Mostrando entradas con la etiqueta Euskal Herria. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Euskal Herria. Mostrar todas las entradas

jueves, 12 de febrero de 2026

#hemeroteca #madressolteras | “Más allá de la clase, el sufrimiento de entregar a un hijo es lo que igualaba a las mujeres en Fraisoro”

Rosa Díez-Urrestarazu posa con su novela //

“Más allá de la clase, el sufrimiento de entregar a un hijo es lo que igualaba a las mujeres en Fraisoro”

La periodista y escritora Rosa Díez-Urrestarazu presentará su segunda novela, ‘Cuando brillan las manzanas’, este viernes a las 19.00 horas, en la FNAC.
Harri X. Fernández | Noticias de Gipuzkoa, 2026-02-12
https://www.noticiasdegipuzkoa.eus/cultura/2026/02/12/clase-sufrimiento-rosa-diez-urrestarazu-fraisoro-cuando-brillan-las-manzanas-entrevista-10689836.html

Con una dilatada trayectoria en el periodismo, la donostiarra Rosa Díez-Urrestarazu se lanzó en 2024 a la literatura con su primera novela. Su segundo trabajo, 'Cuando brillan las manzanas', llegó en otoño del año pasado y ya ha llegado a su segunda edición. La novela se centra en la casa-cuna de Fraisoro en Zizurkil y se ambienta entre las décadas de 1950 y 1960. Ocultando su embarazo por los códigos morales de la época y con el objetivo de dar a luz en dicha institución, se conocen tres jóvenes de estratos sociales muy distintos, Alejandra, Luciana y Jimena. Díez-Urrestarazu demuestra que el origen y el dinero no importan, puesto que es el sufrimiento el que igualó a todas aquellas mujeres.

¿Cómo le surgió el interés de escribir una novela sobre Fraisoro?

Siempre he sido muy curiosa por todo. Desde pequeña me llamó la atención cómo se hablaba de Fraisoro como en susurros. Eso de Fraisoro me sonaba a algo que había que silenciar. Con el tiempo empecé a buscar bibliografía, vi que no había mucha información, más allá de un libro muy interesante, 'Mujeres de barro, infancias de cristal', de Eva M. García, que es profesora de EHU. De cualquier modo, no había nada escrito en formato novela sobre una inclusa, una casa-cuna, que tuviera buenos niveles de higiene, que funcionaba bien... Me interesaba reflejar fielmente cómo era el edificio, cómo se regía y cómo iban a parar ahí las mujeres.

No es la imagen que existe en el imaginario colectivo sobre los orfanatos, desde luego.
Cada vez que oímos hablar de inclusas y de este tipo de temas, todo es algo oscuro, lúgubre, sucio, ilegal, hay niños robados... Esta novela me interesaba porque quería reflejar el sufrimiento callado de todas esas mujeres que durante el franquismo se vieron obligadas a ocultar una maternidad por razones ajenas a ellas. Se ha escrito sobre los niños robados, se ha escrito sobre muchas cosas en torno a este tema, pero nunca sobre esa madre que a los 20 años se quedaba embarazada, que no lo podía contar en casa y se tenía que deshacer del niño porque si no la iban a echar.

¿Qué es lo que más le sorprendió de Fraisoro?
El volumen de niños. Entre su apertura en 1903 y su clausura en 1994, Fraisoro vio nacer a 12.000 niños. Eso en Gipuzkoa, un territorio pequeño, y la mayoría de madres eran de la provincia o de alrededores. Es decir, que no venían desde Sevilla a Zizurkil a dar a luz. Me parecía un tema que estaba silenciado y creo que esas mujeres que se vieron en esa situación se merecen que se las recuerde. También me sorprendió conocer lo bien que estaba regida la institución para el bienestar de las madres y de los bebes.

En pocos meses desde su publicación, la novela ha llegado ya a la segunda edición. ¿Cómo ha sido acogida?
Me estoy llevando una sorpresa increíble. Mucha gente se ha puesto en contacto conmigo para contarme su experiencia de forma anónima tras la publicación de la novela. Hablo de mujeres que entregaron a una hija en Fraisoro.

Imagino que será satisfactorio que esa gente que vivió aquello se abra con usted a raíz del libro.
Una de las cosas que más me ha emocionado ha sido que me contactaran los hijos del último pediatra de Fraisoro y que me dijeran que se había reflejado muy bien la sensibilidad del centro. Para mí es la mayor satisfacción. Porque, sobre todo, no he querido hacer sangre, ni caer en morbo, sino reflejar ese mundo emocional de esas personas que han estado ligadas a una institución pública, que no nos olvidemos, fue referencia en el Estado español, y que estaba regida por la Diputación y un Consejo Rector con total transparencia. Los niños podían estar allí hasta los cinco y luego, si nadie los adoptaba, pasaban al orfanato.

Una de las cosas a descubrir en la novela es que en Fraisoro también había hijas de familias acomodadas.
Existe en la sociedad una idea equivocada de que quien iba a la inclusa era una prostituta. Solo representaban al 10% del total. Hablamos también de señoritas de la alta sociedad guipuzcoana o vizcaina.

De hecho, la protagonista de la novela, Alejandra, es una joven de una familia bien de Neguri.
En Fraisoro había una zona que le llamaban la Zona de las Distinguidas y allí se alojaban aquellas que venían de un estrato social alto. De hecho, a las que venían de ese estrato social alto podían ingresar a partir de los cinco meses de embarazo. Las de estratos más bajos, en cambio, a partir del séptimo mes. Por lo que una joven de cinco meses, que es cuando se empieza a notar, podía decir que se iba a un internado a Francia, Inglaterra o Suiza y, realmente, estaba a 20 kilómetros de la ciudad. Antes, si tú te quedabas con el hijo, eras una mujer proscrita y el hijo, ni te cuento.

¿Había una doble moral?
Sin duda. Es lo que he querido reflejar eso, el sufrimiento de esas mujeres. Como decía, me he llevado la sorpresa de la cantidad de gente que se ha puesto en contacto. Sé de dos casos, por ejemplo, de mujeres que ya cuando tenían la muerte cerca, mujeres que pidieron a su familia que buscaran a ese hijo que habían entregado. Y en los dos casos consiguieron localizar. Son historias muy duras.

La losa de entregar un hijo es una carga para toda la vida...

Es algo para toda la vida. Siempre queda el pensamiento de “Y si no lo hubiese entregado, ¿qué hubiera sido?” Yo, que soy madre, me pongo en esa piel, y la angustia tiene que ser tremenda. Puedes casarte, rehacer tu vida, tener otros hijos, pero sabes que hay uno que anda por el mundo. Un conocido, al leer la novela, me habló de una mujer que yo ya conocida de Donostia, una mujer muy conocida. Esa mujer ya falleció, pero cuando tenía 50 años, se le presentó en su despacho un sacerdote y le dijo que su madre biológica le quería conocer. Ella no sabía que era adoptada. Le cambió la vida por completo.

En esos casos surgirán muchas preguntas.
Querrás saber por qué te dejó tu madre. Y si ese por qué es una cuestión social de un contexto en pleno franquismo, no quiero ni pensar la cruz que ha tenido que ser para una mujer. Eso es un poco lo que he ido a reflejar con Alejandra, que es la protagonista, Luciana y Jimena, las coprotagonistas. Son tragedias muy distintas y vienen de clases sociales distintos, pero lo que les une ese sufrimiento que les va a acompañar toda la vida.

La novela está ambientada, principalmente, en Zizurkil, pero también aparecen Neguri, Donostia y Biarritz. Viaja casi por todos los territorios vascos.
Podía haber ambientado la novela en otros lugares. Alejandra, tras su estancia en Fraisoro, podía haberse marchado a cualquier otro lugar que no fuese Biarritz. Pero, ¿por qué aquí? Me parece que Euskadi es muy literario. Me parece que tenemos grandísimos escenarios. Iparralde ofrece muchas oportunidades de ambientación. Y Neguri, ¿por qué? Porque en aquella época era la zona donde vivían todos los ricos del Estado español, o sea, el dinero estaba en Neguri. Quiero reflejar que este dolor y este sufrimiento, afectaba por igual a ricas y a pobres. Es decir, una muchacha nacida en la casa más rica de Neguri, tenía el mismo sufrimiento con la que había venido de un pueblo de Castilla a servir. El dolor no sabe de dinero ni de posición social.

En Fraisoro había un gran manzanar. ¿Viene de ahí el título del libro?
He querido destacar algo de nuestra identidad. Efectivamente, en Fraisoro había un extenso manzanal bajo el que las jóvenes se hacían sus confidencias, lloraban, se contaban sus tristezas. Ese manzanal, que ya no existe, es testigo mudo de tantas tragedias... Y luego, ¿por qué las manzanas? Pues porque, como decía, son parte de nuestra identidad como país. Y las manzanas han sido medio de subsistencia en nuestros caseríos durante siglos. En todos los caseríos había un 'tolare', se hacía sidra, los marineros cambiaban sidra por aceite o por bacalao... También servía como alimento, se hacía compota. Nuestra cultura no hubiera sobrevivido sin los manzanales de los caseríos.

Es la segunda novela que escribe, después de haber ‘Deja escribir al tiempo’. Ambas son de corte histórico.
Sí, son novelas contextualizadas en nuestro pasado. Es un género que me gusta particularmente. Aunque lo que más me gusta en estas dos primeras, como en la tercera que estoy trabajando, es reflejar el mundo de las emociones, de los sentimientos, de cómo se viven las situaciones. En la primera quise reflejar el cambio que la Guerra Civil provocaba en una mujer donostiarra, no solo a nivel emocional, sino toda su vida: la destroza pero sobrevive y sale adelante. Nada es blanco o negro. Esta segunda está ambientada entre los 50 y los 60, aunque también se refleja el pasado del padre de la protagonista, de qué le ha llevado a tener esa maldad desmedida. Intento mostrar que todo el mundo tiene su tragedia, aunque desde fuera no nos los parezca.

¿Qué puede contar de su próxima novela?
Estoy en fase de documentación. Será también de corte histórico. Una parte estará ambientada en Donostia y otra en Austria. Euskadi tiene muchísima historia, muy literaria y sobre la que igual no se ha escrito mucho. En este caso, habrá algún hombre protagonista, que tienen fuerza para salir adelante ante problemas complejos.

viernes, 6 de febrero de 2026

#hemeroteca #cofradias | Donostia volverá a tener procesión en Semana Santa

Procesión en Donostia //

Donostia volverá a tener procesión en Semana Santa

Partirá de la catedral del Buen Pastor a las 20.30 horas del Viernes Santo
Arantxa Lopetegi | Noticias de Gipuzkoa, 2026-02-06
https://www.noticiasdegipuzkoa.eus/donostia/2026/02/06/donostia-recupera-procesion-semana-santa-10668771.html

La Semana Santa de Donostia tendrá este año su procesión conformada, según han informado desde el Obispado de San Sebastián, por “personas proveniente de diferentes barrios, edades y ámbitos sociales que echaban en falta esta celebración religiosa”, recuperando de este modo una tradición que desapareció de la capital de Gipuzkoa hace unas casi medio siglo.

