten diote queer kolektiboko pertsonek heteroarauak oinarri dituen gizarteari, gorroto delituak eta LGTBIfobia desagertzetik oso urrun diren agertoki betean, diren hori izateko borroka etengabean.

Errenteria-Oreretan bizi da Mash Elizalde Etxeberria. Gaurko eguna ospatuko du, zalantzarik gabe. Baina batez ere aldarrikapenerako eguna izango da gaurkoa beretzat: «Hemen gaudela, beti egon garela, eta beti egongo garela aldarrikatu behar dugu. Gaurkoa gure kolektiboa ikusarazteko eguna da, zer bizi dugun eta gure aurretik izan zirenek bizi zutena erakusteko; garenak garelako aldarrikapena egin behar dugu». Hori aurkia; ifrentzua, berriz, jaia, argi baitu biak osagarriak direla, «garena garela ere ospatu behar dugu, baita lortu dugun guztia ere, ahaztu gabe bidean gelditu direnak».

Loratuz Lotu elkartearen sortzailea izan zen 2019an Brayan Altimasberes Alaminosekin batera. Trans helduei ematen die arta elkarteak: «Trantsizioa heldutasunean egin genuen eta ohartu ginen ez zela erreferenterik ezta nora jo ere laguntza bila, horregatik erabaki genuen elkartea sortzea». Elizaldek ez du transfobia handirik sentitu, «egon badago, baina nahiko babestua sentitzen naiz». Transfobiaren oinarrian ezjakintasuna dagoela azaldu du, konbentzituta.

Ahaldunduta dagoela dio, eta horretara heltzeko lan mordoa egin duela. «Urte dezenteko lanketa pertsonala izan da, nitaz ari direnean ez eragiteko. Naizena naiz, horrekin gelditzen naiz, zurrumurruek ez naute definitzen». Egindako trantsizioan oztoporik handiena «burokrazia» izan dela zehaztu du: «Hainbat unetan lotsagarria ere izan da. Nortasun agirian izena eta generoa aldatzeko egin beharreko bidea arrotza eta deserosoa izan da, nahiz eta oso ondo zaindu nauten».

Norbere gorputza eta norbere izaera bat ez datozela jabetzeko unea «gogorra» dela dio, «garrantzitsua da babesa jasotzea», baina etxekoena ez dela ezinbestekoa ere argi dio. Berak ez zuen etxekoen akonpainamendurik izan hasieran, eta errespetu osoz esan du haiek ere behar dutela denbora barneratzeko gertatzen ari dena: «Guk gure barne trantsizioa egiten dugu eta prest gaude esateko, baina informazio hori jasotzen dutenean etxekoek, eta ingurukoek, euren denbora behar dute prozesatzeko. Ez da ez gaituztela maite, edo ez gaituztela lagunduko; denbora behar dute. Gurasoek urte pare bat behar izan zuten. Babes handiena lagunek eta nik aukeratu dudan familiak eman didate. Gauza bat da familia, eta bestea, babesa. Elkarrekin badoaz, primeran; ez badoaz, lasai, aurkituko duzu beste sare bat».

Tolerantzia versus erradikalizazioa
Jendarteari begira jarrita gaur egun tolerantzia handiagoa dagoela uste du, baita LGTBI+ kolektiboaren kontrakoen erradikalizazio bat izan dela. Argi dio, gainera, heziketan hutsune handia dagoela. «Ikastetxeetan oso modu orokorrean, azaletik lantzen da gaia, identitate eta sexualitate bakoitzaren atzean zer dagoen sakondu gabe». Horri lotuta, aurrera urratsak egiteko hainbat gako eman ditu. Hartara, ezinbestekoa jo du sareak sortu eta daudenak indartzea, «indarrak batzeko unea da». Autokritika ere ezinbesteko jo du, bai kolektiboaren gainekoa osotasunean, zein trans kolektiboaren gainekoa ere: «Genero estereotipoak erreproduzitzeko jarrera indarra hartzen ari da, eta ikusi izan dut askotan, tamalez gizon trans gazteak matxoarenak egiten. Horren aurrean garrantzitsua da autokritika egitea, nora heldu nahi dugun, ea benetan nahi dugun jarraitu erreproduzitzen dugun sistema bitar eta matxista».

