#hemeroteka #lgtbi #ekainak28 #harrotasuna | Aitor Narbarte Alvarez: «Ez dugu ausartak izan nahi, askeak baizik»

Aitor Narbarte Albaarez, Kuirdinadora kidea //

Aitor Narbarte Alvarez · Kuirdinadorako kidea: «Ez dugu ausartak izan nahi, askeak baizik»
LGTBI+ Harrotasunaren Eguna izango da bihar. Ospatzeko ugari dute, baina batez ere aldarrikatzeko LGTBI+fobiak gora egin duen agertoki betean. Kuirdinadorako Aitor Narbartek erradiografia egin du.
Ikerne Zarate | Oarsoaldeko Hitza, 2025-06-27
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/06/27/ez-dugu-ausartak-izan-nahi-askeak-baizik/

LGTBI+ Komunitatearen Nazioarteko Eguna izango da bihar, eta ospakizunak bai, baina batez ere aldarri politikoek hartuko dituzte kaleak komunitatearen kontrako gorroto mezuak eta zehazki transfobikoak gora egiten ari diren agertokian. Kuirdinadorako kidea da Aitor Narbarte Alvarez errenteriarra; urtebete egin du lanean Kuirdinadorak. Egindako bideaz, LGTBI+ kolektiboak bizi duen egoeraz, ultraeskuinaren gorroto mezuez, eta Terf Transbaztertzaileak sustatzen ari diren trans pertsonen —haur eta nerabe transak barne— kontrako gurutzadaz mintzatu da, besteak beste.

Horren harira, Naizen elkarteak mozioa aurkeztu zuen asteartean Errenteriako Udalean trans pertsonen existentzia ukatu eta mezu transfoboak zabaltzen dituzten taldeei lekurik ez ematea eskatzeko. Aurrera egin zuen mozioak EH Bildu, Elkarrekin Errenteria eta EAJren aldeko botoekin; PSE-EEk abstentzioaren alde egin zuen, eta PPk berriz, kontra bozkatu zuen.

G. Ekainaren 28a egun handia da LGTBI+ komunitatearentzat. Ospatzeko eguna izango duzue biharkoa, baina batez ere aldarrikatzekoa. Zer aurreikusi duzue biharko?

Kuirdinadoraren barruan eman dizkiogu buelta batzuk herrian zerbait antolatu nahian, baina azkenean ez dugu ezer prestatu. Egia da gaur Sare Herritarra eta Etxerat elkartearekin batera Azken Ostirala dugula deitua, eta horren antolaketan aritu gara buru-belarri. Herrian bertan ez dugu ezer berezirik egingo bihar, baina Donostian manifestazioa izango da Bulebarretik abiatuta, 18:30ean.

G. Harrotasunaren nazioarteko egunari begira hainbat datu zabaldu dira, han-hemenka. LGTBI+ kolektiboko kide izateak erasoak sufritzea barneratzea suposatzen duela adierazi dute hainbat behatokik.

Egia da LGTBI+fobiak gora egin duela azken urtean, eta argi dago hemen, gure herrian ere ez garela oso eroso sentitzen, erasoak izan direlako tartean. Bestalde, kontuan hartu behar da kontzientzia gehiago ere badagoela, eta hori horrela, gaur egun eraso gehiago salatzen direla. Gorakada bat egon da, indarkeria gehiago dago, baina aldi berean jendea ere kontzienteagoa da eraso horiek azaleratu egin behar direla, salatu egin behar dela.

Oreretako Sindikato taberna ondoan Ernaik egindako muralean hainbat borroka islatzen dira, tartean, LGTBI+ borroka. Intersexualen, transen eta arrazializatuen banderak pintura morez estali zituzten. Hori gertatu zenean hainbat eragilek transfobia salatu genuen, baina erasoa transfoboa izatearekin batera, arrazista eta intersexfobikoa ere izan zen. LGTBI+fobia eta transfobiak bereziki gora egin dute, baina baita arrazakeriak ere.

Ez da gisa horretako eraso bakarra. Maiatzaren 17an, LGTBI+fobiaren Aurkako Nazioarteko Egunean elkarretaratzea egin genuen, eta hainbat kartel jarri genituen herrian barrena; ‘Iraultza transfeminista izango da edo ez da izango’, ‘Faxismoaren aurrean kuierresistentzia’, eta ‘Oreretan eraso LGTBIKA+fobikoei aurre egiten diegu’ leloak zituzten kartel horiek. Kartel horien gainean pegatinak jarri dizkigute eta Terfen —Trans Exclusionary Radical Feminist— edo transbaztertzaileen mezuak dituzte. Besteak beste, ikuspegi transinklusibotik lesbofobia sustatzen dela diote, lesbianen aurka doala, baita Trans Pertsonen Legea ere — 4/2023 Trans Pertsonen Benetako Berdintasunerako Legea—. Emakumeak ezabatzen dituela ikuspegi transinklusiboak diote, baina ez du zentzurik. Kuirdinadoratik gutiz kritiko gara horrekin. Ez da erreala esaten dutena. Eta gu ez gara eroso sentitzen gure kartelen gainean pegatina horiek ikusita. Erasoa da.

Gure kalterako, aitortu behar da gero eta antolatuago daudela Terfak, sare bat dago hor atzean, web orri bat dute, diskurtso bat sortzen ari dira, eta larriena da diskurtso horrek bat egiten duela faxismoarekin. Larria eta kezkagarria da hori. Ez dakit kontziente diren euren diskurtsoarekin ultraeskuinaren mezua sustatzen ari direla.

G. Erasorako bitarteko dira sare sozialak. Gero eta gehiago gertatzen ari da hori?

Azken aldian, nahi dutena lasaitasun osoz esateko espazioa, eta boterea dutela uste dutela pentsatzen dut. Hala gertatzen da mezu LGTBI+fobikoekin, eta bereziki transfobiarekin. Terfek ere egin dute bat sare sozialen eraso horrekin. Hor dugu JK Rowling, Harry Potterren sortzailea eta idazlea. Terfa da, eta jakina da transfobia sustatzen duen lege proposamen bat finantzatu duela bere diruarekin Erresuma Batuan.

Horrelako gauzak egiten dira modu publikoan, lotsarik gabe; jende askok ez du inongo arazorik emakume trans bat emakumea ez dela esateko. Zein zilegitasun du inork hori esateko?

G. Zergatik ari da gora egiten LGTBI+fobia? Zein irakurketa egiten duzue Kuirdinadoratik?

Lehenik eta behin, faxismoak gora egin duelako. Garai batean esatera ausartzen ez ginen gauza batzuk lasaitasun osoz esan daitezke gaur egun, eta diskurtso batzuk konplexuagoak egin dira, badute argudio bateria bat, eta pentsatzen dute funtzionatzen duela. Horiekin amaierara arte doaz, behin eta berriz errepikatuz eta zilegitasuna ematen saiatuz. Etsaia nor den oso argi dugu: faxismoa eta kapitalismoa.

Horretaz gain, uste dut behar-beharrezkoa dugula barnean dugun polizia ezabatzea, jarrera hori hartzen dugulako askotan. Hortik hitz egiten du jende askok eta esan «zu ez zara emakumea», edota «zuk ezin duzu intersexuala izan»… Eta errealitatea da gauzak konplexuagoak direla.

G. Maiatzaren 17an urtea bete zuen Kuirdinadorak. Zein da egin duzuen ibilbidearen balorazioa?

Oso positiboa. Halako taldeak sortzen direnean sentsazioa dut gauza asko egin nahi izaten ditugula, eta berehala. Garrantzitsua da, ordea, antolatzea eta presentzia bat izatea herrian, baita erasoak daudenean horiek salatzea ere. Herriak ikusi behar du LGTBI+ mugimendu antolatu bat badagoela. Urtebete honetan batez ere barne lan handia egin dugu, eta elkar zaintzari garrantzi handia eman diogu. Izan ere, helburua ere bada sentitzea gure herrian badugula espazio bat nahiz eta fisikoa ez izan, segurua dena, intimoa. Eta momentu batean elkartu eta elkarrekin edateko zerbait har dezakegula taberna batean, bizitzaz edo dena delakoaz hitz egiteko, eta ez bakarrik aktibismotik.

Aktibismoa egiten dugu, militatzen dugu, baina lagunartea izan daitekeen espazio seguru bat ere badugu disfrutatzeko.

G. Zenbat pertsona ari zarete Kuirdinadoran?

Hamabost bat lagun gara. Hasiera batean Oarsoaldera zabaldu nahi genuen, baina momentuz behintzat Oreretan gelditu gara. Hala ere, zalantzarik ez dut taldea handitzen joango dela gutxika-gutxika. Momentuz lezoar bat batu berri da.

Garrantzitsua iruditzen zait jaietan, izan madalenak izan auzoetakoak, edota antolatzen diren bestelako ekintza handietan ere, gure kolektiboaren presentzia izatea, hemen garela ikusarazteko. Festak askotan oso heteroak dira, eta eraso matxista edo sexista bat dagoenean bada protokoloa erantzuteko, zehatza, eta primerakoa da hori noski; baina eraso LGTBIKA+fobiko bati aurre egiteko agian ez da protokolorik. Hori aintzat hartu eta lantzea ere badagokigu.

Badugu lana aurretik.

G. Landuta al dago arlo hori Errenteria-Oreretan zein inguruan? Esan duzu ez zaretela eroso sentitzen beti.

Zaila da, ezinezkoa guztien izenean hitz egitea. Baldin eta zein den zure identitatea, nola adierazten zaren, eragin handia duelako horrek. Zenbat eta gertuago heteroarautik, orduan eta errazagoa da, onartuagoa sentitzen zara, ez hain epaitua. Taldean gelditu izan garenean esango nuke nire esperientziatik eroso sentitu naizela. Tartean gertatzen dira erosotasun hori urratzen dutenak, noski.

Zailagoa da bakarrik joatea herritik. Bakarrik joatean ez gara hain eroso sentitzen, baina orokorrean esan dezaket nahikoa bizigarria dela Errenteria-Orereta.