Los promotores de la iniciativa han puesto el foco en el hecho de que en Gipuzkoa son varios los municipios que cuentan con su procesión en Semana Santa. De ahí que hayan decidido unirse y dar impulso a la de Donostia donde, han recordado, ya en el siglo XVI existía una que recorría las calles de la Parte Vieja.

Una vez se construyó el Ensanche de la ciudad, han recordado, bajo el manto de la parroquia del Buen Pastor se creó una procesión, la cofradía de Nuestro Padres Jesús el Nazareno, que desapareció en la década de 1970.

Las personas que apuestan por la recuperación de la procesión contactaron con el párroco del Buen Pastor, que secundó la propuesta y proporcionó a este grupo laico “todas las facilidades para constituir la cofradía”.

El Viernes Santo
La procesión de Donostia, que partirá de la catedral, recorrerá las calles de la ciudad el Viernes Santo, día 3 de abril, a partir de las 20.30 horas, portando las imágenes de Jesús el Nazareno, el Cristo Yacente y la Virgen de la Soledad.

En las misas del pasado domingo se dio cuenta de esta iniciativa y se repartieron folletos informativos. Hasta la fecha, han sido más de un centenar las personas que han mostrado su interés por tomar parte en la procesión.

Los promotores de la misma han cursado a toda la ciudadanía donostiarra “que desee dar testimonio de su fe” que tomen parte en la procesión, algo que pueden hacer de distintas formas: “portando un paso, llevando un cirio o, simplemente, haciéndose miembro”. […]

miércoles, 4 de febrero de 2026

#hemeroteca #antirracismo | Gasteiz Antirrazista llama a no disfrazarse de “chino”, “africano” o “indio”

Gasteiz Antirrazista pide unos carnavales inclusivos, diversos e interculturales //

Gasteiz Antirrazista llama a no disfrazarse de “chino”, “africano” o “indio”

Gasteiz Antirrazista pide que la fiesta se aleje de prácticas y disfraces que consideran ofensivos o excluyentes
Mikel Larrarte | Noticias de Alava, 2026-02-04
https://www.noticiasdealava.eus/gasteiz/2026/02/04/llamamiento-disfrazarse-chino-africano-o-gasteiz-antirrazista-l-10658628.html

Con la vista puesta en los próximos Carnavales, el colectivo Gasteiz Antirrazista ha hecho público un llamamiento a la reflexión para que la fiesta se desarrolle desde parámetros de inclusión, diversidad e interculturalidad, alejándose de prácticas y disfraces que consideran ofensivos o excluyentes para parte de la ciudadanía.

Desde el colectivo, que trabaja activamente contra el racismo en sus múltiples expresiones, advierten de que cada año, coincidiendo con estas celebraciones, se repiten comportamientos y caracterizaciones que generan preocupación.

En concreto, ponen el foco en los disfraces de temática étnica no blanca como los que representan de forma estereotipada a personas “chinas”, “africanas” o “indias”, que, aun cuando se adopten desde la ingenuidad, contribuyen a perpetuar imaginarios racistas.

Estereotipo

Según señalan, este tipo de disfraces refuerzan estereotipos que sitúan la blanquitud como norma y convierten a otras culturas, identidades y espiritualidades en objeto de burla, exotización o ridiculización. Una dinámica que, a su juicio, no es inocua, ya que alimenta situaciones de discriminación, acoso y agresiones hacia personas racializadas en el día a día.

Gasteiz Antirrazista invita así a comparsas, colectivos, asociaciones, sindicatos, partidos políticos y a la ciudadanía en general a detenerse antes de elegir disfraz y preguntarse si este puede resultar hiriente para otras vecinas y vecinos de Vitoria-Gasteiz.

“La celebración debería ser para todas las personas por igual”, subrayan, recordando que ciertas prácticas históricamente vejatorias siguen normalizadas en contextos festivos.

El colectivo insiste en que la diversidad, la inclusión y la equidad no pasan por caricaturizar identidades ajenas bajo la excusa del Carnaval. “Las personas negras, gitanas, magrebíes, árabes, chinas o indias no somos un disfraz”, remarcan, señalando que sus valores, vestimentas, símbolos y rasgos físicos forman parte de identidades vivas y respetables, no de una representación festiva.

En su comunicado, concluyen que una fiesta que no es inclusiva para todas las personas deja de ser celebración para convertirse en burla. Con este posicionamiento, Gasteiz Antirrazista aspira a que se avance hacia unas fiestas más conscientes y respetuosas, como base para una convivencia real, diversa e intercultural en la capital alavesa.

jueves, 8 de enero de 2026

#hemeroteca #lgtbi | Niños y niñas de familias LGTBI de Euskadi elaboran un calendario repartido en los 33 colegios públicos de Bilbao

Goizalde y Pablo con los calendarios de Sehaska //

Niños y niñas de familias LGTBI de Euskadi elaboran un calendario repartido en los 33 colegios públicos de Bilbao

El objetivo de la iniciativa es mostrar la diversidad familiar y evitar "la invisibilización" en las aulas
Europa Press, 2026-01-08
https://www.europapress.es/euskadi/noticia-ninos-ninas-familias-lgtbi-euskadi-elaboran-calendario-repartido-33-colegios-publicos-bilbao-20260108100037.html

La asociación de familias LGTBI de Euskadi, Sehaska, ha remitido a los 33 colegios públicos de Bilbao un calendario diseñado con dibujos realizados por sus hijos e hijas, con edades entre 4 y 12 años, para mostrar la diversidad familiar.

El calendario muestra la realidad de las familias compuestas por dos amatxus o dos aitatxus, y por una amatxu o un aitatxu, y la iniciativa cuenta con el apoyo del Ayuntamiento de Bilbao.

A partir del almanaque, los 33 colegios públicos de la capital vizcaína que imparten Infantil y Primaria podrán trabajar en las aulas y mostrar a su alumnado la diversidad familiar gracias a este proyecto.

El calendario de 2026 se ha enviado ya a la totalidad de centros públicos de Bilbao junto con una carta en la que el colectivo de familias LGTBI de Euskadi invita a los colegios a mostrar a su alumnado la diversidad de sus familias, "de manera que se puedan crear entornos en los que cada modelo de familia se sienta cómodo y libre", según ha explicado el presidente de Sehaska, Pablo Bilbao.

En la carta, la asociación, que desarrolla campañas de sensibilización desde 2012 y lucha para que la sociedad reconozca y acepte la diversidad familiar, explica cómo los modelos familiares "que escuchan reiteradamente sus hijos e hijas en los centros educativos y en otros muchos ámbitos (como el cine o el literario) son aquellos formados por una madre y un padre".

Por ese motivo, "conscientes" de que sus modelos de familias "con casi invisibles" en la sociedad, Sehaska ha considerado que es "necesario estar presentes en los centros escolares, ser altavoz de todas las familias LGTBIQ+ y empoderarnos, para no ser invisibles en esta sociedad", ha subrayado Bilbao. En ese sentido, ha añadido, "la educación de los menores en un entorno de diversidad, inclusividad y respeto es una de las prioridades para todas las familias que conformamos

viernes, 18 de julio de 2025

#hemeroteca #ideologiadeodio | Organizan una jornada de protestas en Azpeitia contra la visita de Morante de la Puebla

Colectivos sociales muestran su rechazo a la presencia de Morante en Azpeitia //

Organizan una jornada de protestas en Azpeitia contra la visita de Morante de la Puebla

Diferentes colectivos se han unido para denunciar la ideología de extrema derecha y el apoyo a Vox del torero sevillano, y han anunciado actos de protesta para el 31 de julio, coincidiendo con la corrida que protagonizará en el coso azpeitiarra el día de San Ignacio
Aitor Zabala | Noticias de Gipuzkoa, 2025-07-18

https://www.noticiasdegipuzkoa.eus/gipuzkoa/bertan/2025/07/18/morante-de-la-pueblo-protesta-fascismo-toros-azpeitia-san-ignacio-vox-9895983.html

Diversos colectivos sociales y culturales de Azpeitia han mostrado su rechazo a la inclusión del torero Morante de la Puebla en el cartel de la corrida que va a tener lugar en este localidad el próximo 31 de julio en el marco de las fiestas de San Ignacio.

La crítica se centra en el posicionamiento político del torero, quien ha manifestado públicamente su apoyo a la formación de extrema derecha Vox.

Discurso ultra
En un comunicado conjunto, los colectivos firmantes subrayan su preocupación por el auge del discurso ultra en Europa y también en Euskal Herria, y denuncian que “los grandes medios alimentan sin tregua ideas fascistas” y atacan “sin piedad a colectivos vulnerables y minorizados”.

“Azpeitia, por desgracia, no es una excepción”, afirman, al considerar inaceptable que una figura que ha respaldado a Vox vuelva a participar en una corrida en el municipio.

“De la Puebla ha mostrado su apoyo en varias ocasiones a un partido que lleva años atacando de forma directa a los valores que defendemos quienes hoy estamos aquí: niegan la violencia machista, demonizan al colectivo LGTBIQ+, promueven el racismo y el clasismo, y atacan sin descanso a los pueblos oprimidos y sus lenguas”. 

Normalizar el fascismo
Los colectivos critican que en Azpeitia se haya acogido “con los brazos abiertos” a un torero con estos posicionamientos".

Van más allá en sus críticas y denuncian que tanto su presencia como el hecho de ir a verle a la plaza de toros de Azpeitia suponen una forma de “normalizar y respaldar ideologías fascistas y reaccionarias”.

Movilización
En respuesta, han anunciado una jornada de protesta el 31 de julio, que incluirá la creación de un espacio antifascista durante las fiestas, así como una concentración en la plaza del pueblo a las 18.30 horas.

También animan a la ciudadanía a colocar banderas en los balcones que representen la diversidad y el compromiso social: banderas LGTBIQ+, en favor de los derechos de las personas presas, contra el racismo, por unas pensiones dignas, ikurriñas o símbolos palestinos, entre otros.

Tras la concentración, se celebrará un ‘Karropoteo queer’, organizado por el grupo local LGTBIQ+ Astindu Armayuek, que recorrerá las calles de Azpeitia.

Libre, segura y diversa
“Nuestro referente es una Azpeitia libre, segura y diversa, en la que nadie quede atrás”, señalan los miembros de los colectivos que se han sumado a este acuerdo.