Eskuinaren gorakadak ez duela harritu dio. «Askatasun gehiago dagoenean, aniztasun handiagoa, pribilegioak kolokan ikusten dituzte batzuk eta beldur soziala sortzen dute». Gorakada horren ondorioak argi ditu Elizaldek: «Lortutako guztia jokoan jartzea eta berriro beldurrez bizitzea ekartzen du. Trans pertsona gisa urte batzuetako ibilbidea soinean izanik beldurra atzean utzi nuela pentsatzen nuen, aske bizitzeko aukera nuela, ezkutatzeko beharrik ez nuela. Beldurgarria da eskuinak halako indarra hartzea, garen moduan izateari uzten diogulako, eta horrek barne oinaze handia suposatzen du». Horren aurrean, sareak sortzera deitu du, elkartzera, eta inondik inora ere ez onartzea irabazitako guztian atzera egiterik.

Eta ultraeskuinaren pare jarri ditu TERFak, feminista erradikal trans-baztertzaileak —emakume transexualak emakumetzat hartzen ez dituen eta beraz, feminismotik kanpo uztearen aldeko den muturreko feminismoa—, «bien mezuak oso antzekoak dira, ultraeskuina baino arriskutsuagoa da hori, suposatzen delako etxetik ari direla erasoan». Horren gaineko kritika ere beharrezkoa dela uste du, «feminismoari dagokio egitea».

Gorka Iparragirre LGTBI+ Kolektiboko kidea //

Isilpeko indarkeria
Gorka Iparragirre irundarrak oso modu berezian biziko du aurtengo LGTBI+ Komunitatearen Nazioarteko Eguna: «Harrotasuna eta San Martzial Jaiak espazio eta momentu berean biziko ditugu lehenengoz, inoiz ez da ospatu 28an bertan, beti ukatu zaigu eguna. Matxismo oso bortitzez eta homofobia handiz tindatuta daude festak gurean». Lumak Haize Irungo lehen LGTBIAQ+ elkarteko kide da Iparragirre, eta ahoan bilorik gabe esan du LGTBIfobia handia dagoela. Ñabardura bat ere egin du, eta lehen lerroan jarri isilpekoa deitu duen beste indarkeria mota: «Ezkutuko indarkeria da hori, oso egunerokoa, eta hor bizi gara kolektiboko kideak. Iritsi da momentu bat kolektiboko kide askok ezin duguna jasan ‘marikon’, ‘bollera’ edo ‘bigotuda’ hitzak entzutea».

Aurrean dituzten erronka behin-behinekoei ere egin die aipamena irundarrak, «konpromisoa eta gizartearen parte hartzea». Horrekin lotuta dago hain zuzen ere kide den elkartearen helburuetako bat. «Irunen faltan sumatzen dugun komunitateari ikusgarritasuna ematea; batak bestea begiratu, hemen gaude esan, ez gara bakarrak, eta leku eta espazio bat nahi dugu hemen». Aldarrikapena erdigunean jarri du elkarteak, baita kultura eta hezkuntza ere, «gure konfort eremutik atera eta guretzako bizigarriago den Irun bat egin nahi dugu».

Elizaldek botatako ideiarekin bat egin du Iparragirrek. Nabarmendu du gazteen artean oso jarrera polarizatuak daudela, «gaurko jendartearen isla dira haiek ere». Hezkuntzan ere ideia bera irundarrak, LGTBI+ komunitatearen gaineko lanketa ezdeusa dela: «Oso gutxi lantzen da, eta lantzeko moduak ere hausnarketa behar duela sinistuta nago. Sexologoa naiz, genero ikuspegiarekin, eta oraindik ere duela 20 urteko hutsuneak ikusten ditut, ez soilik LGTBI+ komunitatearen lanketaren gainean, baizik eta sexologia eta afektuen gaineko lanketa osoan. Denbora gehiago eskaini beharko litzaioke, bizitza osoko ikasketa prozesua behar luke, transbertsala». Mantso bada ere, aurrera urratsak egin direla uste du.