G. Ariketa zaila da egunero etxetik ateratzea LGTBI+ komunitateko pertsonentzat?

Nire esperientziatik erantzungo dut. Niri gustatuko litzaidake gona bat soinean ateratzea, edo makillatuta, beste motatako espresio bat izatea agian, baina argi dago mugatzen didala. Autobus edo topo geltokira joatea zaila da baldin eta nola zauden jantzita, eta zure nortasunaren arabera gauza horiek eragin handiagoa edo txikiagoa dute.

Ahalduntze etengabea eskatzen duela uste dut, eta ez da erraza. Jende askok egiten du urratsa, oso ausarta da hori.

Baina ez dugu izan behar ausartak, askeak baizik. Eta hori horrela izan dadin lanketa egitea ez dagokigu LGTBIKA+ pertsonei, gainontzekoei baizik. Horretarako ardura bat hartu behar dute bermatzeko Errenteria-Oreretan eta Euskal Herrian LGTBIKA+ pertsonok lasai atera gaitezkeela kalera, epaituak, irainduak izan gabe, erasorik sufritu gabe. Horretara heltzeko lanketa handia dago aurretik.

G. Zein garrantzia dauka herritarren jarrerak? Nola erantzun behar dute eta zer dagokie egitea gorroto mezuen eta erasoen aurrean?

Ez ikusiarena egitea ez da aukera bat. Gorroto mezuak, erasoak, irainak, kolektiboki ere salatu behar ditugu, eta zer edo zer ikusten badugu erasoa jasan duenarengana hurbildu eta laguntza eskaini, galdetu zerbait behar duen, edota nola laguntzea dagoen. Ezer ez egitea, beraz, ez da aukera bat, horrek konplize bilakatzen zaitu askotan; askotan diot, kontziente baikara batzuetan zaila dela halakoei aurre egitea.

Beharrezkoa da barne lanketa bat ere egitea. Horrekin zera esan nahi dut, agian ez duzula partekatuko edo ez zaizula gustatuko ikusten duzun hori, agian ez duzu egoki ikusten nire adierazpena, nire itxura, nire janzkera… Horren aurrean, ez epaitzeko, ez adierazteko eta barruan uzteko ariketa egin beharko genuke denok, aurrean dagoena iraindu, eraso egin edota deseroso sentiarazi dezakezulako. Norberaren ardura da lanketa hori egitea. Ez baduzu gustuko oso ondo, baina ez adierazi, gorde zuretzako.

Bestalde hetero munduan komentario batzuk sustatu eta indartu egiten dira, eta herritar denon ardura da horiek moztea. Hori horrela eginez gero, pixkanaka lortuko dugu inguruan epaituak, seinalatuak, edota erosotuak ez sentitzea, jendea errespetatzea. Hori da nahi duguna, errespetua, askatasunez bizitzea sentitu eta garen horretatik.

G. Nabarmen erabiltzen dira molde batzuk irain gisa, ezta?

Oso zabalduta dauden txiste eta esamoldeak irain gisa erabiltzen dira, eta horrela ez erabiltzea gakoa litzateke hainbat inertzia ezabatzeko. Horiek beti modu negatiboan erabiltzen dira, iraintzeko, min emateko. Askotan, argudio gisa, umoretik erabiltzen dutela esaten dute, baina umoreak ere muga batzuk ditu, eta argi dago muga horiek ezin ditugula pasa.

G. Eskubideetan atzera egiten ari den sentsazioa duzu, alegia?

Indar handia hartzen ari da eskuin muturra, eta gaur egun esaten dira garai batean esaten ausartzen ez zirenak. Gainera, badago sistema bat hori guztia babesten duena.

Hala ere, baikorra izan nahi dut, faxismoak gora egin badu ere, hemen inguruan, Buruntzaldean, Orion, Donostialdean… transmaribibollo topagune edo talde berriak sortu direlako. Hori bada nahikoa esanguratsua aurrera egiten ari garela ikusteko. Baina tentuz joan behar dugu, ezin gara-eta despistatu.

Sinistu nahi dut aurrera egiten ari garela. Zenbat eta diskurtso kritikoagoa, orduan eta diskurtso faxistagoa aurkituko duzu parean.

G. Eta instituzioak? Ari al dira dagokien lana egiten eta ardurak hartzen?

Zaila da instituzioak egiten dutena edo duten jarrera orokorretik baloratzea. Gurera etorrita, Errenteria-Oreretan kolektiboaren eta udalaren artean harreman ona dagoela esango nuke, nahikoa ongi doala. Francisaldiaren antolaketan, adibidez, elkarrekin ari gara, eta LGTBI+ Aholku Kontseilua ere badugu elkarlanean eta elkarrizketan aritzeko. Esango nuke, gure udalerrira etorrita behintzat, badela instituzioaren aldetik prestutasun bat. Batzuetan, ordea, diskurtso falta dagoela iruditzen zait, adibidez, salaketa egiteko garaian.

Instituzioekin kritikoak izatea dagokigu, baina zubiak ere zabaldu behar ditugu elkarren eskutik bidea egiteko.

G. Bolo-bolo ibili da azken hilabeteetan Bilboko Udalak antolatu duen pride edo Bilbao Bizkaia Harro desfilea. Zein iritzi duzue halakoez?

Lotsagarria da halako egoera bat. Bilbon joan den asteburuan, larunbatean egin zuten Madrilgoa (Espainia) imitatu nahian edo. Udaletik antolatutakoa da jaialdia, eta ez da espazio politiko bat, aldarrikatzailea edo kritikoa… LGTBIKA+ mugimendua oso antolatua dago Bilbon, oso kritikoa da, eta urtero-urtero antolatzen du manifestazioa ekainaren 28arekin batera identitateak aldarrikatzeko. Orain udalak antolatu du desfile bat, eta ez da hori bere egitekoa. Eragileen aldarrikapenetara eta beharretara egokitu behar da udala, eta ez alderantziz.

Egun berean, Terfen manifestazioa antolatu zuten, Bilbon ere hura. Ikuspegi transbaztertzailea duen jendearen manifestazioa izan zen, eta gorroto mezuak bota zituzten trans pertsonen kontra.

Aurrean izan zuten batzuek eta besteek, ‘pride’-ak eta Terfek, Bilboko transmaribibollo kolektiboa, pareko espaloian LGTBIKA+ eskubideak aldarrikatzen.

#hemeroteca #transfobia | Transfobiari atea itxi diote

Mozioa bozkatzeko unea atzoko plenoan //

Transfobiari atea itxi diote
Naizen Haur eta Nerabe Transen senideen elkarteak aurkeztutako mozioa babestu du udalak, EH Bildu, Elkarrekin Errenteria eta EAJren aldeko botoekin.
Ikerne Zarate | Oarsoaldeko Hitza, 2025-06-25
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/06/25/transfobiari-atea-itxi-diote/

Iltzez eta giltzez itxi dio atea Transfobiari Errenteria-Oreretak. Aurretik ere ez zuen erraz topatuko zirrikiturik, baina atzo, Naizen Haur eta Nerabe Transen senideen elkarteak aurkeztutako mozioa babestu zuen udalak. Ez zen, tamalez, aho batez onartu: EH Bilduk, Elkarrekin Errenteriak eta EAJk eman zioten baiezkoa. PSE-EEk abstentzioaren alde egin zuen, eta PPko zinegotzi bakarrak, berriz kontra egin zuen.

Imanol Carvallo Naizenen elkarteko kideak aurkeztu zuen mozioa. Kezka azaldu zuen Naizenekoak, eta kezka horrek eragin duela mozioa aurkeztea adierazi. Maiatzean haur eta nerabe transen senideen elkarteak Haurtzaro eta Nerabezaro Transari buruzko lehenengo kongresua antolatu zuen Bilbon maiatzean. Haren ondotik, berriz, ‘Mitoa hautsi, birkonkistatu errealitatea: haur eta nerabe transen negozioa’ jardunaldiak antolatu zituzten, Bilbon ere, “beren burua feministatzat duten talde batzuk”. Azken horren antolatzaileen ibilbideari, egitarauari eta izenburuari erreparatuta “kritikatik” harago doan ikuspegia dutela salatu zuen Naizenekoak. Adibideak eman zituen, eta horretarako jardunaldiak antolatu zituzten elkarteetatik egindako hainbat baieztapen aipatu: “Haur transen existentzia ukatzen dute, nahaste edo doktrinamendu batera murriztuz; transexualitatearekin lotutako edozein tratamendu mediku mutilazioarekin parekatzen dute”. Ez dira horretara mugatzen Carvalloren hitzetan, eta konbertsio terapiak esplizituko sustatzea egotzi die, “nazioarteko estandarren arabera indarkeria modutzat jotzen direnean”. Azkenik, trans identitatea interes ekonomikoen emaitza gisa irudikatzen dutela ere salatu zuen, “horrela identifikatzen direnen errealitateak deshumanizatuz”.

Narratiba hori “iraingarria eta informatu gabea” dela esatearekin batera agerian jarri zuen ondorio zehatzak dituela trans pertsonen estigmatizazio sozialean, bazterketan eta sufrimendu psikologikoan, “bereziki adingabeen kasuan egunerokoan jada duintasunez bizitzeko oztopo izugarriei aurre egin behar baitiete”.

Hori horrela konpromiso zehatzak eskatu zizkion udalari Naizenen izenean. Batetik, erakundeak ez diezaiela eman babesik ekitaldi horiei, ezta antolatzaileei ere espazioak utziz, ekitaldiak hedatuz, haietan parte hartuz edota finantziazio publikoa emanez; ebaluatzea sustatutako edukiek gorroto diskurtsoari, haurren babesari edo berdintasun eta diskriminazio ezaren printzipioei buruzko araudiak urratzen ote dituzten; sexu eta genero aniztasunari dagokionez, errespetuan, ebidentzia zientifikoan eta giza eskubideetan oinarritutako politikekiko konpromiso politikoa indartzea, udal langileen artean prestakuntza programak sustatuta; azkenik, eztabaida, hezkuntza eta akonpainamendu espazio seguru, informatu eta eskuragarri gehiago sortzea, trans adingabe eta haien familientzat, diskurtso polarizatzaile eta estigmatzaileei kontrajarriz.