“No aceptamos que alguien como Morante de la Puebla tenga cabida en unas fiestas hechas por y para el pueblo. No pasarán. Queremos una Euskal Herria justa, euskaldun y feminista, y seguiremos trabajando para construirla día a día”. 

viernes, 11 de julio de 2025

#hemeroteca #moralidad | Arrigorriaga prescinde de una orquesta en fiestas al considerar que “hipersexualiza” a sus mujeres artistas

Chicas de Vulkano en una de sus actuaciones //

Arrigorriaga prescinde de una orquesta en fiestas al considerar que “hipersexualiza” a sus mujeres artistas

El Ayuntamiento de EH Bildu justifica esta decisión argumentando que se debe “repensar el modelo actual de las fiestas y avanzar hacia unas celebraciones más igualitarias y respetuosas”, mientras desde la orquesta aseguran que el vestuario lo eligen las artistas “libremente”
Maialen Ferreira | El Diario, 2025-07-11
https://www.eldiario.es/euskadi/arrigorriaga-prescinde-orquesta-fiestas-considerar-hipersexualiza-mujeres-artistas_1_12458124.html

El Ayuntamiento de Arrigorriaga, en Bizkaia, ha prescindido de la contratación de la orquesta Vulkano que llevaba años participando en sus fiestas de las Madalenas, que se celebrarán del 18 al 25 de julio, al considerar que “hipersexualiza” a las cantantes del grupo musical. El Gobierno local, liderado por EH Bildu en coalición con las platagormas Arrigorriaga Gara y NOA, ha justificado la decisión argumentando que se ha tratado de un proceso de reflexión entre el Consistorio y la comisión de fiestas y que, tras tres jornadas abiertas, han considerado que se debe “repensar el modelo actual de las fiestas de las Madalenas y avanzar hacia unas celebraciones más igualitarias y respetuosas”, han señalado en un comunicado. 

“Fruto de esa reflexión, se han asumido una serie de compromisos y se han introducido cambios en la oferta festiva. El objetivo de dichos cambios no es otro que fomentar una participación igualitaria en un ocio plural y basado en el respeto”, han detallado para después enfatizar que son conscientes de que “el camino puede generar dudas, especialmente si no se ha participado directamente en todo el proceso”. “Creemos firmemente que estas decisiones forman parte de una apuesta clara por la igualdad”, han indicado. 

Por su parte, desde la orquesta Vulkano, que proviene de Salamanca pero realiza actuaciones desde hace años en distintos puntos de Euskadi como Vitoria, Ermua, Santurtzi, Zamudio, Leioa, Gallarta, Balmaseda o Derio, entre otros, defienden que el “vestuario artístico de toda la orquesta es elegido libremente por varias mujeres”. “Lo eligen con base en su criterio y experiencia profesional, teniendo en cuenta factores meramente artísticos. Entendemos que si a raíz de esta polémica cambiáramos el vestuario artístico de las mujeres que actúan en nuestra orquesta, estaríamos vulnerando sus derechos de libertad y poder de decisión, algo que va contra nuestros principios, porque creemos en la igualdad, la libertad y el poder de decisión de las mujeres”, han asegurado desde la orquesta en un escrito. 

“Quienes opinan que no respetamos a la mujer por utilizar este tipo de vestuario artístico y por ello no quieren que participemos en sus fiestas, ¿también consideran que Madonna, Beyoncé, Taylor Swift, Jennifer López, Lola Índigo, Rosalía, Bad Gyal y otras muchas no se respetan a sí mismas por elegir actuar con el tipo de vestuario con el que actúan?”, han concluido.

domingo, 29 de junio de 2025

#hemeroteka #lgtbi #e28 #harrotasuna | Amorru disidentea antolatzera deitu du LGBTI kolektiboak

Donostia E28 manifa, 'faxismoaren eta genozidioren aurka' //

Amorru disidentea antolatzera deitu du LGBTI kolektiboak

Ekainaren 28ko manifestazioaren ondoren, ballroom kulturaren erakustaldia egin dute Bulebarrean
Irutxuloko Hitza, 2025-06-29
https://irutxulo.hitza.eus/2025/06/29/amorru-disidentea-antolatzera-deitu-du-lgbti-kolektiboak/ 

LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna izan da larunbatean, eta urtero moduan, ehunka lagun irten dira kalera Gipuzkoako Trans Asanblada, Ehgam eta Donostiako Asanblada Transbollomarika kolektiboak deitutako manifestaziora batuta. Bulebarretik abiatu da, ‘Transmaribibollook faxismoaren eta genozidioaren aurka’ lelodun pankarta buruan, eta Erdialdeko kaleetan barrena egin du, faxismoaren gorakadaren aurrean aliantza eta autodefentsa transfeminista aldarrikatuz.

Gaurko egunaren harira zabaldu duten irakurketan, iaz egin moduan, Israelgo Estatuak Palestinako herriaren aurka aurrera daraman genozidioa gaitzetsi dute, palestinar erresistentziari elkartasuna adieraziz eta bai erakundeei bai enpresei beste behin eskatuz Israelekin dituzten harremanak eteteko. “Palestinaren kontrako genozidioak markatutako sasoi honetan, gerra hotsek gero eta ozenago eta faxismoa gero eta ageriago, antolatu dezagun amorru disidentea”. Izan ere, sexu eta genero disidentziak “borrokarako indar eta palanka” bihurtu behar duela sinetsita baitaude. “Harrotasuna, izango bada, beste jendarte eta mundu bat eraikitzeko indarra izango da, zapalkuntza orori aurre egiteko bultzada”.

Zabaltzen ari den faxismoaren eta ideia faxisten aurrean autodefentsa transmaribibolloa eta faxismoaren kontrako aliantzak sortzea “ezinbestekotzat” jo dute, baita berretsi ere “beldurra baino askoz handiagoa dela sentitzen duten amorrua”. Testuinguru horretan lortutakoa babestea ez da nahikoa, eta bai faximoari bai erreakzionarismoari disidentzia gehiagorekin erantzungo diote: “Jendarte eredua errotik eraldatzea bilatzen duen borrokarekin. Genero-binarismoa eta erregimen heterosexuala nahi ditugu irauli”.

Horrez gain, gaitzetsi dute erakundeek beren borroka merkantilizatzeko ahalegina, “lelo hutsekin eta ortzadarraren koloreekin mozorrotuta”. Bide beretik, neoliberalismoak eskaintzen dien “askatasun indibidualaren” aurrean, sexu askapena nahitaez kolektiboa izango dela ere aldarrikatu dute, “esplotazioan, arrazakerian eta desjabetzean oinarritzen den ereduan ez dago ez askapenik ez egiazko askatasunik”. Borroka indibidualak ez direnez, eraldaketa sozial eta kolektibo baten barruan besterik ez direla egiaz gauzatuko gogoratu dute. “Nahitaezkoa dugu sistema kapitalista, patriarkal, zisheterosexista eta koloniala iraultzea askapena guztiona izango bada”. Horregatik inoiz baino beharrezkoagotzat jo dute trans, bollera, marika, bisexual, intersexual, ez-bitar, asexual, sexu-langile eta gainontzeko gorputzen arteko sareak eraikitzea eta aliantzak jostea.

Ballroom erakustaldia, ondoren
Manifestazioa amaitu ondoren, Ballroom kultura ezagutarazi dute, Vogue dantza erakustaldi batekin. Udaleko Giza Eskubide eta Gazteria sailek antolatuta, Bulebarreko kiosko aurrean, dantza, moda eta performancea lotzen dituen ikuskizun original eta harrigarria egin dute Iruñeko Kiki House of Anunnakiko taldeko kideek, Nefertiti Annunakik zuzenduta. BallroomDonostia talde berritzaileko kideek ere parte hartu dute.

Diziplina artistikotik haratago doa, ordea, aldarrikapen eta berrespen modu bat baita. New Yorkeko Harlem auzoan sortu zen Ballroom kulturatik jaio zen 1970eko hamarkadan, batez ere gay eta emakume trans* afroamerikarrek eta latindarrek bultzatuta. Underground klubetan antzezten zen, LGTBIQ+ kolektiboaren eta pertsona arrazializatuen bazterketari erantzuteko, eta espazio segurutzat hartzeaz gain, ahalduntze gune ere bazen,

viernes, 27 de junio de 2025

#hemeroteka #lgtbi #ekainak28 #harrotasuna | Aitor Narbarte Alvarez: «Ez dugu ausartak izan nahi, askeak baizik»

Aitor Narbarte Albaarez, Kuirdinadora kidea //

Aitor Narbarte Alvarez · Kuirdinadorako kidea: «Ez dugu ausartak izan nahi, askeak baizik»

LGTBI+ Harrotasunaren Eguna izango da bihar. Ospatzeko ugari dute, baina batez ere aldarrikatzeko LGTBI+fobiak gora egin duen agertoki betean. Kuirdinadorako Aitor Narbartek erradiografia egin du.
Ikerne Zarate | Oarsoaldeko Hitza, 2025-06-27
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/06/27/ez-dugu-ausartak-izan-nahi-askeak-baizik/

LGTBI+ Komunitatearen Nazioarteko Eguna izango da bihar, eta ospakizunak bai, baina batez ere aldarri politikoek hartuko dituzte kaleak komunitatearen kontrako gorroto mezuak eta zehazki transfobikoak gora egiten ari diren agertokian. Kuirdinadorako kidea da Aitor Narbarte Alvarez errenteriarra; urtebete egin du lanean Kuirdinadorak. Egindako bideaz, LGTBI+ kolektiboak bizi duen egoeraz, ultraeskuinaren gorroto mezuez, eta Terf Transbaztertzaileak sustatzen ari diren trans pertsonen —haur eta nerabe transak barne— kontrako gurutzadaz mintzatu da, besteak beste.

Horren harira, Naizen elkarteak mozioa aurkeztu zuen asteartean Errenteriako Udalean trans pertsonen existentzia ukatu eta mezu transfoboak zabaltzen dituzten taldeei lekurik ez ematea eskatzeko. Aurrera egin zuen mozioak EH Bildu, Elkarrekin Errenteria eta EAJren aldeko botoekin; PSE-EEk abstentzioaren alde egin zuen, eta PPk berriz, kontra bozkatu zuen.

G. Ekainaren 28a egun handia da LGTBI+ komunitatearentzat. Ospatzeko eguna izango duzue biharkoa, baina batez ere aldarrikatzekoa. Zer aurreikusi duzue biharko?


Kuirdinadoraren barruan eman dizkiogu buelta batzuk herrian zerbait antolatu nahian, baina azkenean ez dugu ezer prestatu. Egia da gaur Sare Herritarra eta Etxerat elkartearekin batera Azken Ostirala dugula deitua, eta horren antolaketan aritu gara buru-belarri. Herrian bertan ez dugu ezer berezirik egingo bihar, baina Donostian manifestazioa izango da Bulebarretik abiatuta, 18:30ean.

G. Harrotasunaren nazioarteko egunari begira hainbat datu zabaldu dira, han-hemenka. LGTBI+ kolektiboko kide izateak erasoak sufritzea barneratzea suposatzen duela adierazi dute hainbat behatokik.

Egia da LGTBI+fobiak gora egin duela azken urtean, eta argi dago hemen, gure herrian ere ez garela oso eroso sentitzen, erasoak izan direlako tartean. Bestalde, kontuan hartu behar da kontzientzia gehiago ere badagoela, eta hori horrela, gaur egun eraso gehiago salatzen direla. Gorakada bat egon da, indarkeria gehiago dago, baina aldi berean jendea ere kontzienteagoa da eraso horiek azaleratu egin behar direla, salatu egin behar dela.