Aliatuen beharra
Oarsoaldeko herriak, Irun eta Hondarribia oro har leku seguruak iruditzen zaizkio Iparragirreri. «Kolektiboak ikasi du nondik mugitu eta nondik ez. Nik badakit inguruetara egokitzen, agian leku batzuetan modu batean jantziko naiz, eta beste modu batean beste batzuetan. Ez dut une larririk bizi, lekuaren arabera nire jarrera egokitu dudalako. Aitortu behar da, beraz, segun zein espaziotan alerta jarri behar dugula».

Eskuinaren gorakadak beldurra eragiten dionik ez du ukatu. «Gure aurrekoek irabazitako guztia galtzeko beldur hori dugu, eta batez ere dezepzioa. Eskuina gora doa indartsu, eta neurri batean da ezkerrekoak ez garelako inplikatzen, ez ditugulako gure arreben arazoak begiratzen eta gure egiten. Kolokan daude eskubideak eta segurtasuna». Aurrera urratsak egiteko gakoak argi ditu Iparragirrek: «Komunitate gisa borrokatzen jarraitzea dagokigu, atzera pausorik ez ematea, eta aliatuak izatea, segurtasuna denon kontua delako; ahalik eta jende gehien batu behar dugu gure borrokara. Gizarteak agian urrun ikusten gaitu, baina oso gertu gaude eta parte gara, gurea, guztion borroka da. LGTBI+ kolektibokoa eta emakume izan gabe ere, denok bizi dugu opresioa, modu batera edo bestera. Pribilegio zis hetero horretan oso pertsona gutxi dago».

Aitor Narbarte eta Uxue Diez-Guiral LGTBI+ kolektiboko kideak //

Iragana eta oraina
Ikerlariak eta ‘queer’ kolektiboko kideak dira Uxue Diez-Guiral eta Aitor Narbarte Alvarez, Errenteria-Oreretan bizi dira biak. Ane Fernandez Trigo eta Maite Azabal Gallego ikerlariekin batera Kuir Artxibo Bizia proiektuaren barruan Orereta eta Oarsoaldeko LGTBI+ Memoria Kolektiboa bildu dute Koldo Mitxelena beka irabazita. Lana bukatu berri dute, eta 600 pertsona inguru galdekatu dituzte memoria hori gorpuzteko, iraganari eta orainari tartea eskainita, etorkizunari begira jartzeko. Abenduan aurkeztuko dute. Oarsoaldean LGTBI+ komunitatearen argazkia zein den galdetuta esaldi batera bildu dute: «Egin dugu, baina asko dago egiteko. Elkarrizketatuek hala esan digute. Argi-ilun batzuk badaude, batez ere bildu eta seguru sentitzeko topagunerik ez dagoelako kolektiboarentzat». Harago jo dute, dauden gutxi batzuk pribatuak dira, «tabernaren bat, eta ez da ‘queer’ taberna delako».

Sare sozialei ere erreferentzia egin die Diez-Guiralek, horietan ere lekurik ez duelako LGTBI+ komunitateak. «Orain badugu jendea lanean sare sozialetan Oreretan, Jokin Pedreño kasu. Sare sozialak ari dira euskalduntzen eta espazio bat ematen LGTBI+ komunitateari. Oso gutxi dago, ordea». Euskara erdigunean jarri dute ikerlariek. «Hori zen lanaren helburuetako bat. Egin ditugun elkarrizketetan gaztelania oso presente zegoela ohartu gara. Gutxika, espazio gehiago ematen saiatzen ari gara euskarari eta gure identitateez eta errealitateez pentsatzen gure hizkuntzan». Euskarazko LGTBI+ terminologia sortzeko beharra ere erdigunean jarri dute: «Euskaraz berez izan dira eta badira terminoak, baina ez dira guregana heldu edo itzaletan gelditu dira. ‘Gay hiztegia’ argitaratu zuten, eta orain ‘Mari okerrak nola izan/esan bollera’ euskaraz. Behar-beharrezkoak dira halakoak, eta badirenak berreskuratu, adibidez Oarsoaldean erabiltzen zen ‘kuku’ hitza».