Haurtzaroa ezin dela beldurra, ezjakintasuna eta bazterketa sustatuta gaineratu zuen Naizenekoak, eta Trans adingabeentzako prozesu seguru, informatu eta lagunduak bermatzea aldarrikatu zuen, “haien existentzia ukatzea ez da modurik onena, ezta haien ahotsak isilaraztea, kalitatezko baliabide publikoetarako sarbidea bermatzea baizik, “beraien eskubide guztiak bermatuz”.

Mozioaren gaineko eztabaida hemen klik eginda ikus daiteke.

#hemeroteka #lgtbi #testigantzak | Fernando Telletxea Oskoz 'Fama': "Sufrimendurik gabe ez dago ezer"

Fernando Telletxea Oscoz 'Fama', bandera igotzear //

Fernando Telletxea Oskoz 'Fama': "Sufrimendurik gabe ez dago ezer"
Jaioterrira itzuli da 'Fama'. Abeslari eta aktore modura eman zituen haren ibilbide artistikoko lehen pausoak, baina disko etxeekin izandako zenbait gertakariren ondorioz, artearen mundua utzi eta idaztera pasa da.
Leire Perlines | Oarsoaldeko Hitza, 2025-06-13
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/06/13/sufrimendurik-gabe-ez-dago-ezer/

 

G. Aste honetan 46 urte bete dira poliziak Francis hil zuenetik. Horren harira, Francisaldia ari dira ospatzen Errenteria-Oreretan, eta zu zeu zara asteartean [astelehenean egin zen elkarrizketa] bandera igoko duena. Nola sentitu zinen hori egiteko gonbita egin zizutenean?

Ondo, ondo sentitu nintzen, baina Errenteriarekin haserre samar nengoen. Mundu erdian arrakasta izan duen film bat egin nuen, eta nire pertsonaiak garrantzia handia izan zuen. Urte oso zailetan kaletik gelditzen ninduten hitz egiteko, eta hemen ez zuten ezertxo ere egin. Ondo iruditzen zitzaidan, baina ni ere Errenteriako semea naiz eta tratu txarrak jaso ditut, sufritu egin dut.

Ez naute hil, baina guardia zibil batek bortxatu ninduen pistola eskuan zuela mehatxatuz. Berarekin joaten ez banintzen talde konkretu bateko kidea nintzela esango zuela esana mehatxatu ninduen. Kostatu egin zitzaidan.

Etxerako bidean taberna bat zegoen eta han jartzen ziren pubertaroan eta haurtzaroan nire adiskide izan ziren guztiak pasatzen nintzen bakoitzean barre egiteko. Ikaragarria zen. Donostiako Arte Ederren Antzokian abesti modernoaren lehen saria eta gero errebelazio saria irabazi nituenean are amorratuago jarri ziren, eta denak okerrera egin zuen ‘Baina ‘marikoi’ horrek zein dela uste du?’, esaten zuten.

Nik ez nuen tabernaz taberna ibiltzeko ohiturarik, etxean geratzen nintzen irakurtzen, gitarra jotzen, frantsesa ikasten… Baina nire pasiorik handiena zinema izan da. Udari eta udaberriari mania diot; eguraldi onarekin denak taberna atarian jartzen ziren nitaz barre egiteko, baina neguan hotza egiten zuenez, taberna barrura sartzen ziren. Negua gehiago gustatzen zait horregatik. Nik neuk aztertu dut neure burua, eta uste dut horregatik dela. Baten batek barkamena eskatu dit, baina urte zailak zirela argudiatzen zuten. Nik beti gauza bera esaten dut: diktadura ikaragarria zen, urte grisak ziren, baina herriak diktadura errazago ezartzen zien ahulenei edo desberdinei. Ez dut uste desberdina naizenik, baina eurek baietz diote. Izan liteke sentiberatasun desberdina izatea; sentsibilitate maila izugarria daukat eta horrek asko sufriarazi dit. Baina tira, oso pozik nago omenaldiarengatik.

Hala ere, nik esan nien mesedez kontutan izateko adin bat daukadala eta bidearen amaieran nagoela. Nire barruan sartzen ari den pertsona zahar horri ez diot sartzen uzten, edo, behintzat, ahalik eta astiroen eta beranduen sartzen ahalegintzen naiz. Garaiz kanpo jaio nintzen.

Jaiotzeaz damutzen naiz. Ez litzaidake gustatuko jaiotzea, ez behintzat mundura bota ninduten espazioan. Baina hori ez diot Errenteriagatik, mundu osoagatik baizik. Nire ihesbidea zinema zen; hara joan eta filmak ikusten nituen. 1950eko hamarkadaren hasieran eraman ninduten zinemara, eta neure buruari agindu nion noizbait pantaila horretan egongo nintzela.

G. Zer egiten duzu zahartzaroak harrapa ez zaitzan?

Kirol asko egiten dut eta aktibo nago; idatzi egiten dut. Frantsesa eta ingelesa ikasten ditut, eta lirikoa ere abesten dut astean bitan. Horrek guztiak nahiko aktibo mantentze nau mentalki, eta fisikoki ere ariketa asko egiten dut. 

G. Jaiotzeaz damutzen zarela diozu, baina, jende askorentzat erreferente bat zarela jakiteak zer pizten du zugan?

Harrotasuna eta alaitasuna. Jendeari zerbait eman ahal badiot, ondo, baina bizitzea egokitu zaidana oso gogorra izan da zentzu guztietan. 

Zinema, haatik, nigana etorri zen; ez nuen ezer egin behar izan. Ezta literaturan ere. Liburu bat erdi idatzita neukan, eta pertsona batek irakurri eta aurkezteko esan zidan, baina nik ez nuen egin nahi, disko-konpainien bide bera izango zela sentitzen nuelako. Ez nuen borrokatzeko gogorik. Pertsona horrek liburua aurkeztu eta baietz esan zioten; dagoeneko 11 liburu argitaratu ditut.

Begira, nire ahotsa nonbait kokatzen asko borrokatu dut, baina matxismoak agintzen zuenez, ezin izan nuen ezer egin.

G. Baina abestiren bat grabatzea lortu zenuen, ezta?

‘Long Play’ bat grabatu nuen, baina ez nago konforme konpositoreak egin zizkidan abestiekin; ez ziren niretzat. Oso gauza komertziala egin zuen. Nire ahotsa komertziala izan daiteke, baina abestiak handia izan behar du horretarako. Ahotsa minimizatu zidan komertzialagoa izan zedin, baina zuzenekoetan konturatu zen hanka sartu zuela. Jendea eserlekutik altxarazten duzu zure ahotsaren benetako indarra ateratzen duzunean.

Alabaina, ez naiz damutzen disko hori grabatu izanaz. Gauza gutxi egin dut ez baitidate gauza handirik egiten utzi. Hiru film egin nituen: ‘La muerte de Mikel’, ‘Luces de Bohemia’ eta ‘Banter’. Hirugarren film horretan Tony Curtis zegoen, eta ilusio handia egin zidan harekin film bat grabatzeak, txikitan Reina Aretora joaten bainintzen bere filmak ikustera. Nork esango zidan niri Tony Curtisekin film bat egingo nuenik?

'Farmacia de guardia'n kapitulu bat ere gin nuen, eta gerora film gehiago egiteko deitu zidaten, baina nik soinekoa kendu eta beste pertsonai batzuk egin nahi nituen. Modu konkretu batean saltzen zaituztenean zaila da jendeak zu beste era batera ikustea. Nazkatu egin nintzen, eta zinema eta abestiak baztertzea erabaki nuen.

Nire anaia hil zen, eta espiritualki oso gaizki sentitzen nintzen. Zuzeneko emanaldiak jarri eta idazteari ekiten nion zer idatzi jakin gabe. Min handia nuen, eta horrek oso sortzaile egotea eragiten zidan. Hor sortu zen nire lehen liburua. Kontakizun laburrak dira.

G. Asteazkenean aurkeztu zenuen ‘Camposanto. Almas sin retorno’ liburua. Zer kontatzen duzu bertan?

Asko obsesionatzen nau bizitzak eta heriotzak. Tira, orokorrean bizitza den iruzurrak obsesionatzen nau. Espazio bat uzten digute, eta pertsona bakoitzak bizitza bat eraikitzen du. Istorio bat osatzen du norbanako bakoitzak. Azkenean, ez dakit nondik deitzen dizutenean, zure gorputza agortzen denean, karikatura bihurtzen da, nirea bihurtu den bezala, eta orduan hiltzen zara. Hori, lehenago ez bazara hiltzen istripu batean edo gaixotasun baten ondorioz.

Liburuak, beraz, nire bizitzan egon ziren pertsona guztiez dihardu. Hilerritik egiten dudan bidai bat da. Kasu batzuetan pertsona horiekin hitz egiten dut, eta beste batzuetan euren bizitza kontatzen dut. Gurasoekin, izebenik, 17 urterekin Kontxan itota hil zen lehengusuarekin hitz egiten dut…

Nire bikotekidea duela bi urte hil zen. Maitasuna ere beste iruzur bat dela iruditzen zait. Pasioari maitasuna deitzen diote. Egia da nire gurasoek asko maite zutela elkar 10 ume izan eta gero. Aita hil eta handik 13 urtera oraindik amak negar egiten zuen, eta esaten zidan oraindik maiteminduta zegoela nire aitarekin. Ez dakit orain zergatik ez den horrelakorik gertatzen. Berrogeita hamapiko urte egin ditut nik nire bikotearekin, une on eta txarrak izan ditugu, baina asko maite genuen elkar. Maitasunak ez du sexuarekin zerikusirik. Izan daiteke zure bikotearekin sexu gustuetan bat etortzea, baina nik ezin ditut bi aita edota bi ama izan. Benetako maitasuna da gurasoenganakoa, seme alabenganakoa, lagunenganakoa, animaliekikoa… Bikote maitasuna bizitzan dagoen gauza handiena dela esaten dutenekin ez nator bat.