Oreretako Sindikato taberna ondoan Ernaik egindako muralean hainbat borroka islatzen dira, tartean, LGTBI+ borroka. Intersexualen, transen eta arrazializatuen banderak pintura morez estali zituzten. Hori gertatu zenean hainbat eragilek transfobia salatu genuen, baina erasoa transfoboa izatearekin batera, arrazista eta intersexfobikoa ere izan zen. LGTBI+fobia eta transfobiak bereziki gora egin dute, baina baita arrazakeriak ere.

Ez da gisa horretako eraso bakarra. Maiatzaren 17an, LGTBI+fobiaren Aurkako Nazioarteko Egunean elkarretaratzea egin genuen, eta hainbat kartel jarri genituen herrian barrena; ‘Iraultza transfeminista izango da edo ez da izango’, ‘Faxismoaren aurrean kuierresistentzia’, eta ‘Oreretan eraso LGTBIKA+fobikoei aurre egiten diegu’ leloak zituzten kartel horiek. Kartel horien gainean pegatinak jarri dizkigute eta Terfen —Trans Exclusionary Radical Feminist— edo transbaztertzaileen mezuak dituzte. Besteak beste, ikuspegi transinklusibotik lesbofobia sustatzen dela diote, lesbianen aurka doala, baita Trans Pertsonen Legea ere — 4/2023 Trans Pertsonen Benetako Berdintasunerako Legea—. Emakumeak ezabatzen dituela ikuspegi transinklusiboak diote, baina ez du zentzurik. Kuirdinadoratik gutiz kritiko gara horrekin. Ez da erreala esaten dutena. Eta gu ez gara eroso sentitzen gure kartelen gainean pegatina horiek ikusita. Erasoa da.

Gure kalterako, aitortu behar da gero eta antolatuago daudela Terfak, sare bat dago hor atzean, web orri bat dute, diskurtso bat sortzen ari dira, eta larriena da diskurtso horrek bat egiten duela faxismoarekin. Larria eta kezkagarria da hori. Ez dakit kontziente diren euren diskurtsoarekin ultraeskuinaren mezua sustatzen ari direla.

G. Erasorako bitarteko dira sare sozialak. Gero eta gehiago gertatzen ari da hori?


Azken aldian, nahi dutena lasaitasun osoz esateko espazioa, eta boterea dutela uste dutela pentsatzen dut. Hala gertatzen da mezu LGTBI+fobikoekin, eta bereziki transfobiarekin. Terfek ere egin dute bat sare sozialen eraso horrekin. Hor dugu JK Rowling, Harry Potterren sortzailea eta idazlea. Terfa da, eta jakina da transfobia sustatzen duen lege proposamen bat finantzatu duela bere diruarekin Erresuma Batuan.

Horrelako gauzak egiten dira modu publikoan, lotsarik gabe; jende askok ez du inongo arazorik emakume trans bat emakumea ez dela esateko. Zein zilegitasun du inork hori esateko?

G. Zergatik ari da gora egiten LGTBI+fobia? Zein irakurketa egiten duzue Kuirdinadoratik?


Lehenik eta behin, faxismoak gora egin duelako. Garai batean esatera ausartzen ez ginen gauza batzuk lasaitasun osoz esan daitezke gaur egun, eta diskurtso batzuk konplexuagoak egin dira, badute argudio bateria bat, eta pentsatzen dute funtzionatzen duela. Horiekin amaierara arte doaz, behin eta berriz errepikatuz eta zilegitasuna ematen saiatuz. Etsaia nor den oso argi dugu: faxismoa eta kapitalismoa.

Horretaz gain, uste dut behar-beharrezkoa dugula barnean dugun polizia ezabatzea, jarrera hori hartzen dugulako askotan. Hortik hitz egiten du jende askok eta esan «zu ez zara emakumea», edota «zuk ezin duzu intersexuala izan»… Eta errealitatea da gauzak konplexuagoak direla.

G. Maiatzaren 17an urtea bete zuen Kuirdinadorak. Zein da egin duzuen ibilbidearen balorazioa?

Oso positiboa. Halako taldeak sortzen direnean sentsazioa dut gauza asko egin nahi izaten ditugula, eta berehala. Garrantzitsua da, ordea, antolatzea eta presentzia bat izatea herrian, baita erasoak daudenean horiek salatzea ere. Herriak ikusi behar du LGTBI+ mugimendu antolatu bat badagoela. Urtebete honetan batez ere barne lan handia egin dugu, eta elkar zaintzari garrantzi handia eman diogu. Izan ere, helburua ere bada sentitzea gure herrian badugula espazio bat nahiz eta fisikoa ez izan, segurua dena, intimoa. Eta momentu batean elkartu eta elkarrekin edateko zerbait har dezakegula taberna batean, bizitzaz edo dena delakoaz hitz egiteko, eta ez bakarrik aktibismotik.

Aktibismoa egiten dugu, militatzen dugu, baina lagunartea izan daitekeen espazio seguru bat ere badugu disfrutatzeko.

G. Zenbat pertsona ari zarete Kuirdinadoran?


Hamabost bat lagun gara. Hasiera batean Oarsoaldera zabaldu nahi genuen, baina momentuz behintzat Oreretan gelditu gara. Hala ere, zalantzarik ez dut taldea handitzen joango dela gutxika-gutxika. Momentuz lezoar bat batu berri da.

Garrantzitsua iruditzen zait jaietan, izan madalenak izan auzoetakoak, edota antolatzen diren bestelako ekintza handietan ere, gure kolektiboaren presentzia izatea, hemen garela ikusarazteko. Festak askotan oso heteroak dira, eta eraso matxista edo sexista bat dagoenean bada protokoloa erantzuteko, zehatza, eta primerakoa da hori noski; baina eraso LGTBIKA+fobiko bati aurre egiteko agian ez da protokolorik. Hori aintzat hartu eta lantzea ere badagokigu.

Badugu lana aurretik.

G. Landuta al dago arlo hori Errenteria-Oreretan zein inguruan? Esan duzu ez zaretela eroso sentitzen beti.

Zaila da, ezinezkoa guztien izenean hitz egitea. Baldin eta zein den zure identitatea, nola adierazten zaren, eragin handia duelako horrek. Zenbat eta gertuago heteroarautik, orduan eta errazagoa da, onartuagoa sentitzen zara, ez hain epaitua. Taldean gelditu izan garenean esango nuke nire esperientziatik eroso sentitu naizela. Tartean gertatzen dira erosotasun hori urratzen dutenak, noski.

Zailagoa da bakarrik joatea herritik. Bakarrik joatean ez gara hain eroso sentitzen, baina orokorrean esan dezaket nahikoa bizigarria dela Errenteria-Orereta.

G. Ariketa zaila da egunero etxetik ateratzea LGTBI+ komunitateko pertsonentzat?

Nire esperientziatik erantzungo dut. Niri gustatuko litzaidake gona bat soinean ateratzea, edo makillatuta, beste motatako espresio bat izatea agian, baina argi dago mugatzen didala. Autobus edo topo geltokira joatea zaila da baldin eta nola zauden jantzita, eta zure nortasunaren arabera gauza horiek eragin handiagoa edo txikiagoa dute.

Ahalduntze etengabea eskatzen duela uste dut, eta ez da erraza. Jende askok egiten du urratsa, oso ausarta da hori.

Baina ez dugu izan behar ausartak, askeak baizik. Eta hori horrela izan dadin lanketa egitea ez dagokigu LGTBIKA+ pertsonei, gainontzekoei baizik. Horretarako ardura bat hartu behar dute bermatzeko Errenteria-Oreretan eta Euskal Herrian LGTBIKA+ pertsonok lasai atera gaitezkeela kalera, epaituak, irainduak izan gabe, erasorik sufritu gabe. Horretara heltzeko lanketa handia dago aurretik.

G. Zein garrantzia dauka herritarren jarrerak? Nola erantzun behar dute eta zer dagokie egitea gorroto mezuen eta erasoen aurrean?

Ez ikusiarena egitea ez da aukera bat. Gorroto mezuak, erasoak, irainak, kolektiboki ere salatu behar ditugu, eta zer edo zer ikusten badugu erasoa jasan duenarengana hurbildu eta laguntza eskaini, galdetu zerbait behar duen, edota nola laguntzea dagoen. Ezer ez egitea, beraz, ez da aukera bat, horrek konplize bilakatzen zaitu askotan; askotan diot, kontziente baikara batzuetan zaila dela halakoei aurre egitea.

Beharrezkoa da barne lanketa bat ere egitea. Horrekin zera esan nahi dut, agian ez duzula partekatuko edo ez zaizula gustatuko ikusten duzun hori, agian ez duzu egoki ikusten nire adierazpena, nire itxura, nire janzkera… Horren aurrean, ez epaitzeko, ez adierazteko eta barruan uzteko ariketa egin beharko genuke denok, aurrean dagoena iraindu, eraso egin edota deseroso sentiarazi dezakezulako. Norberaren ardura da lanketa hori egitea. Ez baduzu gustuko oso ondo, baina ez adierazi, gorde zuretzako.

Bestalde hetero munduan komentario batzuk sustatu eta indartu egiten dira, eta herritar denon ardura da horiek moztea. Hori horrela eginez gero, pixkanaka lortuko dugu inguruan epaituak, seinalatuak, edota erosotuak ez sentitzea, jendea errespetatzea. Hori da nahi duguna, errespetua, askatasunez bizitzea sentitu eta garen horretatik.

G. Nabarmen erabiltzen dira molde batzuk irain gisa, ezta?

Oso zabalduta dauden txiste eta esamoldeak irain gisa erabiltzen dira, eta horrela ez erabiltzea gakoa litzateke hainbat inertzia ezabatzeko. Horiek beti modu negatiboan erabiltzen dira, iraintzeko, min emateko. Askotan, argudio gisa, umoretik erabiltzen dutela esaten dute, baina umoreak ere muga batzuk ditu, eta argi dago muga horiek ezin ditugula pasa.

G. Eskubideetan atzera egiten ari den sentsazioa duzu, alegia?


Indar handia hartzen ari da eskuin muturra, eta gaur egun esaten dira garai batean esaten ausartzen ez zirenak. Gainera, badago sistema bat hori guztia babesten duena.

Hala ere, baikorra izan nahi dut, faxismoak gora egin badu ere, hemen inguruan, Buruntzaldean, Orion, Donostialdean… transmaribibollo topagune edo talde berriak sortu direlako. Hori bada nahikoa esanguratsua aurrera egiten ari garela ikusteko. Baina tentuz joan behar dugu, ezin gara-eta despistatu.

Sinistu nahi dut aurrera egiten ari garela. Zenbat eta diskurtso kritikoagoa, orduan eta diskurtso faxistagoa aurkituko duzu parean.

G. Eta instituzioak? Ari al dira dagokien lana egiten eta ardurak hartzen?


Zaila da instituzioak egiten dutena edo duten jarrera orokorretik baloratzea. Gurera etorrita, Errenteria-Oreretan kolektiboaren eta udalaren artean harreman ona dagoela esango nuke, nahikoa ongi doala. Francisaldiaren antolaketan, adibidez, elkarrekin ari gara, eta LGTBI+ Aholku Kontseilua ere badugu elkarlanean eta elkarrizketan aritzeko. Esango nuke, gure udalerrira etorrita behintzat, badela instituzioaren aldetik prestutasun bat. Batzuetan, ordea, diskurtso falta dagoela iruditzen zait, adibidez, salaketa egiteko garaian.