Narbarterentzat «polita» izan da deskubritzea izan direla historian zehar hitz batzuk euskaraz errealitate hauek izendatzeko. Testuetan ere aldarrikatu du espazio bat Diez-Guiralek LGTBI+ gaientzat.

Gaur-gaurkoz ‘queer’ komunitateak aurez aurre duen oztoporik nagusienetakoa zisheteronorma da Narbarterentzat, «oso baldintzatuta gaude gizarte honengatik, oso parametro zurrunak daude eta hortik desbideratzen garen unean dagoeneko ari gara indarkeria jasaten». Ñabardura Diez-Guiralek: «LGTBI+ kolektibo guztiari eragiten digu, baina ez maila berean, batzuentzat ezinegona suposatuko du, eta beste batentzat kaletik jipoitzea edo kalean hilda agertzea. Hori hemen. Zisheteroarauak denoi eragiten digu, baina batzuei gehiago». Heziketari ere eman diote begirada, eta ondorioa bera: diskurtso polarizatuak, mindutako jendea, eta erresistentzia ugari aurkitu dituzte. Lanketa falta ere aipatu dute aurreko bien antzera.

Erreferente kolektiboen beharra
Beharren artean, berriz, erreferenteak. Ez edonolakoak, «kolektiboak» baizik, «kolektibizazioa beharrezkoa da, zama partekatzeko ere». Kaleak konkistatzea eta desheteroxesualizatzea, presazko beste egiteko bat. «LGTBI+ komunitatearen presentzia sustatu behar da kalean, ikusgarritasuna eman, eta ‘queer’ ikurrekin ordezkatu egun dauden ikur heterosexualak». Ikusgarritasunarena zaila dela aitortu du Diez-Guiralek: «Oso zaila da, eta ez da berdina trans pertsona, bi-a izatea edo normatiboago bat, ‘mainstream’ bat. Etiketa bakoitzaren barruan zapore asko daude. Zaila da denentzat, baina batzuentzat are zailagoa da Oreretan eta Oarsoaldean bizitzea identitate batzuekin».

Sarea «ezinbestekoa» jo du Narbartek. «Zaren bezala izateko sare bat behar duzu, babesteko. Bestela oso bakarrik senti zaitezke». Bat dator Diez-Guiral: «Erortzen zarenean leku seguru batean erori behar zara. Baina sare horiek oso ahulak dira oraindik. Hausnartu beharreko kontua da».

Eskuinari aurre egin behar zaion zalantzarik ez dute, eta horretarako gakoa helburu komunak argi izatea dela diote. «Guri pertsonen bizitzak inporta zaizkigu. Oinarri horrekin bat egiten dugunok aurrera egin dezakegu zaintza eta enpatiatik».

LGTBI+ kolektiboaren amets bat aukeratzeko eskatuta erantzun ezin argigarriagoa eman du Diez-Guiralek: «Amets bat definitzea ezinezkoa zaio amestea galarazi zaion kolektibo bati. Gure kolektiboari etorkizuna ukatu zaio. Gure helburua zein den ongi definitzea izan daiteke amesten hasteko bidea; zaintza eta maitasunetik oinarria jartzea».