G. Nola eman zenituen artean lehen pausoak?

Txikia nintzenean ez genuen aktore hitza erabiltzen, zinemako artistak terminoa erabiltzen genuen, eta nik horixe izan nahi nuen. Familian ez zegoen nahiko diru; tira, bazegoen, baina irabazten genuen guztia jatekoa ordaintzeko zen. Abestu ere egin nahi nuen, baina nire burutik ez zen idaztea sekula pasa. Beraz, ahots ona nuela ikusita, abesteari ekin nion, eta nire buruan zegoena zera zen: nire ahotsa ezaguna egitea zineman sartzeko erraztasunak izateko.

Amak beti esaten zidan bizitzako bidea nik marraztuko nuela, baina bizitzak beste bide batetik eramango ninduela; agian beste bide horren amaiera nik heldu nahi nuen lekua izango zen, edo, agian, ez.

Gauzak horrela, 16 urterekin Frantziara joan nintzen, arreba bat han baitzegoen bizitzen. Suitzara ere joan nintzen, eta han asko gustatzen zitzaien nola abesten nuen. Alabaina, 17 urte nituenez, ez zidaten lokaletan abesten uzten. Dokumentaziorik ere ez nuen. 

Oroitzen dut Eguberriak pasatzera etorri nintzela familiarengana, eta amak esan zidala, arren, ez itzultzeko Frantziara, Arte Ederren zineman abeslarientzako lehiaketa batean inskribatu ninduela-eta. 1962an Artistas de cine y variedades-en hartu ninduten, eta Errebelazio saria irabazi nuen.

Garaiko Radio San Sebastian-eko zuzendariak hartu zuen bere gain nire ibilbide artistikoa sustatzea, eta harekin denbora batez lanean ibili banintzen ere, ez zuen nigatik ezer egin; ezertxo ere ez. Entretenitu egin zidan. Gizon horrek uste zuena baino botere gutxiago zuen. Baina, tira. Geroago Donostiako emakume batek hartu zuen ardura hori, eta hark ordaintzen zizkidan eskolak-eta. 

Handik Parisera joan nintzen, eta abeslariak kokatzeko agentzia batera joan nintzen bisita bat egitera. Bertako emakumea liluratuta geratu zen nirekin. Hark haren nagusia zenari-edo deitu zion, eta telefonoaren beste aldean zegoen gizonak emakume hari esan zion lehenengo gauza zera izan zen: ‘homosexuala al da?’. Garai horretan ezezkoa esan behar zen, eta hala egin nuen nik ere, ezezkoa erantzun.

G. Eta gero, zer?

Nazkatuta, Espainiara joan nintzen berriz. Halako batean, Frantziako telebista kate bateko lehiaketa programa batean hartu zidaten. Emakume batek jendea abeslari izateko prestatzen zuen, baina zure txanda iritsi eta telebistan atera arte denbora bat itxaro behar zen. Are, bi urte itxaroten egoteko aukera ere bazegoen, eta ni ez nengoen horrenbeste denbora zain egoteko prest. Beraz, etxera itzuli nintzen, Errenteriara.

Aita nik 27 urte nituela hil zen, eta etxera itzuli nintzen horretan ama bihotzetik gaixotu zen. Bere ondoan egunak eman nituen, bihotzeko krisiak ematen zion bakoitzean txertoa jarri behar izaten bainion.

Hobetu zuen handik denbora batera, eta Londresera joan nintzen gero. Trattoria batean egiten nuen lan, arratsaldeko zortzietatik gaueko hamabietara; oso ondo zaindu ninduten bertan. Baina, Eguberriak iritsi eta berriz etxera itzultzeko ordua zenez, hegazkinean itzuli behar nuen. Aireportuan, baina, erregistratu egin ninduten goitik behera, eta depresioari aurre egiteko pastillak ikusi zituzten. Zuzenean, beste gizon batekin batera, gaua pasatzera ziega batera bidali ziguten. Hurrengo goizean, nire diruarekin, hegazkineko txartela erosi eta Bilbora bidali ninduten. Esperientzia txarra izan zen, benetan. Gitarra soinean neraman, eta lurrera bota eta hautsi egin zidaten. Disgustu handia eraman nuen, eta lausotuta pasa nituen hilabeteak, medikamentu asko hartzen bainituen.

Pertsona bat ezagutu nuen gero, eta harekin Madrilera joan nintzen. Gauzak, baina, ez ziren aldatu. Disko etxeek ezezkoa esaten zidaten, ezin nindutela gizon bezala aurkeztu eta emakumez jantzita atera agertokira. Gero, disko-jartzaile baten bidez, Demis Roussos ezagutu nuen. Jose Maria Iñigok aurkezten zuen saio batean abestu behar zuen hark, eta ahotsetik gaizki zegoela-eta, bigarren ahotsak egiteko prest nengoen galdetu zidan. Noski, baiezkoa esan nion.

Ez dakit nola, baina abesti hori Radio San Sebastian-era iritsi zen, eta mundu guztiak izan nuen emanaldiaren berri. Pertsona hori zoragarria izan zen; musika eta zinemaren munduan inoiz ezagutu dudan pertsona onena izan da.

Ekoiztetxe batzuk deitu zidaten gero; tartean, Maryni Callejo delako emakume batek. Dirua aurreratuko zuen ekoizle bat zuela esan zidan hark, eta tratua zen hark dirua jartzea eta nik abestiak egitea. Emakume hori, ordea, distraituta ibili zen, eta urte eta erdi luzatu zen itxaronaldia. Hortaz, ezerezean geratu zen dena. Baina, tira, gerora disko luze bat grabatu nuen beste disko etxe batean. ‘La muerte de Mikel’ filmaren zuzendariak entzun ninduen behin diskoa aurkezten ari nintzela, eta, tira, dena naturalki atera zen.

G. Zer izan zen ‘La muerte de Mikel’ zuretzat? Nola oroitzen dituzu urte horiek?

Amets bat izan zen. Donostiako Astoria zenean aurkeztu genuen filma, eta oroitzen dut ilarak eraikinari buelta ematen ziola. Urtarrilean Berlinera ere joan ginen, Berlinalera. ‘La muerte de Mikel’ek ez zuen lehiaketan parte hartzen, baina sail informatiboan zegoen gurea. Atal horretan film interesgarriak ematen zituzten, eta gureak arrakasta izugarria izan zuen. Oroitzen dut aktoreok gelaren atzealdean geundela, eta oholtzara joateko areto guztia zeharkatu behar genuela; lotsaz hiltzen ari nintzen. Imanol Arias atera zen lehenbizi, Amaia Lasa gero, eta Imanol Uribe azkenik. Txalo izugarriak egin zizkien denei. Ni nintzen azkena oholtzara joaten. Ez nintzen oinez ibiltzeko gai; oso urduri nengoen, eta produktoreak bultza egin behar izan zidan ateratzeko. Eromena izan zen egin zidaten harrera, gela erori egin behar zela zirudien. Solasaldia egin genuen filmaren proiekzioaren ondotik, eta galdera guztiak Uribe eta niretzat izan ziren. Han ez gintuenez inork ezagutzen, arrakasta handia izan zuen filmak.

Beste behin New Yorkeko zinema astera joateko gonbita egin zidaten. Joatekoa nintzen, baina lehen deia egin eta handik bi egunera berriro deitu zidaten esateko erabakia berriz pentsatu zutela, eta nire ordez Antonio Banderas bidaltzea erabaki zutela. Orduan oraindik ez zen ezaguna, baina, tira. Bartzelonara joateko gonbita ere egin zidaten. Sari bat eman behar zidatela esan zidaten orduan, baina, berdin. Azkenean ni ez eramatea pentsatu zuten. Toreaketa nazkagarria izan zen dena.

Ezagun bat izan zen New Yorkeko zinema astean, eta kontatu zidan arrakasta handia izan zuela han filmak. Astebete gehiago luzatu zen. Jendeak birritan eta hirutan ikusi zuen filma, eta esan zidaten pantailan ni ateratzen nintzenean txalo egiten zutela. Garai horretarako film ausarta zen; intolerantzia soziala, terrorismoa… zenbait gai lantzen zituen filmak.

G. 1992an, Farmacia de Guardian, telebistako lehenengo pertsonaia transa gorpuztu zenuen. Nola izan zen hori? 

Tira, polita izan zen, baina ez zen ezer berezia niretzat. ‘Farmacia de Guardia’k ikusle mordoa zituen, eta horregatik izan zen garrantzitsua. Antonio Mercero zen zuzendaria, eta ez dakit nola, baina hura hunkitzea lortu nuen. Berak esan zidan bi aldiz bakarrik egin zuela negar norbait abesten entzuten zuen bitartean; lehena Rocio Jurado entzun zuenean, eta, bigarrena, ni entzutean.

Nik egin nuen pertsonaia hasiera batean folklorikoagoa egin behar zuten, baina etxean grabatuta nuen abesti bat aurkeztu nuen, eta pertsonaiaren noranzkoa aldatu zuten. 

Carlos Larrañaga berak ere besarkatu, eta artista handi bat nintzela esan zidan. Oso garrantzitsua izan zen hori niretzat. Baina, lehen esan bezala, asko borrokatu behar izan dut bizitza guztian zehar; izugarri. Beti esango dut: badakit gay-a izategatik eta artea egiteagatik jendea ofenditzen nuela. Gaur egun gay-a izate hutsagatik telebistako ateak zabaltzen dizkizute; nire garaian ez.

Are; behin Madrileko metroan ‘El Angel Exterminador’ ikuskizuna egitera nindoala gizon bat gerturatu eta esan zidan ez zuela ulertzen zergatik ez ninduten telebistara joateko gonbita egiten. Bidegabea iruditzen zitzaion. Herriak beti tratatu izan nau ondo.

Esteban Alenda zen filmaren banatzailea, eta filmean oso ondo nengoela esaten zidan. Hark zioen bi aktore eta artista mota zeudela, kamerarekin ezkontzen zirenak eta ezkontzen ez zirenak, eta, haren hitzetan, nik ondo ematen nuen kamera aurrean. La SER katearekin hitz egin zuen ni elkarrizketatzeko, kateari ez baitzitzaion okurritu ni elkarrizketatzea. Mesedez bat egitea bezala zen, pentsa. Beti nuen motxila hori bizkarrean, eta pisu hori eramatea gogorra zen.