Instituzioekin kritikoak izatea dagokigu, baina zubiak ere zabaldu behar ditugu elkarren eskutik bidea egiteko.

G. Bolo-bolo ibili da azken hilabeteetan Bilboko Udalak antolatu duen pride edo Bilbao Bizkaia Harro desfilea. Zein iritzi duzue halakoez?

Lotsagarria da halako egoera bat. Bilbon joan den asteburuan, larunbatean egin zuten Madrilgoa (Espainia) imitatu nahian edo. Udaletik antolatutakoa da jaialdia, eta ez da espazio politiko bat, aldarrikatzailea edo kritikoa… LGTBIKA+ mugimendua oso antolatua dago Bilbon, oso kritikoa da, eta urtero-urtero antolatzen du manifestazioa ekainaren 28arekin batera identitateak aldarrikatzeko. Orain udalak antolatu du desfile bat, eta ez da hori bere egitekoa. Eragileen aldarrikapenetara eta beharretara egokitu behar da udala, eta ez alderantziz.

Egun berean, Terfen manifestazioa antolatu zuten, Bilbon ere hura. Ikuspegi transbaztertzailea duen jendearen manifestazioa izan zen, eta gorroto mezuak bota zituzten trans pertsonen kontra.

Aurrean izan zuten batzuek eta besteek, ‘pride’-ak eta Terfek, Bilboko transmaribibollo kolektiboa, pareko espaloian LGTBIKA+ eskubideak aldarrikatzen.

miércoles, 25 de junio de 2025

#hemeroteka #lgtbi #e28 #harrotasuna | LGTBIQ+ bandera duen zebra bidea margotu dute Grosen

Ortzadar bandera duen zebra-bidea margotu dute //

LGTBIQ+ bandera duen zebra bidea margotu dute Grosen

Donostiako Udalak, ekainaren 28a ospatzeko, ortzadarra margotu du zebra-bide batean.
Inge Arzensek Sanchez | Irutxuloko Hitza, 2025-06-25
https://irutxulo.hitza.eus/2025/06/25/lgtbiq-bandera-duen-zebra-bidea-margotu-dute-grosen/ 

Larunbatean, Harrotasunaren Nazioarteko Egunean, harrotasunaren martxa aurrera eramango dute hirigunetik abiatuta, LGTBIQ+ kolektiboko hainbat eragilek osatutako Ekainak 28 koordinakundeak deituta. Egun horren harira, Donostiako Udalak ortzadar bandera duen zebra bide bat margotu du Grosen, Peña eta Goñi kalearen eta Kolon pasalekuaren artean.

Udalak, egun berezi honetan, kolektiboarekiko duen konpromisoa argi utzi nahi du eta balkoi nagusian ortzadar bandera jarriko du. Gainera, gertakari LGTBIQ+ fobikoei aurre egiteko protokoloa lantzen ari da eta langileei zuzendutako prestakuntza programa martxan jarri du.

“Lehen aldiz, gure hiriak LGTBIQ+ banderaren koloreak jarri ditu zebrabide batean”, adierazi du Inklusio zinegotzi Iñigo Garciak. “Ez da lurrean egindako pintura bat bakarrik: Donostian diskriminaziorako lekurik ez dagoela eta hiri askeago, anitzago eta inklusiboago baterantz ibiltzen jarraitzen dugula dioen mezu argia da”, baieztatu du zinegotziak.

Halaber, Dbus eta Donostia Kulturak egun honekin bat egingo dute: autobusek ortzadar bandera duten kartelak ipiniko dituzte eta liburutegiek sexu eta genero aniztasunaren inguruan hitz egiten duten liburuak eskainiko dituzte maileguan.

Larunbatean 18:30ean hasiko da Donostiaren hirigunea zeharkatuko duen harrotasunaren martxa, Ekainak 28 koordinakundeak deituta. 20:00etan ‘Ballroom’ kulturan barneratzeko, ‘Vogue’ dantzaren emanaldia egingo da. “Zalantzarik gabe, ikuskizun originala eta harrigarria izango da, diziplina artistiko batetik harago doalako, aldarrikapen eta berrespen modu bat izateko, dantza, modelajea eta performancea lotzen dituena”, azpimarratu du Garciak.

martes, 17 de junio de 2025

#hemeroteca #lgtbi #orgullo | Maider Etxebarria elimina el Q+ de la declaración del Orgullo LGTBIQ+ en Vitoria

Una manifestación 28J en Gasteiz //

Maider Etxebarria elimina el Q+ de la declaración del Orgullo LGTBIQ+ en Vitoria

La alcaldesa vota una declaración junto con el PP que elimina el término Q+, mientras el PNV, EH Bildu y Elkarrekin votan otra que sí lo mantiene
Natxo Gatón | Gasteiz Hoy, 2025-06-17
https://www.gasteizhoy.com/maider-etxebarria-elimina-el-q-de-la-declaracion-del-orgullo-lgtbiq-en-vitoria/

División en Vitoria-Gasteiz por el texto institucional del Orgullo LGTBIQ+ en el Ayuntamiento. PSE y PP han votado una declaración, mientras Elkarrekin, EH Bildu y PNV han votado otra. Ambas declaraciones son idénticas, con una mínima diferencia que, sin embargo, esconde mucho más. Una habla de personas LGTBI y otra de LGTBIQ+.

La alcaldesa de Vitoria-Gasteiz, Maider Etxebarria, había presentado inicialmente para su aprobación el texto propuesto por Berdindu (un servicio del Gobierno Vasco) para el 28J. Pero con un importante cambio: donde Berdindu hablaba de LGTBIQ+, el texto propuesto por la alcaldesa ponía LGTBI. Y así lo ha denunciado Elkarrekin: "El texto propuesto de inicio por el equipo de Gobierno reproduce en su totalidad el del servicio del Gobierno Vasco Berdindu. Con la diferencia que el original sí incluye todas las siglas al referirse al colectivo LGTBIQ+".

Elkarrekin había pedido incluir Q+ en la declaración, como hacía el texto de Berdindu: "Pero la alcaldesa Maider Etxebarria, junto con el PP, se ha negado", explica Garbiñe Ruiz. El PNV, sin embargo, sí ha aceptado incluir la denominación completa LGTBIQ+. Y también EH Bildu.

Así, finalmente se han aprobado dos declaraciones:

El grupo socialista ha enviado un comunicado con el que justifica la eliminación de Q+. Y en él recuerdan que Maider Etxebarria fue la primera alcaldesa que colocó la bandera arco iris en el Ayuntamiento, “como signo de apoyo y respeto a todo el colectivo”. Además, sostienen que en 2024 se utilizó el término LGTBI, sin que entonces hubiese críticas por ello.

Desde el consistorio también justifican la eliminación de Q+ para “respetar el Plan de Igualdad 2023-2030 del Ayuntamiento, que utiliza la terminología LGTBI, tal y como se acordó y valoró”.

Un plan que “se trabajó internamente con los servicios municipales, incluyó una sesión de trabajo de contraste y validación con la Comisión Política de Igualdad y también una recogida de aportaciones de todos los colectivos feministas y LGTBI”. Hoy, sin embargo, una mayoría municipal alternativa ha apoyado el término LGTBIQ+.

Hay que recordar, en cualquier caso, que en el último congreso del PSOE, en diciembre de 2024, el partido de Maider Etxebarria ya eliminó el calificativo Q+ en su ponencia, gracias a una enmienda dentro de sus estatutos. Una decisión que levantó una importante polémica interna dentro del partido, también en Álava. En aquel momento varios militantes de base mostraron su rechazo a esta eliminación, pero también el secretario de políticas LGTBI Víctor Gutiérrez.

Ahora la decisión tomada por el grupo municipal del PSE sigue la línea marcada por su partido en Madrid. Y lo hace pese a que en Vitoria-Gasteiz la militancia de la formación se ha mostrado siempre defensora de los derechos LGTBIQ+. En el gobierno municipal la concejalía de Igualdad está en manos de la socialista Ana Rosa López de Uralde.

"Prescindir en la declaración institucional del 28J de las siglas Q+ como hace el PSE con el apoyo del PP supone una clara discriminación a las personas transfemeninas. Si Vitoria-Gasteiz es un municipio defensor de la diversidad y comprometido con los derechos humanos como tenemos a gala, resulta incomprensible e incoherente este paso a atrás. Eliminar la Q y el Plus como ha hecho el PSE es ignorar la realidad, invisibilizar a estas personas y caer en un ejercicio tránsfobo en toda regla", asegura Garbiñe Ruiz.

Crítica de Ikusgune
El observatorio contra la LGTBIfobia Ikusgune ha tachado de "ridículo y muy lamentable que haya dos declaraciones. Además, una pretende discriminar a una parte de la población".

Amets Martínez de Heredita ha cuestionado: "En este Ayuntamiento nunca se ha obstaculizado el debate sobre las actividades queer. Estamos ante un retroceso en la posición del Ayuntamiento, y eso es muy preocupante porque viene a alinearse con las tesis que cuestionan las identidades de género no normativas".

Martínez de Heredita ha insistido: "Esto es una prueba de que los derechos conquistados pueden perderse. Y el 28J es un día de lucha por los deseos e identidades de personas que no caben en la norma".

Las personas Queer son aquellas que no se autodefinen dentro del género ni de los deseos sexuales que están identificados como normativos. Y hay varios documentos municipales que hacen referencia a este grupo del colectivo LGTBIQ+. Uno de ellos es un documento sobre el Uso no sexista del lenguaje. Otro es el diagnóstico sobre las realidades de la población LGTBI en Vitoria-Gasteiz. En los documentos se ha utilizado en algunos casos el término LGTBI o LTGBIQ+ de forma indistinta. Además, en distintas ocasiones se han realizado proyectos en apoyo a las personas queer.

viernes, 13 de junio de 2025

#hemeroteka #lgtbi #testigantzak | Fernando Telletxea Oskoz 'Fama': "Sufrimendurik gabe ez dago ezer"

Fernando Telletxea Oscoz 'Fama', bandera igotzear //

Fernando Telletxea Oskoz 'Fama': "Sufrimendurik gabe ez dago ezer"

Jaioterrira itzuli da 'Fama'. Abeslari eta aktore modura eman zituen haren ibilbide artistikoko lehen pausoak, baina disko etxeekin izandako zenbait gertakariren ondorioz, artearen mundua utzi eta idaztera pasa da.
Leire Perlines | Oarsoaldeko Hitza, 2025-06-13
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/06/13/sufrimendurik-gabe-ez-dago-ezer/
 
G. Aste honetan 46 urte bete dira poliziak Francis hil zuenetik. Horren harira, Francisaldia ari dira ospatzen Errenteria-Oreretan, eta zu zeu zara asteartean [astelehenean egin zen elkarrizketa] bandera igoko duena. Nola sentitu zinen hori egiteko gonbita egin zizutenean?