#hemeroteka #lgtbi #ekainak28 | Udaletik eskerrak, sexu liberazioaren alde borrokatu dutenei

Ortzadar bandera Irungo udaletxean //

Udaletik eskerrak, sexu liberazioaren alde borrokatu dutenei
Ekainaren 28a LGTBIQ+ Harrotasunaren eguna dela eta, Irungo Udalak adierazpen instituzional bat argitaratu du.
Leire Perlines | Bidasoko Hitza, 2024-06-27
https://bidasoa.hitza.eus/2024/06/27/lgtbiq-harrotasunaren-eguna/

Irungo Udalak adierazpen instituzional bat argitaratu du LGTBIQ+ Harrotasunaren Eguna dela eta, eta horrela dio testuaren hasierak: “Irungo Udalak eskerrak ematen dizkie sexu liberazioaren alde borrokatzeko bat egin duten pertsona eta talde guztiei, oraindik ere antolatzen eta gizartea sentsibilizatu, kontzientziatu eta eraldatzeko lan egiten jarraitzen baitute gainera”.

Ekainaren 28 honetan LGTBIQ+ kolektiboaren eskubide eta askatasunen aitortzan egindako aurrerapenak ospatu eta aldarrikatu nahi dituzte, baina, oraindik, berdintasuna lortzeko asko falta dela azpimarratu dute: “Zoritxarrez, oraindik ere eraso homofoboak gertatzen dira gure gizartean, eta sexu orientazio eta identitatea gorroto delituen bigarren zergati nagusia da Euskadin: kasuen %20 horregatik gertatzen dira”.

Bestalde, beste aurrerapauso bat ospatu nahi dute: pertsona transak genero identitateagatik ez baztertzeari eta haien eskubideak aitortzeari buruzko legearen onarpena. Udalaren hitzetan, ekimen horri esker LGTBIQ+ kolektiboko pertsonen osasun, hezkuntza eta lan arloko eskubide eta bermeak areagotu ditugu.

Ildo horretatik, adierazi dute sei hilabetean transexualitateari arreta emateko zerbitzuak jarriko direla martxan, eta ikastetxeetan sexu identitateagatik ez diskriminatzeko protokoloak sortuko direla. Udalaren fatxadan ortzadar bandera jarriko dutela ere aurreratu dute, eta ekainaren 28aren harira antolatutako ekimen eta mobilizazioetan parte hartzeko deia egin dute.

Gauzak horrela, Irungo Udalak hiru konpromiso hartu ditu:

• LGBTIQ+ kolektiboko pertsonentzat erreferentziazko guneak sortzea, sareen sorrera bultzatzeko eta informazioa emateko.
• LGBTIQ+ kolektiboen errealitateak ezagutzera ematea, rol eta estereotipoak deuseztatzeko eta sexu askatasuna sustatzeko.
• Sexu aniztasunaren eta generoaren inguruan sentsibilizatu eta trebatzeko programak sustatzea.

#hemeroteca #homofobia #teatro | Asociación Lírica y herederos de Luis Mariano califican 'El novio de España' de irrespetuosa

Facebook - Chescudero / El elenco de 'El novio de España' tributa su homenaje a Luis Mariano en Irun

Asociación Lírica y herederos de Luis Mariano califican 'El novio de España' de irrespetuosa
M. A. I. | El Diario Vasco, 2023-11-07
https://www.diariovasco.com/bidasoa/irun/asociacion-lirica-herederos-luis-mariano-califican-novio-20231108213847-nt.html

La Asociación Lírica Luis Mariano y los herederos y familia del tenor irunés han hecho público un comunicado sobre 'El novio de España', espectáculo representado recientemente en Irun. Consideran que la representación de la figura de Luis Mariano que se muestra en esta obra «es aberrante y despreciable», así como la de Carmen Sevilla, «plasmada también como una chantajista implacable y sin escrúpulos». Critican, asimismo, la representación que se hace de Patchi Lacan, amigo, chófer y asistente de Luis Mariano.