Gerora pertsonaia gehiago egiteko eskaintzak jaso nituen, baina xumeak ziren, haragirik gabeak. Pedro Almodovarrek ere deitu ninduen ‘Todo sobre mi madre’ filmerako kastina egiteko. Nik ez nuen egin nahi, baina Tomas lagunak bultzatuta egin nuen azkenerako. Handik hamabost egunera esan zidaten oso pertsonaia femeninoa geratzen zela nirekin, eta zerbait zakarragoa nahi zutela. Toni Canto hartu zuten.

G. Nondik dator Fama izena? 

Greziar mitologiako jainkosa bat zen Fama, eta jainkoei ardoa zerbitzatzen zien. Bizitzako nire zeregina gehien zekitenengandik ikastea izan da. Dakidan guztia galdetuz ikasi dudalako dakit, eta iruditzen zitzaidan nolabaiteko harremana nuela Famarekin.

Nahiago izan dut beti ni baino jende helduagoarekin egon eta euren kontakizunak entzun. Nire ama eta nire Arantzako izeben istorioak entzutea oso gustuko nuen.

G. Hasieran aipatu dugu Errenteriatik joan behar izan zenuela zure bidea egiteko.

Bai, Madrilera joan nintzen, baina artista bezala nire bidea egiteko, ez pertsona bezala. Hemen, herrian bertan esan izan didate ea Madrilera homosexuala izateko joan nintzen. Ezetz esan nion, niretzat sexua bigarren mailako zerbait izan dela beti. Dibertigarria da, baina ez gehiago. Jendea nahastu egiten da, eta uste du pertsona orok egiten duen mugimendu bakoitza sexuagatik egiten duela. Nik, ez.

G. Zenbait hamarkadako ibilbidearen ondoren, nola esango zenuke eboluzionatu duzula?

Eboluzio handia da artearen mundutik idazketara pasa izana. Editoreak esan bezala, pauso erraldoi bat izan da. Pozgarria da niretzat; nire kideekin horrenbeste borrokatu ostean etxean bakarrik, lasai, inori azalpenik eman gabe egotea eta nahi dudan oro idaztea, nahi ditudan pertsonaiak sortzea eta film bat izango balitz bezala horiek zuzentzea izugarria da. Gainera, kontuan izan behar da autodidakta naizela zentzu guztietan. Idatzi egiten dut, bai, baina 10 urterekin ikasi nuen irakurtzen eta idazten. Eskolara joaten nintzen, baina ez nintzen gai ezer ikasteko. Eskolatik irtetean jo egiten ninduten, eta beraz, dardarka pasatzen nituen eskolako orduak.

Pertsona normal bat naiz. Talentua eta sentsibilitatea ditut, eta ateratzen zaidan horren inguruan idazten dut. Oso bizitza gogorra izan dut, eta nolabait orain ari naiz hori guztia baliatzen idazteko. Sufrimendurik gabe ez dago ezer. Gimnasioa bezala da; ez baduzu sufritzen, ez dago emaitzarik. Egia da orain nahiko geldi nagoela. Nire bikotea hil zenetik ia eginda nuen liburu bat ari naiz zuzentzen, baina ez idazten.

Arte dramatikoen inguruan hitz egiten didatenean barre egiten dut. Nork erakutsi behar dit niri sentitzen? Irakasle batek ahotsa egokitzen erakutsiko dit, noski, baina bizi behar izan dudan guztiaren ondoren eta ondoan nituen pertsona guztiak hil ondoren, inork ezin dit erakutsi. Bizitzak berak eta hartu ditudan kolpeek erakutsi didate sentitzen. Tira, baita zinemak ere.

#hemeroteca #lgtbi #homenajes | Iñaki Queralt: «Ha sido un ciclo muy emotivo y ha cumplido los objetivos marcados»

Julen Gorosabel y Fenando Telletxea con representantes de la corporación municipal //

«Ha sido un ciclo muy emotivo y ha cumplido los objetivos marcados»
El edil Iñaki Queralt hace un buen balance de las jornadas Francisaldia que han tenido a 'Fama' como protagonista y que terminarán mañana
Martin Sansinenea | El Diario Vasco, 2025-06-13 [MyNews]
https://www.diariovasco.com/oarsoaldea/errenteria/ciclo-emotivo-cumplido-objetivos-marcados-20250613205645-nt.html

Errenteria está en el último tramo del Francisaldia, un ciclo que busca recuperar la memoria de Francis de cuyo asesinato se cumplen 46 años y que ha contado, en su cuarta edición, con numerosas citas desde el 27 de mayo. Unas jornadas en las que «hemos vivido grandes momentos», destaca Iñaki Queralt, concejal de políticas LGTBI. Entre ellos, el vivido en el salón de plenos del Ayuntamiento cuando se realizó un reconocimiento especial a Fernando Telletxea Oscoz, actor, cantante, escritor y transformista errenteriarra conocido artísticamente como 'Fama'. «Telletxea ha sido un referente de la cultura LGTBI y dentro de este ciclo se ha querido reconocer esta trayectoria», afirma el concejal. «Fue un homenaje muy bonito y emocionante a una persona que consideramos que es un referente».

El edil señaló orgulloso que «nos hemos quedado con la sensación de haber cumplido con el objetivo, que en realidad era la reparación y rescatar la memoria». Algo que «ha supuesto mucha felicidad para todos, y es que su familia le ha acogido de una forma muy calurosa, de manera entrañable y la verdad es que han sido momentos muy emotivos los que nos ha dejado este Francisaldia».

La visita de 'Fama' a Errenteria «ha supuesto un antes y un después», reconoce el concejal. En este sentido, «ha sido un Francisaldia en el que Fama ha sido protagonista, y eso es algo que nos enorgullece. Hemos juntado la figura de Francis con la de 'Fama', que además fueron coetáneos», recuerda Queralt.

Y es que la figura de Fernando Telletxea Oskoz ha sido el punto central de la edición de este año. «El primer acto fue la proyección de la película 'La muerte de Mikel', que la hicimos además acompañada del estreno aquí en Errentería del corto dirigido por Julen Gorosabel, 'Inkognita' que habla también de Francis».

Para que finalice esta emocionante edición del Francisaldia apenas quedan dos actividades. Por un lado la representación de 'Gloria' por parte de Elisa Coll, que se realizará esta tarde. Por otro lado, y para cerrar de la mejor manera el ciclo, mañana se celebrará el Tardeo Drag en Niessen Kulturgunea.Acida Liss, Anakoz, Garazi la Fantasy, Lady Dragma y Boombaystar serán quienes animen el ambiente con un show en el que «habrá cinco propuestas distintas», destaca Oliber Nestar, organizador del evento. «Normalmente lo drag se ha relacionado con la noche, con ser el mono de feria de una fiesta, pero queremos demostrar que no es así», subraya y por ello invita a los vecinos a acudir mañana a Niessen y disfrutar del espectáculo, en el que el público también será protagonista.

#ikus-entzunezkoak #lgtbi #omenaldiak | Fernando Telletxea 'Fama'-ri omenaldia

Fernando Telletxea 'Fama'-ri omenaldia [2025-06-10]
Oarso Bidasolo Hitza, 2025-06-11

Bizitza osoko ibilbidea eta egindako ekarpen ordainezina aitortu dio Errenteria-Oreretak Fernando Telletxea Oscoz 'Famari'.

#ikus-entzunezkoak #lgtbi #omenaldiak | Errenteria-Orereta. Fernando Telletxea 'Fama' omendu du herriak

#hemeroteka #lgtbi #omenaldiak | Bide urratzaile izan direlako

Telletxea atzo arratsaldeko omenaldian //

Bide urratzaile izan direlako
Vicente Vadillo Santamaria Francisen hilketaren 46. urteurrenaren harira, kalejira Transmaribibolloa egin zuten atzo dozenaka lagunek. Francisekin batera, Madelon, Emili, eta Mikela oroitu zituzten eta Fernando Telletxea Oskoz 'Fama' omendu.
Ikerne Zarate | Orasoaldeko Hitza, 2025-06-11
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/06/11/bide-urratzaile-izan-direlako/

Vicente Vadillo Santamaria ‘Francis’en hilketaren 46. urteurrena bete zen atzo. Espainiako polizia batek tiro egin zion errenteriarrari Apolo diskotekan 1979. urtean. Gertatutakoa ez ahazteko, eta batez ere, belaunaldi berriek ezagutu dezaten lan eskerga egiten ari da LGTBI+ kolektiboa. Francisaldiaren barruan, aldarriz bete zituen kaleak transmaribibollo kalejirak atzo arratsaldean. Urtero bezala, berezia izan zen, hunkigarria, askatzailea… bakarra.

Dozenaka lagunek egin zuten bat kalejiraren abiapuntua izan zen Alaberga auzoko plazan, eta musikak lagunduta hasi zuten bidea Kaputxinoetako biribilguneraino. Bertan bizi zen arratsaldeko lehen une hunkigarria: ortzadar bandera mastan gora eraman zuen Fernando Telletxea Oscoz ‘Fama’k, bildutakoen txalo artean. Egun berezia izan zuen atzokoa Telletxeak, bere herriaren omenaldia jaso baitzuen. Urte luzeetako zorra kitatu du Errenteria-Oreretak Telletxearekin, gaztaroa bertan eman bazuen ere, ez zuelako erraza izan. Atzo LGTBI+ kolektiboarentzat erreferentea izan dela, eta berari esker Errenteria-Orereta askeagoa dela adierazi zioten.

Kaputxinoetatik ortzadar zebrabidera, Iztieta auzora. Francisen oroigarriaren ondoan omenaldi ederra jaso zuen Telletxeak,. Baita Francis berak, Santi Vicente Altxu ‘Madelon’ek, Emilia Martin Sanchez ‘Emili’k eta Mikel Martin Conde ‘Mikela’k ere. “Gogoan zaituztegu eta gure borrokan izan duzuen inplikazioa eskertzen dizuegu. Oreretako Erdialdeko kale batean ikusten zaituztegu hirurak Francisen hilketatik lau urtera EHGAMen mural handia margotzen, 1983. urtean”.