Ondo, ondo sentitu nintzen, baina Errenteriarekin haserre samar nengoen. Mundu erdian arrakasta izan duen film bat egin nuen, eta nire pertsonaiak garrantzia handia izan zuen. Urte oso zailetan kaletik gelditzen ninduten hitz egiteko, eta hemen ez zuten ezertxo ere egin. Ondo iruditzen zitzaidan, baina ni ere Errenteriako semea naiz eta tratu txarrak jaso ditut, sufritu egin dut.

Ez naute hil, baina guardia zibil batek bortxatu ninduen pistola eskuan zuela mehatxatuz. Berarekin joaten ez banintzen talde konkretu bateko kidea nintzela esango zuela esana mehatxatu ninduen. Kostatu egin zitzaidan.

Etxerako bidean taberna bat zegoen eta han jartzen ziren pubertaroan eta haurtzaroan nire adiskide izan ziren guztiak pasatzen nintzen bakoitzean barre egiteko. Ikaragarria zen. Donostiako Arte Ederren Antzokian abesti modernoaren lehen saria eta gero errebelazio saria irabazi nituenean are amorratuago jarri ziren, eta denak okerrera egin zuen ‘Baina ‘marikoi’ horrek zein dela uste du?’, esaten zuten.

Nik ez nuen tabernaz taberna ibiltzeko ohiturarik, etxean geratzen nintzen irakurtzen, gitarra jotzen, frantsesa ikasten… Baina nire pasiorik handiena zinema izan da. Udari eta udaberriari mania diot; eguraldi onarekin denak taberna atarian jartzen ziren nitaz barre egiteko, baina neguan hotza egiten zuenez, taberna barrura sartzen ziren. Negua gehiago gustatzen zait horregatik. Nik neuk aztertu dut neure burua, eta uste dut horregatik dela. Baten batek barkamena eskatu dit, baina urte zailak zirela argudiatzen zuten. Nik beti gauza bera esaten dut: diktadura ikaragarria zen, urte grisak ziren, baina herriak diktadura errazago ezartzen zien ahulenei edo desberdinei. Ez dut uste desberdina naizenik, baina eurek baietz diote. Izan liteke sentiberatasun desberdina izatea; sentsibilitate maila izugarria daukat eta horrek asko sufriarazi dit. Baina tira, oso pozik nago omenaldiarengatik.

Hala ere, nik esan nien mesedez kontutan izateko adin bat daukadala eta bidearen amaieran nagoela. Nire barruan sartzen ari den pertsona zahar horri ez diot sartzen uzten, edo, behintzat, ahalik eta astiroen eta beranduen sartzen ahalegintzen naiz. Garaiz kanpo jaio nintzen.

Jaiotzeaz damutzen naiz. Ez litzaidake gustatuko jaiotzea, ez behintzat mundura bota ninduten espazioan. Baina hori ez diot Errenteriagatik, mundu osoagatik baizik. Nire ihesbidea zinema zen; hara joan eta filmak ikusten nituen. 1950eko hamarkadaren hasieran eraman ninduten zinemara, eta neure buruari agindu nion noizbait pantaila horretan egongo nintzela.

G. Zer egiten duzu zahartzaroak harrapa ez zaitzan?

Kirol asko egiten dut eta aktibo nago; idatzi egiten dut. Frantsesa eta ingelesa ikasten ditut, eta lirikoa ere abesten dut astean bitan. Horrek guztiak nahiko aktibo mantentze nau mentalki, eta fisikoki ere ariketa asko egiten dut. 

G. Jaiotzeaz damutzen zarela diozu, baina, jende askorentzat erreferente bat zarela jakiteak zer pizten du zugan?

Harrotasuna eta alaitasuna. Jendeari zerbait eman ahal badiot, ondo, baina bizitzea egokitu zaidana oso gogorra izan da zentzu guztietan. 

Zinema, haatik, nigana etorri zen; ez nuen ezer egin behar izan. Ezta literaturan ere. Liburu bat erdi idatzita neukan, eta pertsona batek irakurri eta aurkezteko esan zidan, baina nik ez nuen egin nahi, disko-konpainien bide bera izango zela sentitzen nuelako. Ez nuen borrokatzeko gogorik. Pertsona horrek liburua aurkeztu eta baietz esan zioten; dagoeneko 11 liburu argitaratu ditut.

Begira, nire ahotsa nonbait kokatzen asko borrokatu dut, baina matxismoak agintzen zuenez, ezin izan nuen ezer egin.

G. Baina abestiren bat grabatzea lortu zenuen, ezta?

‘Long Play’ bat grabatu nuen, baina ez nago konforme konpositoreak egin zizkidan abestiekin; ez ziren niretzat. Oso gauza komertziala egin zuen. Nire ahotsa komertziala izan daiteke, baina abestiak handia izan behar du horretarako. Ahotsa minimizatu zidan komertzialagoa izan zedin, baina zuzenekoetan konturatu zen hanka sartu zuela. Jendea eserlekutik altxarazten duzu zure ahotsaren benetako indarra ateratzen duzunean.

Alabaina, ez naiz damutzen disko hori grabatu izanaz. Gauza gutxi egin dut ez baitidate gauza handirik egiten utzi. Hiru film egin nituen: ‘La muerte de Mikel’, ‘Luces de Bohemia’ eta ‘Banter’. Hirugarren film horretan Tony Curtis zegoen, eta ilusio handia egin zidan harekin film bat grabatzeak, txikitan Reina Aretora joaten bainintzen bere filmak ikustera. Nork esango zidan niri Tony Curtisekin film bat egingo nuenik?

'Farmacia de guardia'n kapitulu bat ere gin nuen, eta gerora film gehiago egiteko deitu zidaten, baina nik soinekoa kendu eta beste pertsonai batzuk egin nahi nituen. Modu konkretu batean saltzen zaituztenean zaila da jendeak zu beste era batera ikustea. Nazkatu egin nintzen, eta zinema eta abestiak baztertzea erabaki nuen.

Nire anaia hil zen, eta espiritualki oso gaizki sentitzen nintzen. Zuzeneko emanaldiak jarri eta idazteari ekiten nion zer idatzi jakin gabe. Min handia nuen, eta horrek oso sortzaile egotea eragiten zidan. Hor sortu zen nire lehen liburua. Kontakizun laburrak dira.

G. Asteazkenean aurkeztu zenuen ‘Camposanto. Almas sin retorno’ liburua. Zer kontatzen duzu bertan?

Asko obsesionatzen nau bizitzak eta heriotzak. Tira, orokorrean bizitza den iruzurrak obsesionatzen nau. Espazio bat uzten digute, eta pertsona bakoitzak bizitza bat eraikitzen du. Istorio bat osatzen du norbanako bakoitzak. Azkenean, ez dakit nondik deitzen dizutenean, zure gorputza agortzen denean, karikatura bihurtzen da, nirea bihurtu den bezala, eta orduan hiltzen zara. Hori, lehenago ez bazara hiltzen istripu batean edo gaixotasun baten ondorioz.

Liburuak, beraz, nire bizitzan egon ziren pertsona guztiez dihardu. Hilerritik egiten dudan bidai bat da. Kasu batzuetan pertsona horiekin hitz egiten dut, eta beste batzuetan euren bizitza kontatzen dut. Gurasoekin, izebenik, 17 urterekin Kontxan itota hil zen lehengusuarekin hitz egiten dut…

Nire bikotekidea duela bi urte hil zen. Maitasuna ere beste iruzur bat dela iruditzen zait. Pasioari maitasuna deitzen diote. Egia da nire gurasoek asko maite zutela elkar 10 ume izan eta gero. Aita hil eta handik 13 urtera oraindik amak negar egiten zuen, eta esaten zidan oraindik maiteminduta zegoela nire aitarekin. Ez dakit orain zergatik ez den horrelakorik gertatzen. Berrogeita hamapiko urte egin ditut nik nire bikotearekin, une on eta txarrak izan ditugu, baina asko maite genuen elkar. Maitasunak ez du sexuarekin zerikusirik. Izan daiteke zure bikotearekin sexu gustuetan bat etortzea, baina nik ezin ditut bi aita edota bi ama izan. Benetako maitasuna da gurasoenganakoa, seme alabenganakoa, lagunenganakoa, animaliekikoa… Bikote maitasuna bizitzan dagoen gauza handiena dela esaten dutenekin ez nator bat.

G. Nola eman zenituen artean lehen pausoak?

Txikia nintzenean ez genuen aktore hitza erabiltzen, zinemako artistak terminoa erabiltzen genuen, eta nik horixe izan nahi nuen. Familian ez zegoen nahiko diru; tira, bazegoen, baina irabazten genuen guztia jatekoa ordaintzeko zen. Abestu ere egin nahi nuen, baina nire burutik ez zen idaztea sekula pasa. Beraz, ahots ona nuela ikusita, abesteari ekin nion, eta nire buruan zegoena zera zen: nire ahotsa ezaguna egitea zineman sartzeko erraztasunak izateko.

Amak beti esaten zidan bizitzako bidea nik marraztuko nuela, baina bizitzak beste bide batetik eramango ninduela; agian beste bide horren amaiera nik heldu nahi nuen lekua izango zen, edo, agian, ez.

Gauzak horrela, 16 urterekin Frantziara joan nintzen, arreba bat han baitzegoen bizitzen. Suitzara ere joan nintzen, eta han asko gustatzen zitzaien nola abesten nuen. Alabaina, 17 urte nituenez, ez zidaten lokaletan abesten uzten. Dokumentaziorik ere ez nuen. 

Oroitzen dut Eguberriak pasatzera etorri nintzela familiarengana, eta amak esan zidala, arren, ez itzultzeko Frantziara, Arte Ederren zineman abeslarientzako lehiaketa batean inskribatu ninduela-eta. 1962an Artistas de cine y variedades-en hartu ninduten, eta Errebelazio saria irabazi nuen.

Garaiko Radio San Sebastian-eko zuzendariak hartu zuen bere gain nire ibilbide artistikoa sustatzea, eta harekin denbora batez lanean ibili banintzen ere, ez zuen nigatik ezer egin; ezertxo ere ez. Entretenitu egin zidan. Gizon horrek uste zuena baino botere gutxiago zuen. Baina, tira. Geroago Donostiako emakume batek hartu zuen ardura hori, eta hark ordaintzen zizkidan eskolak-eta. 

Handik Parisera joan nintzen, eta abeslariak kokatzeko agentzia batera joan nintzen bisita bat egitera. Bertako emakumea liluratuta geratu zen nirekin. Hark haren nagusia zenari-edo deitu zion, eta telefonoaren beste aldean zegoen gizonak emakume hari esan zion lehenengo gauza zera izan zen: ‘homosexuala al da?’. Garai horretan ezezkoa esan behar zen, eta hala egin nuen nik ere, ezezkoa erantzun.

G. Eta gero, zer?

Nazkatuta, Espainiara joan nintzen berriz. Halako batean, Frantziako telebista kate bateko lehiaketa programa batean hartu zidaten. Emakume batek jendea abeslari izateko prestatzen zuen, baina zure txanda iritsi eta telebistan atera arte denbora bat itxaro behar zen. Are, bi urte itxaroten egoteko aukera ere bazegoen, eta ni ez nengoen horrenbeste denbora zain egoteko prest. Beraz, etxera itzuli nintzen, Errenteriara.