Los firmantes del comunicado aseguran que en 'El novio de España' se utilizan «sin reparo hechos y datos reales históricos hasta convertir el escenario en uno de esos platós televisivos donde se puede decir y lanzar cualquier tipo de difamaciones sobre los protagonistas, por muy disparatadas que sean». También se preguntan «dónde está la barrera que separa la ficción o la fábula de la realidad y el respeto. En 'El novio de España', desde luego, no la hay, y este último brilla por su ausencia». Consideran que este espectáculo «traspasa todas las barreras y líneas rojas del respeto que se debería tener hacia dos artistas, Carmen Sevilla y Luis Mariano, y Patchi Lacan».

Asimismo, denuncian que los autores de 'El novio de España' «nunca» han contactado con familiares o allegados de Luis Mariano para cotejar los datos sobre su biografía. Lamentan que la representación traslada «una imagen manchada, deteriorada y tergiversada de dos grandes artistas y personas».

#hemeroteca #teatro #memoria | 'El novio de España' llega al Teatro Amaia con Luis Mariano de protagonista

DV / Presentación de 'El novio de España' en el Teatro Amaia //

'El novio de España' llega al Teatro Amaia con Luis Mariano de protagonista
La obra de teatro musical explica la historia de Luis Mariano y Carmen Sevilla y se cantará una canción en euskera
Ane Piñeiro | El Diario Vasco, 2023-07-21
https://www.diariovasco.com/bidasoa/irun/novio-espana-llega-teatro-amaia-luis-mariano-20230722215222-nt.html 

El Centro Cultural Amaia acogerá la obra teatral 'El novio de España' el 28 de octubre a las 20.00 horas. Se trata de un musical sobre la vida de Carmen Sevilla y el irundarra Luis Mariano. La delegada de Cultura, Nuria Alzaga, afirma que tener esta obra en la ciudad es muy importante, ya que será «un espectáculo muy especial, interesante y muy irunés».

Agradecida, cuenta que «para los iruneses e irunesas es todo un honor y un lujo que en nuestra ciudad se pueda ver por primera vez esta pieza. Porque además, así podemos seguir recordando a este conocido tenor».

La obra pone el foco «en la vida y en el aspecto más personal de Luis Mariano. Vamos a poder conocer hechos singulares y también la estrecha relación que tenía con Carmen Sevilla», explica Alzaga.

Xabier Agirre, de Txalo Producciones, cuenta que «el mago de todo esto es Juan Carlos Rubio, el autor de la obra. Sin él no estaríamos aquí. Está creando una trilogía de personajes muy importantes». Es una obra que cuenta una historia interesante porque se verán «los momentos muy complicados de la Guerra Civil, que fue una época también muy difícil. En estos años había miles de personas exiliadas y millones de españoles que vivían en una dictadura».

Otro de los puntos a destacar según Agirre es que «la historia se va a contar con muchas canciones y una de ellas, en euskera. Esa canción se llama 'Ezin ahaztu'».

Agradecido a todo el equipo, cuenta que «tenemos un grupo de lo más importante que hay a nivel nacional» y desea «estar unos años con esta obra». Destaca la importancia del trabajo que hay detrás del escenario «se han juntado tres productoras, Pentación Espectáculos, Olympia Metropolitana y Txalo Producciones. Además, el encargado de la música es Julio Awad; el coreógrafo, Rubén Olmo, que también es el director del Ballet Nacional de España».

Los actores son muy experimentados. «Por ejemplo, para el personaje de Carmen Sevilla se llevó a cabo un casting en Madrid al que se presentaron 223 personas». Destaca que «se basa en hechos reales históricos aunque algunos también son inventados, hay parte de ficción. Y por supuesto, es una obra muy amena dónde también se verá una parte de humor».