Gogoan izan zuten halaber, Josu Cariñena Arbelaitz irundarra. Otsailean zendu zen, “aipatu dugun mural hartan triangelu arrosa zuk margotu zenuen”. Oroimenean ere atzoko ekitaldian Petra Mendiluze Esnaola ‘Petri’ emakume trans aitzindaria, “eta gure borrokan denon kide”.

Horiei guztiei erreferente izatea aitortu zieten atzoko omenaldian.

Trans memoriari ere egin zioten aipamena. Atzoko ekitaldia ontzeko eskutik aritu dira Oreretako kuirdinadora eta Gipuzkoako Trans Asanblada, “transfobiaren biktima guztiak gogoan izan nahi ditugu gaur. Zuen borrokak bidea zabaldu zigun, eta zuei esker jarraitzen dugu gaur hemen”. Eskaintzea duten omenaldirik ederrena egin zieten aipatutako guztiei: haien konpromisoaren lekukoa hartu eta mantentzea, “zuengatik, guregatik eta ondoren helduko direnengatik, eutsiko diogu orain guri dagokigulako transfobia borrokatzea”.

Omenaldia Telletxeari
Bestalde, eskerrak eman zizkioten Telletxeari, “beti izan zaitugu presente eta hain urte zailetan erreferente bat izan zinelako eskerrak eman behar dizkizugu”. Oreretak ez zuela ongi tratatu jarri zuten lehen lerroan, eta horregatik atzo merezi duen moduan aitortu zioten egindako lan handia, “zure liburua, zure musika, zure zinema lau haizetara zabaldu dira. Zu ere bazara gure memoria. Zure ahotsa entzuten jarraitu nahi dugu eta harro gaude gaur zu hemen egoteaz gurekin”.

Oreretako Kuirdinadora eta Gipzukoako Trans Asanbladaren izenean eskerrak eman zizkioten Telletxeari LGTBIQA+ borrokari egin dion ekarpen handiarengatik, eta haientzako erreferente bilakatzeagatik.

Ondoko argazkiak eta bideoa Imanol Saiz Gomez de Segurak eginak dira.

#hemeroteca #lgtbi #homenajes | Errenteria homenajea al transformista 'Fama'

Fernando, con boa, con familiares que han acudido al acto de reconocimiento //

Errenteria homenajea al transformista 'Fama'
El Ayuntamiento lleva a cabo una recepción institucional para reconocer su trayectoria
Aitziber Muga | Noticias de Gipuzkoa, 2025-06-11
https://www.noticiasdegipuzkoa.eus/gipuzkoa/bertan/2025/06/11/errenteria-homenajea-transformista-fama-9749773.html

Dentro de los actos del ciclo Francisaldia que conmemora este año 46º aniversario del asesinato de Francis, el Ayuntamiento de Errenteria ha llevado a cabo esta semana un reconocimiento especial a Fernando Telletxea Oscoz, actor, cantante, escritor y transformista errenteriarra conocido artísticamente como ‘Fama’.

Telletxea ha sido un referente de la cultura LGTBI y dentro de este ciclo se quiere reconocer esta trayectoria y por ello se le ha ofrecido una recepción institucional en el ayuntamiento.

El ciclo Francisaldia que se celebra cada año entre los meses de mayo y junio tiene como objetivo el empoderamiento y la sensibilización de la ciudadanía como variables imprescindibles para la mejora de las condiciones de vida de las personas LGTBI+. Este ciclo lo organiza el Ayuntamiento de Errenteria, junto al Consejo Asesor de Políticas LGTBI+, y reúne numerosas actividades con el objetivo de recuperar la memoria, reivindicar y celebrar.

#ikus-entzunezkoak #lgtbi #memoria | Julen Gorosabel: ''Francisen bizitza nolakoa izan zen argitzea da 'Inkognita' dokumentalaren helburua''

Julen Gorosabel: ''Francisen bizitza nolakoa izan zen argitzea da 'Inkognita' dokumentalaren helburua''
Biba zuek! | EITB, 2025-06-10
https://www.eitb.eus/eu/telebista/programak/biba-zuek/bideoak/osoa/9991229/julen-gorosabel-francisen-bizitza-nolakoa-izan-zen-argitzea-da-inkognita-dokumentalaren-helburua/

 

46 urte dira polizia batek Vicente Vadillo 'Francis' Errenteriako transen mugimenduko kidea tiroz hil zuenetik. Francisaldia zikloa abiatu dute herrian, hainbat ekitaldi eginda. Julen Gorosabelek 'Inkognita' film dokumentala egin du Francis hobeto ezagutzeko, eta zikloan eman dute.

#hemeroteca #lgtbi #homenajes | El Ayuntamiento realiza una recepción institucional a Fernando Telletxea Oscoz dentro del ciclo Francisaldia

Fernando Telletxea 'Fama' con representantes de la corporación y del consejo asesor LGTBI de Errenteria //

El Ayuntamiento realiza una recepción institucional a Fernando Telletxea Oscoz dentro del ciclo Francisaldia
Herri Bizia, 2025-06-10
https://herribizia.errenteria.eus/es/2025/06/10/el-ayuntamiento-realiza-una-recepcion-institucional-a-fernando-telletxea-oscoz-dentro-del-ciclo-francisaldia/

En torno al 46 aniversario del asesinato de Francis, el Ayuntamiento de Errenteria ha organizado, junto al consejo asesor de políticas LGTBI+, el ciclo Francisaldia, que reúne numerosas actividades con el objetivo de recuperar la memoria, reivindicar y celebrar.

Este año se le ha hecho un reconocimiento especial a Fernando Telletxea Oscoz, actor, cantante, escritor y transformista errenteriarra conocido artísticamente como Fama. Telletxea ha sido un referente de la cultura LGTBI y dentro de este ciclo se quiere reconocer esta trayectoria.

Por ello, hoy, 10 de junio, día del 46 aniversario del asesinato de Vicente Vadillo Santamaría Francis, se le ha hecho una recepción institucional en el Ayuntamiento.

#hemeroteka #lgtbi #omenaldiak | Fernando Telletxea Oscoz 'Fama' omendu du udalak

Hunkituta jaso du aitortza gaur Fernando Telletxea Oscozek //

Fernando Telletxea Oscoz 'Fama' omendu du udalak
Bizitza osoko ibilbidea eta egindako ekarpen ordainezina aitortu dio gaur Errenteria-Oreretak Fernando Telletxea Oscoz 'Famari'.
Ikerne Zarate | Oarsoaldeko Hitza, 2025-06-10
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/06/10/fernando-telletxea-oscoz-fama-omendu-du-udalak/

Bizitza osoko ibilbidea eta egindako ekarpen ordainezina aitortu dio gaur Errenteria-Oreretak Fernando Telletxea Oscoz 'Famari'.

Bizitza osoko ibilbidea eta egindako ekarpen ordainezina aitortu dio gaur Errenteria-Oreretak Fernando Telletxea Oscoz ‘Fama’-ri. Omenaldi instituzionala egin dio aktore, abeslari, idazle, transformista eta LGTBI kulturaren erreferenteari gaur udalak. Herriak Telletxearekin zuen zorra kitatzeko urratsa egin du; hunkituta eta eskertuta jaso du aitortza.

Gaurko data ez dute ausaz aukeratu. Gaur, ekainaren 10ean, bete dira 46 urte Vicente Vadillo Santamaria ‘Francis’ polizia batek tiroz hil zuela. Udalak gisa horretako omenaldia egiten duen lehen aldia dela jarri du nabarmen aurkezle lanetan aritu den Julen Gorosabelek, “horretarako moldeak apurtu zituen eta gaur egun horretan jarraitzen duen errenteriarra izatea erabaki du udalerriak”.

Txistulariek, LGTBI+ mugimenduko kideek, Aizpea Otaegi alkateak, Iñaki Queralt LGTBI+ politiken zinegotziak, eta alderdi guztietako ordezkariek egin diote harrera Telletxeari udaletxeko arkupeetan, eta handik igo dira pleno aretora. Bertan zituen zain senide, lagun, eta bertaratu diren herritarrak. Ekitaldian barrena, behin baino gehiagotan isuri ditu malkoak Telletxeak, hunkituta.

Francisaldiaren barruan egin diote aitortza Telletxeari. Duela lau urte hasi ziren antolatzen, eta memoria historikoa lantzeko ariketa kolektiboa direla jardunaldiak jarri du nabarmen Gorosabelek, “belaunaldi artean zubiak eraikitzea du helburu, ahaztu ez dezagun nondik gatozen eta nora goazen. Helburua dugu omentzea gaur egun kolektibo gisa ditugun eskubide eta askatasunen alde borrokatu diren pertsonak, pertsona horien memoriak ezin duelako ahanzturan gelditu. Kontzientziak astindu nahi ditugu, inoiz baino beharrezkoagoa den gure borrokak aurrera egin dezan”.

Telletxearen ibilbide profesionala jarri du nabarmen aurkezleak, baita Errenteria-Oreretaz oroitzen duenaz mintzatu ere. Hala, Foru Plazako merkatu zaharra, edota gainontzeko mutilez babesten zuen Mercedes bere lehen irakaslea, edota familiak hitzordurik garrantzitsuenak ospatzen zituen Panier Fleury jatetxea: “Errenteriaren gaineko oroitzapen atsegina du, arrangurarik gabea, pertsona batzuen onespen eza salbu”.

Gaur Errenteria-Oreretak Telletxearekin zuen zorra kitatu du, hala esan dute omenaldiaren testuinguruan, “hazten ikusi zintuen herriak eskerrak eman nahi dizkizu gaur eta aitortza egin, maitasun eta borroka guztiarengatik gaurko Errenteria udalerri abegikorragoa izan dadin, seguruagoa, eta errespetagarriagoa disidentziarekin. Francisek ez bezala, bizirik zaudela jaso duzu omenaldia, eta hori asegarria da, horrelakoak behar dutelako aitortzak”.

Udalarentzat ohorea izan dela LGTBI kontseiluak proposatuta gaur diren eskubide eta askatasunen alde bide urratzaile izan den pertsona bat omentzea esan du bere aldetik Aizpea Otaegi Mitxelena alkateak, “ederra da baita ere gaurko egunean egitea, Francis beste bide urratzaile batekin lotzea, sarri ikusezin diren baina hertsiki lotuta dauden eta eusten gaituzten hariak agerian eta balioan jarriz. Izan ere, izan zirelako, izan direlako, gara. gaur Famari aitortza egiten diogu, erreferente, pertsona eta gure herria hobeagoa egin duen pertsona gisa; eskubide eta askatasun gehiago, aurreiritzi gutxiagoko udalerria”.