Aita nik 27 urte nituela hil zen, eta etxera itzuli nintzen horretan ama bihotzetik gaixotu zen. Bere ondoan egunak eman nituen, bihotzeko krisiak ematen zion bakoitzean txertoa jarri behar izaten bainion.

Hobetu zuen handik denbora batera, eta Londresera joan nintzen gero. Trattoria batean egiten nuen lan, arratsaldeko zortzietatik gaueko hamabietara; oso ondo zaindu ninduten bertan. Baina, Eguberriak iritsi eta berriz etxera itzultzeko ordua zenez, hegazkinean itzuli behar nuen. Aireportuan, baina, erregistratu egin ninduten goitik behera, eta depresioari aurre egiteko pastillak ikusi zituzten. Zuzenean, beste gizon batekin batera, gaua pasatzera ziega batera bidali ziguten. Hurrengo goizean, nire diruarekin, hegazkineko txartela erosi eta Bilbora bidali ninduten. Esperientzia txarra izan zen, benetan. Gitarra soinean neraman, eta lurrera bota eta hautsi egin zidaten. Disgustu handia eraman nuen, eta lausotuta pasa nituen hilabeteak, medikamentu asko hartzen bainituen.

Pertsona bat ezagutu nuen gero, eta harekin Madrilera joan nintzen. Gauzak, baina, ez ziren aldatu. Disko etxeek ezezkoa esaten zidaten, ezin nindutela gizon bezala aurkeztu eta emakumez jantzita atera agertokira. Gero, disko-jartzaile baten bidez, Demis Roussos ezagutu nuen. Jose Maria Iñigok aurkezten zuen saio batean abestu behar zuen hark, eta ahotsetik gaizki zegoela-eta, bigarren ahotsak egiteko prest nengoen galdetu zidan. Noski, baiezkoa esan nion.

Ez dakit nola, baina abesti hori Radio San Sebastian-era iritsi zen, eta mundu guztiak izan nuen emanaldiaren berri. Pertsona hori zoragarria izan zen; musika eta zinemaren munduan inoiz ezagutu dudan pertsona onena izan da.

Ekoiztetxe batzuk deitu zidaten gero; tartean, Maryni Callejo delako emakume batek. Dirua aurreratuko zuen ekoizle bat zuela esan zidan hark, eta tratua zen hark dirua jartzea eta nik abestiak egitea. Emakume hori, ordea, distraituta ibili zen, eta urte eta erdi luzatu zen itxaronaldia. Hortaz, ezerezean geratu zen dena. Baina, tira, gerora disko luze bat grabatu nuen beste disko etxe batean. ‘La muerte de Mikel’ filmaren zuzendariak entzun ninduen behin diskoa aurkezten ari nintzela, eta, tira, dena naturalki atera zen.

G. Zer izan zen ‘La muerte de Mikel’ zuretzat? Nola oroitzen dituzu urte horiek?

Amets bat izan zen. Donostiako Astoria zenean aurkeztu genuen filma, eta oroitzen dut ilarak eraikinari buelta ematen ziola. Urtarrilean Berlinera ere joan ginen, Berlinalera. ‘La muerte de Mikel’ek ez zuen lehiaketan parte hartzen, baina sail informatiboan zegoen gurea. Atal horretan film interesgarriak ematen zituzten, eta gureak arrakasta izugarria izan zuen. Oroitzen dut aktoreok gelaren atzealdean geundela, eta oholtzara joateko areto guztia zeharkatu behar genuela; lotsaz hiltzen ari nintzen. Imanol Arias atera zen lehenbizi, Amaia Lasa gero, eta Imanol Uribe azkenik. Txalo izugarriak egin zizkien denei. Ni nintzen azkena oholtzara joaten. Ez nintzen oinez ibiltzeko gai; oso urduri nengoen, eta produktoreak bultza egin behar izan zidan ateratzeko. Eromena izan zen egin zidaten harrera, gela erori egin behar zela zirudien. Solasaldia egin genuen filmaren proiekzioaren ondotik, eta galdera guztiak Uribe eta niretzat izan ziren. Han ez gintuenez inork ezagutzen, arrakasta handia izan zuen filmak.

Beste behin New Yorkeko zinema astera joateko gonbita egin zidaten. Joatekoa nintzen, baina lehen deia egin eta handik bi egunera berriro deitu zidaten esateko erabakia berriz pentsatu zutela, eta nire ordez Antonio Banderas bidaltzea erabaki zutela. Orduan oraindik ez zen ezaguna, baina, tira. Bartzelonara joateko gonbita ere egin zidaten. Sari bat eman behar zidatela esan zidaten orduan, baina, berdin. Azkenean ni ez eramatea pentsatu zuten. Toreaketa nazkagarria izan zen dena.

Ezagun bat izan zen New Yorkeko zinema astean, eta kontatu zidan arrakasta handia izan zuela han filmak. Astebete gehiago luzatu zen. Jendeak birritan eta hirutan ikusi zuen filma, eta esan zidaten pantailan ni ateratzen nintzenean txalo egiten zutela. Garai horretarako film ausarta zen; intolerantzia soziala, terrorismoa… zenbait gai lantzen zituen filmak.

G. 1992an, Farmacia de Guardian, telebistako lehenengo pertsonaia transa gorpuztu zenuen. Nola izan zen hori? 

Tira, polita izan zen, baina ez zen ezer berezia niretzat. ‘Farmacia de Guardia’k ikusle mordoa zituen, eta horregatik izan zen garrantzitsua. Antonio Mercero zen zuzendaria, eta ez dakit nola, baina hura hunkitzea lortu nuen. Berak esan zidan bi aldiz bakarrik egin zuela negar norbait abesten entzuten zuen bitartean; lehena Rocio Jurado entzun zuenean, eta, bigarrena, ni entzutean.

Nik egin nuen pertsonaia hasiera batean folklorikoagoa egin behar zuten, baina etxean grabatuta nuen abesti bat aurkeztu nuen, eta pertsonaiaren noranzkoa aldatu zuten. 

Carlos Larrañaga berak ere besarkatu, eta artista handi bat nintzela esan zidan. Oso garrantzitsua izan zen hori niretzat. Baina, lehen esan bezala, asko borrokatu behar izan dut bizitza guztian zehar; izugarri. Beti esango dut: badakit gay-a izategatik eta artea egiteagatik jendea ofenditzen nuela. Gaur egun gay-a izate hutsagatik telebistako ateak zabaltzen dizkizute; nire garaian ez.

Are; behin Madrileko metroan ‘El Angel Exterminador’ ikuskizuna egitera nindoala gizon bat gerturatu eta esan zidan ez zuela ulertzen zergatik ez ninduten telebistara joateko gonbita egiten. Bidegabea iruditzen zitzaion. Herriak beti tratatu izan nau ondo.

Esteban Alenda zen filmaren banatzailea, eta filmean oso ondo nengoela esaten zidan. Hark zioen bi aktore eta artista mota zeudela, kamerarekin ezkontzen zirenak eta ezkontzen ez zirenak, eta, haren hitzetan, nik ondo ematen nuen kamera aurrean. La SER katearekin hitz egin zuen ni elkarrizketatzeko, kateari ez baitzitzaion okurritu ni elkarrizketatzea. Mesedez bat egitea bezala zen, pentsa. Beti nuen motxila hori bizkarrean, eta pisu hori eramatea gogorra zen.

Gerora pertsonaia gehiago egiteko eskaintzak jaso nituen, baina xumeak ziren, haragirik gabeak. Pedro Almodovarrek ere deitu ninduen ‘Todo sobre mi madre’ filmerako kastina egiteko. Nik ez nuen egin nahi, baina Tomas lagunak bultzatuta egin nuen azkenerako. Handik hamabost egunera esan zidaten oso pertsonaia femeninoa geratzen zela nirekin, eta zerbait zakarragoa nahi zutela. Toni Canto hartu zuten.

G. Nondik dator Fama izena? 

Greziar mitologiako jainkosa bat zen Fama, eta jainkoei ardoa zerbitzatzen zien. Bizitzako nire zeregina gehien zekitenengandik ikastea izan da. Dakidan guztia galdetuz ikasi dudalako dakit, eta iruditzen zitzaidan nolabaiteko harremana nuela Famarekin.

Nahiago izan dut beti ni baino jende helduagoarekin egon eta euren kontakizunak entzun. Nire ama eta nire Arantzako izeben istorioak entzutea oso gustuko nuen.

G. Hasieran aipatu dugu Errenteriatik joan behar izan zenuela zure bidea egiteko.

Bai, Madrilera joan nintzen, baina artista bezala nire bidea egiteko, ez pertsona bezala. Hemen, herrian bertan esan izan didate ea Madrilera homosexuala izateko joan nintzen. Ezetz esan nion, niretzat sexua bigarren mailako zerbait izan dela beti. Dibertigarria da, baina ez gehiago. Jendea nahastu egiten da, eta uste du pertsona orok egiten duen mugimendu bakoitza sexuagatik egiten duela. Nik, ez.

G. Zenbait hamarkadako ibilbidearen ondoren, nola esango zenuke eboluzionatu duzula?

Eboluzio handia da artearen mundutik idazketara pasa izana. Editoreak esan bezala, pauso erraldoi bat izan da. Pozgarria da niretzat; nire kideekin horrenbeste borrokatu ostean etxean bakarrik, lasai, inori azalpenik eman gabe egotea eta nahi dudan oro idaztea, nahi ditudan pertsonaiak sortzea eta film bat izango balitz bezala horiek zuzentzea izugarria da. Gainera, kontuan izan behar da autodidakta naizela zentzu guztietan. Idatzi egiten dut, bai, baina 10 urterekin ikasi nuen irakurtzen eta idazten. Eskolara joaten nintzen, baina ez nintzen gai ezer ikasteko. Eskolatik irtetean jo egiten ninduten, eta beraz, dardarka pasatzen nituen eskolako orduak.

Pertsona normal bat naiz. Talentua eta sentsibilitatea ditut, eta ateratzen zaidan horren inguruan idazten dut. Oso bizitza gogorra izan dut, eta nolabait orain ari naiz hori guztia baliatzen idazteko. Sufrimendurik gabe ez dago ezer. Gimnasioa bezala da; ez baduzu sufritzen, ez dago emaitzarik. Egia da orain nahiko geldi nagoela. Nire bikotea hil zenetik ia eginda nuen liburu bat ari naiz zuzentzen, baina ez idazten.

Arte dramatikoen inguruan hitz egiten didatenean barre egiten dut. Nork erakutsi behar dit niri sentitzen? Irakasle batek ahotsa egokitzen erakutsiko dit, noski, baina bizi behar izan dudan guztiaren ondoren eta ondoan nituen pertsona guztiak hil ondoren, inork ezin dit erakutsi. Bizitzak berak eta hartu ditudan kolpeek erakutsi didate sentitzen. Tira, baita zinemak ere.