María Díaz, también de Txalo Producciones, afirma que «el equipo de esta obra es digno de un teatro nacional». Por primera vez harán un ensayo general en Irun, «es muy importante hacerlo aquí, normalmente se hacen en Madrid. Es el primer contacto que tenemos con el público porque las obras las hacemos para ellos. Y en este caso, una de las opiniones que más nos importa es la de los irundarras». Además, ilusionada, cuenta que es una historia que «tiene que estar en Sevilla, en Irun y en todos los lados». La responsabilidad de los actores es muy grande, cuenta Díaz, «por ejemplo, Christian Escudero, que es quien hace de Luis Mariano, ha superado un gran casting». Asimismo, asegura que «hay que hacer justicia y hay que pasear esta obra por toda España». Las entradas para ver la obra ya están disponibles en la taquilla del Amaia KZ o en la página web por un precio de 20 euros por persona. Las entradas estarán a la venta hasta una hora antes, siempre y cuando queden plazas disponibles.

#hemeroteca #fiestas #igualdad | La igualdad se abre paso en Irún: el alcalde recibe al alarde mixto por primera vez en dos décadas

El Diario / Ohiana Briones entrega la bandera de la ciudad al alarde igualitario //

La igualdad se abre paso en Irún: el alcalde recibe al alarde mixto por primera vez en dos décadas
Maialen Ferreira | El Diario, 2023-06-30
https://www.eldiario.es/euskadi/igualdad-abre-paso-irun-alcalde-recibe-alarde-mixto-primera-vez-decadas_1_10339777.html

Más de dos décadas han tenido que pasar para que la imagen de un alcalde de Irún recibiendo a las integrantes del alarde igualitario se hiciera realidad. Se ha producido este 30 de junio de 2023 después de que José Antonio Santano, del PSE-EE, que lleva desde el año 2002 al frente del Gobierno municipal, por primera vez en la historia se haya presentado al balcón del Ayuntamiento para recibir al alarde mixto. Hasta ahora solo recibía al alarde tradicional en el que los hombres pueden participar libremente como soldados, mientras un grupo reducido de mujeres son escogidas para desfilar como cantineras un solo año. En la vecina Hondarribia, el nuevo alcalde de Abotsanitz, Igor Enparan, ha adelantado también que recibirá igualmente a la compañía mixta Jaizkibel.

Con gritos de “Emakumeak alardera” (“Las mujeres al alarde”) las cerca de mil personas que forman parte del alarde mixto han ido saludando al alcalde a su llegada a la plaza del Ayuntamiento en una jornada emocionante e histórica. Junto a Santano, también han estado presentes en el balcón del Consistorio representantes del PNV, el PSE-EE y el PP. Sin embargo, a diferencia de lo que ocurre con el alarde tradicional, el Gobierno municipal no ha hecho entrega de la bandera de Irún a las representantes del alarde igualitario. En su lugar, la bandera ha sido entregada por la concejala de EH Bildu, Oihana Briones. El año pasado fue la primera vez que el Gobierno municipal hizo entrega de la bandera al alarde igualitario, debido a que Miren Echeveste, por entonces delegada de Igualdad en el Ayuntamiento por la coalición Elkarrekin, la entregó como miembro del Consistorio. Al igual que en años anteriores, representantes del Gobierno vasco han mostrado su apoyo al alarde mixto, como Miren Elgarresta, directora del Instituto Vasco de la Mujer (Emakunde). El Ararteko también ha valorado como un “gesto positivo” el hecho de que Santano haya recibido al alarde mixto.

El alcalde Santano, en un comunicado tras recibir a ambos alardes, ha indicado que “durante muchos años en los que los desfiles y la convivencia han sido protagonistas en la calle, la única polémica del 30 de junio se desencadenaba en torno a la presencia institucional del balcón”. “Creemos que es el momento de alejar las polémicas políticas. Que la fiesta de las irunesas y los iruneses sea lo único que importe. La utilización del alarde, como de cualquier otra cosa, no es deseable desde la política”, ha insistido.

Sin embargo, ha reconocido que el pasado 17 de junio, cuando volvió a ser nombrado alcalde de Irún para un séptimo mandato, se comprometió “a gobernar para toda la ciudadanía”. “Como alcalde creo que nuestra labor institucional es asistir desde la sede municipal de la ciudadanía irunesa, desde el balcón del Ayuntamiento, a las dos formas de vivir y disfrutar el 30 de junio. Así entendí que debíamos hacerlo todos los grupos municipales con representación en el Ayuntamiento de Irún. Respeto de todos para todos”, ha concluido, no sin antes defender como “herederos de lo que hasta ahora ha sucedido y responsables de defender y gestionar lo que está por venir”, han querido “dar un paso”.