Idoia Lizeaga tokiko sortzaileak egindako ‘lorategi heroikoa’ izena jarri dioten boa eskaini dio udalak oroigarri, eta Otaegik zintzilikatu dio lepotik bertaratutakoen txalo artean.

Eskerrak eman ditu hunkituta Telletxeak, “nire etxeko oroimen ederra nuen bertakoa, nire familiak asko maite ninduen, baina kalea latza zen, bizitza jasangaitza egiten zuten iraintzen zutenak. Okerrera egin zuen horrek, saritu nindutenean. Prentsak, nire sentsibilitatea, nire ahotsa eta nire talentua goraipatzen zuen, eta okertu egin zen, ez baitzen onargarria eurek zioten moduan ‘marikoi’ batek halakoak lortzea, ezin zuten eraman arauak haustea”.

Oroitzapena hortaz, gazi-gozoa sorlekuaren gainekoa. Gaurko omenaldiak, baina, hori guztia txiki utzi duela aitortu du, penaz, bere gertu-gertukoek ez dutelako ikusterik izan, ez baitaude bizirik. Gogora ekarri du, ahotsa isilarazi ziotela, “ez zidaten utzi abesten, ezinezkoa baitzen emakume ahotsez abestu, gizon gorpuzkera izanik. Bizitza moztu zidaten, ez zidaten utzi. Inoiz galdetu izan balidate zertaz naizen damu, jaiotzeaz erantzungo nuke; galdetu izan balidate, ezetz erantzungo nuke. Hala ere, gaur hainbesteko poza eman didazue omenaldi honekin, nire bizi ibilbidearen azken etapan egonda ere, bizirik jarraitzea merezi duela sentitu dut”.

Hoberen egiten dakiena eginez bukatu du omenaldia Telletxeak, kantuan. ‘Haurtxoa sehaskan’ abestu du, hunkituta. Txaloka erantzun dute bildutakoak.

Arratsaldean bera izango da Transmaribibollo kalejiran ortzadar bandera Kaputxinoetako biribilguneko mastan igotzeko ardura, eta omenaldia egingo diote 19:30ean ortzadar zebrabidearen parean.

Hitzak Leire Perlines Apalategi kazetariak egindako elkarrizketa zabala argitaratuko du ostiral honetan paperekoan.

#hemeroteka #lgtbi #francisaldia | Transmaribibollo kalejira: oroimenerako, aldarrirako, festarako

Iazko omenaldiaren irudi bat //

Transmaribibollo kalejira: oroimenerako, aldarrirako, festarako
Vicente Vadillo Santamaria Francis polizia batek hil zuela 46 urte beteko dira bihar, ekainak 10. Horren harira, Transmaribollo kalejirak aldarriz, memoriaz eta alaitasunez beteko ditu kaleak. Fernando Telletxea Oscoz 'Famak' igoko du bandera.
Ikerne Zarate | Oarsoaldiko Hitza, 2025-06-09
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/06/09/transmaribibollo-kalejira-oroimenerako-aldarrirako-festarako/

Vicente Vadillo Santamaria ‘Francis’ errenteriarra polizia batek hil zuela 46 urte beteko dira bihar—ekainak 10—. Horren harira, eta dagoeneko martxan den Francisaldiaren barruan, Transmaribibollo kalejira antolatu dute Oreretako Kuirdinadorak eta Errenteriako LGTBI+ Politiken Aholku Kontseiluak.

Memoria aterako dute kalera ekintzaren bidez, ahaztu ez dadin gertatu zena, ahanzturan geldi ez dadin Francis, belaunaldi gazteenek ere izan dezaten gertatutakoaren berri. Aldarria ere protagonista izango da biharko ekintza horretan. Izan ere, asko dira oraindik orain sistema zisheteronormatiboaren jostura hertsietan sartzen ez direlako mehatxu eta irainpean bizi behar duten pertsonak; biharkoak, beraz, jostura horiek leherrarazi eta eskubide beteko agertokia eraikitzeko urratsa ere izango da. Azkenik, eta ez horregatik garrantzia gutxikoa, alaitasuna eta festaren hitzordua izango da biharko kalejira hori, aldarrikapena eta festa eskutik helduta eramangarriago direlako, zalantzarik gabe.

Aurreko urteetan egin bezala, Alabergako biribilgunetik abiatuko da kalejira 19:00etan, koloretsu. Ordu laurden geroago, berriz, ortzadar bandera igoko dute Kaputxinoetako biribilguneko mastan. Fernando Telletxea Oscoz, ‘Fama’, igoko du bandera. Berak jasoko du omenaldia 19:30ean LGTBI+fobiaren aurkako zebrabidean. Aktore, abeslari, idazle, eta transformista errenteriarra LGTBI kulturaren erreferentea izan da, eta ziklo horren barruan ibilbide hori aitortuko diote.

Hori horrela, harrera instituzionala ere egingo diote Telletxeari Errenteriako Udalean bihar bertan baina eguerdian, 13:00etan izango da hori pleno aretoan.

Asteazkenean berriz, hilaren 11n, ‘Camposanto (Almas sin retorno)’ liburua aurkeztuko du Telletxeak, 19:00etan Reina aretoan. Jexux Mari Romero Susperregik gidatuko du aurkezpen ekitaldi hori, eta Idoia Hatxek musikatu.

Drag tardeoa
Larunbatean drag tardeoa egingo dute Francisaldiaren barruan Eureka Dance Studioak antolatuta. Niessen kulturgunean izango da 18:00etan hasita. Sarrerak salgai daude jada, Eureka Dance Studioan 15 euroan, edota ekitaldiaren egunean bertan sarreran, 20 euroan.

Ikuskizunean Acida Liss gonbidatu berezia izango da, eta haiekin batera GaraziFantasy, Anakoz22, LadyDragma eta BoombayStar anfitrioia ariko dira.

#hemeroteca #drag #espectaculos | «En el Tardeo Drag hay sitio para todos»

Una imagen del Tardeo Drag del pasado año //

«En el Tardeo Drag hay sitio para todos»
Espectáculo. El evento volverá a reunir el 14 de junio a cinco drags con las que «el público se lo pasará en grande ya que cada personaje ofrece una cosa distinta»
Martin Sansinenea 1 El Diario Vasco, 2025-06-06
https://www.diariovasco.com/oarsoaldea/errenteria/tardeo-drag-sitio-20250607195627-nt.html

Ritmo, música y buen ambiente. Eso es lo que se podrá encontrar el próximo sábado 14 de junio en Niessen Kulturgunea con el Tardeo Drag. Un evento que vuelve a Errenteria por segunda vez, después de un estreno «que fue increíble», destaca Oliber Nestar, organizador del evento.

Y es que el mundo drag se une al tardeo, algo que está muy de moda últimamente, lo que crea una combinación «fantástica». «Nuestro objetivo es quitar algunos estigmas sobre nuestro mundo», recuerda Nestar. «Normalmente lo drag se ha relacionado con la noche, con ser el mono de feria de una fiesta, pero queremos demostrar que no es así». No obstante, «sabemos que gracias a esas personas que fueron conocidas en ese mundo, ahora nosotros somos capaces de hacer un espectáculo de este tipo».

Un evento en el que «cualquier persona puede participar, y esto es algo que queremos que quede bien claro», destaca entusiasmado Nestar. Mayores, jóvenes e incluso niños tendrán las puertas abiertas para disfrutar de una tarde que «será memorable». En este sentido, destaca que «si queremos que sea para todos los públicos es porque creemos que hay que empezar a educar cuanto antes».

Cinco propuestas
Acida Liss, Anakoz, Garazi la Fantasy, Lady Dragma y Boombaystar serán quienes animen el ambiente con un show en el que habrá cinco propuestas distintas». Ácida canta en vivo un repertorio que incluye melodía líricas y otras mucho más actuales además de comedia. Por su parte, Anakoz representará un papel «mucho más cabaretera, mucho más de revista, mucho más antiguo travesti».

En cuanto a Garazi, Nestar destaca que es «mucho más fresca, más actual, incluso con repertorio euskaldun, mientras que Lady Dragma apuesta por ser mucho más dramática, más oscura, más Alaska». Por último, Boombystar, representado por el mismo Nestar, «es un personaje que mezcla un poco de todo».

Un evento de este tipo no podía dejar de lado al público como simple espectador, «había que intentar interactuar con ellos», subraya Nestar. Por ello, ya adelanta que habrá mucha interacción con el público, bajaremos del escenario por ejemplo para hacer una conga, o subiremos a los espectadores para que hagan los coros del show». Todo ello con el objetivo de «pasar un gran rato».

Previa a la actuación de las drags, que arrancará a las 18.00 horas, habrá música para empezar a calentar motores. En esta línea, tras el espectáculo que ofrecerán la música continuará hasta las 21.30 horas.

«Queremos ser algo fijo»
Con esta segunda edición, que además se enmarca dentro del Francisaldia, parece inevitable no pensar en que pueda ser un espectáculo fijo. «Nuestra idea es ir mejorando poco a poco, y aunque esta es nuestra segunda edición nos encantaría que fuese una fecha fija en el calendario».

En este sentido, Nestar destaca que «si en un futuro hacemos algo con más invitados lo haremos sin problema, pero siempre dando espacio a esas personas que están desde el primer momento».

No obstante, ahora la cabeza está centrada en el próximo sábado, «un día que de nuevo será para enmarcar» y para el que «quedan pocas entradas», a la venta por quince euros en Eureka Dance. En caso de que sobren, el mismo día del evento se pondrán a la venta en taquilla a un precio de 20 euros. Hay dos tipos de tickets, por un lado, los que dan acceso a la pista de baile, y por otro a las butacas, «para esas personas que prefieran estar sentadas».

No obstante, lo que será igual para unos y otros será el evento «el cual se desarrollará en un espacio completamente seguro, donde cada uno podrá acudir como quiera».