#hemeroteca #lgtbi #homenajes | Iñaki Queralt: «Ha sido un ciclo muy emotivo y ha cumplido los objetivos marcados»

Julen Gorosabel y Fenando Telletxea con representantes de la corporación municipal //

«Ha sido un ciclo muy emotivo y ha cumplido los objetivos marcados»

El edil Iñaki Queralt hace un buen balance de las jornadas Francisaldia que han tenido a 'Fama' como protagonista y que terminarán mañana
Martin Sansinenea | El Diario Vasco, 2025-06-13 [MyNews]
https://www.diariovasco.com/oarsoaldea/errenteria/ciclo-emotivo-cumplido-objetivos-marcados-20250613205645-nt.html

Errenteria está en el último tramo del Francisaldia, un ciclo que busca recuperar la memoria de Francis de cuyo asesinato se cumplen 46 años y que ha contado, en su cuarta edición, con numerosas citas desde el 27 de mayo. Unas jornadas en las que «hemos vivido grandes momentos», destaca Iñaki Queralt, concejal de políticas LGTBI. Entre ellos, el vivido en el salón de plenos del Ayuntamiento cuando se realizó un reconocimiento especial a Fernando Telletxea Oscoz, actor, cantante, escritor y transformista errenteriarra conocido artísticamente como 'Fama'. «Telletxea ha sido un referente de la cultura LGTBI y dentro de este ciclo se ha querido reconocer esta trayectoria», afirma el concejal. «Fue un homenaje muy bonito y emocionante a una persona que consideramos que es un referente».

El edil señaló orgulloso que «nos hemos quedado con la sensación de haber cumplido con el objetivo, que en realidad era la reparación y rescatar la memoria». Algo que «ha supuesto mucha felicidad para todos, y es que su familia le ha acogido de una forma muy calurosa, de manera entrañable y la verdad es que han sido momentos muy emotivos los que nos ha dejado este Francisaldia».

La visita de 'Fama' a Errenteria «ha supuesto un antes y un después», reconoce el concejal. En este sentido, «ha sido un Francisaldia en el que Fama ha sido protagonista, y eso es algo que nos enorgullece. Hemos juntado la figura de Francis con la de 'Fama', que además fueron coetáneos», recuerda Queralt.

Y es que la figura de Fernando Telletxea Oskoz ha sido el punto central de la edición de este año. «El primer acto fue la proyección de la película 'La muerte de Mikel', que la hicimos además acompañada del estreno aquí en Errentería del corto dirigido por Julen Gorosabel, 'Inkognita' que habla también de Francis».

Para que finalice esta emocionante edición del Francisaldia apenas quedan dos actividades. Por un lado la representación de 'Gloria' por parte de Elisa Coll, que se realizará esta tarde. Por otro lado, y para cerrar de la mejor manera el ciclo, mañana se celebrará el Tardeo Drag en Niessen Kulturgunea.Acida Liss, Anakoz, Garazi la Fantasy, Lady Dragma y Boombaystar serán quienes animen el ambiente con un show en el que «habrá cinco propuestas distintas», destaca Oliber Nestar, organizador del evento. «Normalmente lo drag se ha relacionado con la noche, con ser el mono de feria de una fiesta, pero queremos demostrar que no es así», subraya y por ello invita a los vecinos a acudir mañana a Niessen y disfrutar del espectáculo, en el que el público también será protagonista.

jueves, 12 de junio de 2025

#hemeroteca #lgtbi #memoria | LGTBIQ+ kolektiboaren lehenengo mobilizazioa egin zen Donostian, gaurko egunez

Lehen mobilizazioa, Bulenarrean, 1979ko ekainaren 12an //

LGTBIQ+ kolektiboaren lehenengo mobilizazioa egin zen Donostian, gaurko egunez

Xalba Ramirez | Irutxuloko Hitza, 2025-06-12

https://irutxulo.hitza.eus/2025/06/12/lgtbiq-kolektiboaren-lehenengo-mobilizazioa-egin-zen-donostian-gaurko-egunez/

Donostian, lehen aldiz, LGTBIQ+ ikusgarritasuna zuen manifestazioa antolatu zuten 1979an: “Ekainaren 12a lehenengo harrotasun eguna izan zen guretzat”.

Gaurko egunez, 1979ko ekainaren 12an, Donostiako lehenengo LGTBIQ+ mobilizazioa egin zen Donostian. Julen Zabala askapen sexualeko ekintzaileak honela kontatu zuenez, urte horretako urtarrilean sortu zen EHGAM Gipuzkoan. 1979ko ekainaren 10ean, polizia batek Vicente Vadillo Santamaria ‘Francis’, Errenteriako trabesti bat, tiroz erail zuen. “E-28a antolatu nahi genuen, baina ez ginen gai ikusten, ez zegoen indar nahikorik. Ekainaren 10ean, Francisena gertatu zenean, Mikel Martin 'Mikela'-k iniziatiba hartu zuen, eta berak jarri zuen dena martxan”.

Zabalak “eromentzat” jotzen du 1979ko ekainaren 12an egindako lehen mobilizazio hura. Orduko hedabideen arabera, 2.000 lagun batu ziren protestara Erdialdeko kaleetan, batik bat, indarkeria politikoaren aurkakotasunak bultzatuta: “Polizia bat izan zen hiltzailea, eta astebete lehenago Gladys del Estal hil zuen Guardia Zibilak. Giroa bero zegoen”, dio Zabalak. Nolanahi ere, ‘Hemen gaude eta ez gara ezkutatzen’ lelopean egindako lehen manifestazio horrek, ikusgarritasuna eman zion kolektiboari, eta bidea hasi zuen hurrengo urteetan ere kaleak hartu eta aldarrikapenak zabaltzeko: “Guretzat, gure Stonewall txikia izan zen”.

LGTBIQ+ kolektiboak Donostian egindako ibilbidea jaso zuen Olatz Balda kazetariak erreportaje honetan.

miércoles, 11 de junio de 2025

#ikus-entzunezkoak #lgtbi #omenaldiak | Fernando Telletxea 'Fama'-ri omenaldia

Fernando Telletxea 'Fama'-ri omenaldia [2025-06-10]
Oarso Bidasolo Hitza, 2025-06-11

Bizitza osoko ibilbidea eta egindako ekarpen ordainezina aitortu dio Errenteria-Oreretak Fernando Telletxea Oscoz 'Famari'.

#ikus-entzunezkoak #lgtbi #omenaldiak | Errenteria-Orereta. Fernando Telletxea 'Fama' omendu du herriak

#hemeroteka #lgtbi #omenaldiak | Bide urratzaile izan direlako

Telletxea atzo arratsaldeko omenaldian //

Bide urratzaile izan direlako

Vicente Vadillo Santamaria Francisen hilketaren 46. urteurrenaren harira, kalejira Transmaribibolloa egin zuten atzo dozenaka lagunek. Francisekin batera, Madelon, Emili, eta Mikela oroitu zituzten eta Fernando Telletxea Oskoz 'Fama' omendu.
Ikerne Zarate | Orasoaldeko Hitza, 2025-06-11
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/06/11/bide-urratzaile-izan-direlako/

Vicente Vadillo Santamaria ‘Francis’en hilketaren 46. urteurrena bete zen atzo. Espainiako polizia batek tiro egin zion errenteriarrari Apolo diskotekan 1979. urtean. Gertatutakoa ez ahazteko, eta batez ere, belaunaldi berriek ezagutu dezaten lan eskerga egiten ari da LGTBI+ kolektiboa. Francisaldiaren barruan, aldarriz bete zituen kaleak transmaribibollo kalejirak atzo arratsaldean. Urtero bezala, berezia izan zen, hunkigarria, askatzailea… bakarra.

Dozenaka lagunek egin zuten bat kalejiraren abiapuntua izan zen Alaberga auzoko plazan, eta musikak lagunduta hasi zuten bidea Kaputxinoetako biribilguneraino. Bertan bizi zen arratsaldeko lehen une hunkigarria: ortzadar bandera mastan gora eraman zuen Fernando Telletxea Oscoz ‘Fama’k, bildutakoen txalo artean. Egun berezia izan zuen atzokoa Telletxeak, bere herriaren omenaldia jaso baitzuen. Urte luzeetako zorra kitatu du Errenteria-Oreretak Telletxearekin, gaztaroa bertan eman bazuen ere, ez zuelako erraza izan. Atzo LGTBI+ kolektiboarentzat erreferentea izan dela, eta berari esker Errenteria-Orereta askeagoa dela adierazi zioten.

Kaputxinoetatik ortzadar zebrabidera, Iztieta auzora. Francisen oroigarriaren ondoan omenaldi ederra jaso zuen Telletxeak,. Baita Francis berak, Santi Vicente Altxu ‘Madelon’ek, Emilia Martin Sanchez ‘Emili’k eta Mikel Martin Conde ‘Mikela’k ere. “Gogoan zaituztegu eta gure borrokan izan duzuen inplikazioa eskertzen dizuegu. Oreretako Erdialdeko kale batean ikusten zaituztegu hirurak Francisen hilketatik lau urtera EHGAMen mural handia margotzen, 1983. urtean”.

Gogoan izan zuten halaber, Josu Cariñena Arbelaitz irundarra. Otsailean zendu zen, “aipatu dugun mural hartan triangelu arrosa zuk margotu zenuen”. Oroimenean ere atzoko ekitaldian Petra Mendiluze Esnaola ‘Petri’ emakume trans aitzindaria, “eta gure borrokan denon kide”.

Horiei guztiei erreferente izatea aitortu zieten atzoko omenaldian.

Trans memoriari ere egin zioten aipamena. Atzoko ekitaldia ontzeko eskutik aritu dira Oreretako kuirdinadora eta Gipuzkoako Trans Asanblada, “transfobiaren biktima guztiak gogoan izan nahi ditugu gaur. Zuen borrokak bidea zabaldu zigun, eta zuei esker jarraitzen dugu gaur hemen”. Eskaintzea duten omenaldirik ederrena egin zieten aipatutako guztiei: haien konpromisoaren lekukoa hartu eta mantentzea, “zuengatik, guregatik eta ondoren helduko direnengatik, eutsiko diogu orain guri dagokigulako transfobia borrokatzea”.

Omenaldia Telletxeari
Bestalde, eskerrak eman zizkioten Telletxeari, “beti izan zaitugu presente eta hain urte zailetan erreferente bat izan zinelako eskerrak eman behar dizkizugu”. Oreretak ez zuela ongi tratatu jarri zuten lehen lerroan, eta horregatik atzo merezi duen moduan aitortu zioten egindako lan handia, “zure liburua, zure musika, zure zinema lau haizetara zabaldu dira. Zu ere bazara gure memoria. Zure ahotsa entzuten jarraitu nahi dugu eta harro gaude gaur zu hemen egoteaz gurekin”.

Oreretako Kuirdinadora eta Gipzukoako Trans Asanbladaren izenean eskerrak eman zizkioten Telletxeari LGTBIQA+ borrokari egin dion ekarpen handiarengatik, eta haientzako erreferente bilakatzeagatik.

Ondoko argazkiak eta bideoa Imanol Saiz Gomez de Segurak eginak dira.