La exdelegada de Igualdad del Ayuntamiento de Irún y actual miembro de las Juntas Generales de Gipuzkoa por la coalición Elkarrekin, Miren Echeveste, ha reconocido que se trata de un paso “importante” pero ha criticado el hecho de que el Gobierno municipal no haya hecho entrega de la bandera al alarde mixto. “Hoy se da un paso, pero también se da un pequeño paso atrás porque recordemos que el año pasado, como delegada de Igualdad entregué la bandera de la ciudad al alarde igualitario en nombre del Gobierno municipal. Esto es un paso que habrá que afianzar en un futuro. Si hoy dan un paso importante es para seguir dándolos”, ha criticado.

Por su parte, la portavoz en Gipuzkoa de la coalición EH Bildu, Maddalen Iriarte, ha señalado que “25 años son muchos años” y que la “igualdad se debe dar en todos los aspectos y en todos los espacios, también en el espacio festivo”. “Ya es hora de que esto ocurra. Si el alcalde está aquí yo lo valoro positivamente, tarde, pero positivamente y que sea un primer paso para que el Ayuntamiento organice el alarde para todos y para todas”, ha indicado. Otra de las novedades de este año es que en la compañía San Miguel del alarde igualitario ha desfilado un hombre como cantinero [sic], Antxon Jauregui Vidal, que ha llegado visiblemente muy emocionado a la plaza San Juan.

Irún lleva celebrado su alarde de San Marcial cada 30 de junio con dos desfiles separados recorriendo las mismas calles en distintos horarios. El primero, sobre las 07.40, el alarde tradicional, en el que cerca de 6.000 soldados y 19 cantineras han desfilado rodeados de una multitud que esperaba ansiosa su paso bajo los paraguas. El segundo, sobre las 10.20, el alarde público, en el que más de 1.000 personas participan de forma igualitaria, han tomado las calles entre cánticos de “Alardera emakumeak” (“Las mujeres al alarde”).

Emakunde “recomienda”, pero no interviene
El pasado marzo el Instituto Vasco de la Mujer (Emakunde) informó de que puede “recomendar”, pero no intervenir para forzar que los alardes de Irún y Hondarribia sean igualitarios y admitan en su totalidad la participación de la mujer. Así lo expresó su directora, Miren Elgarresta, en su primera intervención en el Parlamento Vasco tras una petición para que comparezca en la Comisión de Derechos Humanos, Igualdad y Justicia formulada por Oihana Etxebarrieta, parlamentaria del grupo EH Bildu, e Isabel González, parlamentaria del grupo Elkarrekin Podemos-IU.

Elgarresta explicó que, en este sentido, es imprescindible “impulsar conversaciones” entre todos los agentes involucrados para poder dar “pasos hacia adelante” y que “Emakunde lleva años trabajando en lograr la igualdad en las fiestas”. Sin embargo, insistió en que su papel solamente “llega a la recomendación”. “Emakunde propone a los Ayuntamientos una metodología y eso ayuda a la hora de organizar las fiestas. Se incluyen consejos y formación en temas de igualdad, inclusión y violencia machista”, ha asegurado, haciendo referencia a las guías y publicaciones que realizan para enfrentarse a las agresiones machistas en los ambientes festivos y al informe titulado 'Estrategias para la participación de las mujeres en las fiestas locales de la Comunidad Autónoma del País Vasco' en el que se analizan procesos de cambio desarrollados en las fiestas nueve localidades vascas como Vitoria, Amurrio, Llodio, Bilbao, Berriz, Gernika, Donostia, Tolosa y Antzuola. En él se observa cómo los municipios vascos están dando pasos hacia la igualdad en sus fiestas.