#hemeroteka #lgtbi #memoria | 'Kuir'

#Kuiratxibobizia, Julen Zabala Orereta eta Oarsoaldeko LGTBI+ memoria kolektiboan kokatzen //

'Kuir'
Arantza Gutierrez Paz | Berria, 2025-04-13
https://www.berria.eus/komunikazioa/analisia-komunikazioa/kuir_2140265_102.html

Ez dakit algoritmoaren kontua den edo, besterik gabe, kasualitatea, baina zoriak ekarri zidan Errenteriako Zintzilik irratiko ‘#Kuirartxiboa’ saioa, utzi ala ez utzi nabilen sare sozial batean. 18. atala zen bat-batean agertu zitzaidana, non bertako Ereintza dantza taldeko Ziortzak eta Maddik euskal dantzaren eta generoaren inguruko hausnarketa interesgarria egiten duten, baita historian izan den rol aldaketaz ere, zentzu batean emakumeen parte hartzearen hazkundearekin eta gizonezkoenen jaitsierarekin batera gertatu dena. Leku segurutzat jotzen dute taldea, non bakoitza modu askean bere izaeraren arabera onartzen den, eta elkarren zaintza bultzatzen duten.

Apirilean argituriko azkena entzun eta gero, 2023ko abendutik, hau da, sortu zenetik gaur egun arte eskainitako ataletan murgildu nintzen, egileek dioten moduan «Orereta eta Oarsoaldeko LGTBI+ memoria kolektiboan barrena bidaiatzeko» gonbita onartuz eta haiekin ‘okertzeko’ prest. Elkarrizketa edo solasaldiaren bidez, hainbat gai jorratzen dituzte irratsaioz irratsaio (herri borrokak, euskara, feminismoa, kultura, trans mugimendua) betiere kuir begirada batetik, eta tokian tokiko protagonistekin, iragana eta orainaldia aztertuz.

Ez nau harritu LGTBI+ begirada duen saio hori Zintzilik-en entzuteak, oso lotuta egon baitira beti disidentziak eta irrati libreak, beti eskaini baitiete bozgorailu bat, ‘mainstream’ diren medioetan nekez aurkitzen dena. Ustekabean harrapatu nau, berriz, saioaren sorreraren atzean ikerketa beka bat dagoela jakiteak. Izan ere, gidoian eta mikrofonoetan dauden Uxue Diez Guiral, Maite Azabal Gallego, Ane Fernandez Trigo eta Aitor Narbarte Alvarez ikertzaileek Oarsoaldeko LGTBI+ kolektiboaren memoria aztertzeko egitasmo zabal baten barruan sortu zuten irratsaioa, ikerketaren barruan jasotako informazioa herritarrei ezagutzera emateko gogoz. Egitasmoa osatzen dute webguneak, sare sozialetako soslaiak eta herritarren testigantzak jasotzeko mapa interaktiboak.

Ez da ohikoa ikerketa batek irratsaio baten itxura hartzea, baina argi dago dibulgazio tresna egokia izan daitekeela formatu akademiko estuegietatik haratago. UEU, EHU edota NUPek podcasta zabalpen zientifikorako euskarri moduan erabili badute ere, oraingo honetan hurbileko irratia aukeratu izanak agerian uzten du herritik sorturiko jakintza herriari ‘itzultzeko’ asmoa, memoria kolektiboaren gordailu izan dadin. Eta esango nuke hori ere nahiko ‘kuir’-a dela.

#hemeroteca #fiestas #violenciamachista | EAJ-PNV propone implantar puntos morados en las fiestas de los barrios

Atlantikaldia en la plaza de los Fueros de Errenteria //

EAJ-PNV propone implantar puntos morados en las fiestas de los barrios
El Grupo Municipal EAJ-PNV de Errenteria ha presentado una propuesta para la implantación de puntos morados en las fiestas de los barrios, con el objetivo de garantizar un entorno seguro y libre de violencia para todos los asistentes.
Gipuzko Buru Batzarra, EAJ-PNV, 2025-04-11
https://www.gipuzko.eus/es/noticias/56559/eaj-pnv-propone-implantar-puntos-morados-en-las-fi/

El Grupo Municipal EAJ-PNV de Errenteria ha presentado una propuesta para la implantación de puntos morados en las fiestas de los barrios, con el objetivo de garantizar un entorno seguro y libre de violencia para todos los asistentes.

Las fiestas son momentos de celebración, diversión y encuentro, pero los miembros del Partido Nacionalista Vasco subrayan la importancia de que todas las personas puedan disfrutar de estos eventos sin temor a agresiones o acoso. En este contexto, los puntos morados se presentan como una herramienta esencial para ofrecer un espacio de protección y apoyo a aquellas personas que puedan sentirse vulnerables o que sufran situaciones de violencia durante las celebraciones. Además, estos puntos se convierten en un símbolo del compromiso de la comunidad con el bienestar de todos sus miembros.

La propuesta no solo responde a una necesidad de seguridad, sino también a la reafirmación de los principios de respeto y tranquilidad que deben regir las celebraciones. El derecho de todas las personas a disfrutar de las fiestas sin temor a sufrir violencia o acoso es innegociable, e insisten en que todos debemos poder disfrutar con respeto.

En Errenteria, ya se han establecido puntos moradas en eventos como las Madalenas o el Atlantikaldia. Sin embargo, el Grupo Municipal Jeltzale propone ahora extender esta iniciativa a los barrios de Agustinas, Alaberga, Beraun, Fandería, Gabierrota, Gaztaño, Igantzi, Kaputxinos, Pontika y Zamalbide, donde se celebrarán próximamente fiestas con gran afluencia de público. Además, se propone instalar un punto morado en la ubicación del kiosko de Iztieta durante los grandes eventos que se desarrollan a lo largo del año.

Esta propuesta responde a la necesidad de reforzar la seguridad y de promover una cultura de respeto y tolerancia en todas las fiestas de la comunidad. La implantación de puntos morados en todos los barrios será un paso hacia una Errenteria más inclusiva y respetuosa, en la que todas las personas puedan disfrutar de las celebraciones con seguridad y sin miedo.

#hemeroteca #gais | Igor Rufo Urrutia e Igor Dehesa Urkia: «Dos banderas ondearán siempre en nuestro bar, la ikurriña y la arco iris»

El Piporro de la Bixi en Errenteria //

Igor Rufo Urrutia e Igor Dehesa Urkia: «Dos banderas ondearán siempre en nuestro bar, la ikurriña y la arco iris»
Frente a la ermita de la patrona. El Piporro de la Bixi
Begoña del Teso | El Diario Vasco, 2025-03-23
https://www.diariovasco.com/san-sebastian/igor-rufo-urrutia-igor-dehesa-urkia-dos-20250323090651-nt.html

Son matrimonio. Y de Errenteria. Se llaman igual. Uno siempre ha sido hostelero (Lobo en Donostia, Ciaboga en San Juan, Kerala en Errenteria...). El otro ha trabajado de transportista. Decidieron abrir negocio. Bar. Miraron muchos locales. Se fijaron en el que fue, durante 26 años, el mesón-bodega Chicote regentado por Pedro. Lo cogieron. Con opción a compra (dentro de tres años, ilusión...). Están frente a la ermita de aquella de la que hoy se sabe que fue discípula de Cristo, María Magdalena. Estamos en Errenteria. En la calle María de Lezo (camarera de Catalina de Aragón, esposa de Enrique VIII). No lejos de otro bar interesante, el Gailur.

– Parece que ya pasó el tiempo de reivindicar banderas. Sin embargo, vosotros lo hacéis.
– ¿Por qué no? Somos vascos y somos un matrimonio homosexual. Que la gente lo sepa. Y que sepa que aquí todo el mundo es bienvenido. Deseamos que nuestro bar sea un punto de encuentro seguro, cómodo y agradable. Aunque tus banderas sean otras. Las nuestras son estas. En Donostia hace tiempo (demasiado) que cerró El Callejón. Y después el Txirula. Hace nada que bajó las persianas el Dioni's y ya Gehitu no organiza fiestones en Jareño. Necesitábamos un punto donde estar bien. Donde a nadie le importe un carajo que seas lo que quieras ser. Por eso las banderas.

– Un camaleón como amuleto, un nombre para el local, un sí es no provocador.
– El camaleón puede tener todos los colores y más de nuestras dos banderas. El nombre no es tanto por provocar sino como homenaje a mujeres de esas a las que no se las achanta tan fácilmente. Conocimos a Bixi en Doneztebe. Era (es todavía y a sus 85 años) una mujer de rompe y rasga. Trabajaba en la huerta y proporcionaba al pueblo leche, huevos y verduras. Tenía carácter y era famosa por decir eso cuando alguien la sacaba de sus casillas, 'no me toques el piporro'. Vestía tal como nosotros hemos vestido al camaleón. Y lleva, como él, deportivas blancas. Es la Bixi, sí. Tan fuerte como otras mujeres. Gemma, por ejemplo. Es la madre de uno de nosotros dos y como aún no hemos elegido cocinero, es ella quien nos prepara (en casa) los pimientos rellenos de bacalao y esa casquería que queremos sea el referente de nuestro bar: orejas, patitas...

– Me habéis hablado también de Gregori. No la ubico.
– Nos has pedido una ruta por Donostia antes de coger el Topo, el Cercanías o el bus hasta Errenteria y te hemos dicho que nosotros empezaríamos en el Federico de Fermín Calbetón, con esa paella que nadie prepara como lo hace ella. Claro que enseguida saltaríamos a Errenteria. Para tomarnos el vermut preparado por Montse en el Kerala y las ostras acompañadas con un buen godello en el Gamón 14. Si os habéis rezagado y aún estáis en Donostia, tomaros el café en el Panchito de la plaza Gipuzkoa. Si ya estáis aquí, probad nuestro espresso de cafés Manolo. Lo tuesta Igor ahí al lado, en la calle Pablo Iglesias. Porque, por supuesto, aquí buscamos el producto KM0.

– Tenéis Estrella Galicia en los cañeros pero, morro fino, ahí está, en botella, la Baztan, de los cerveceros artesanos Bidassoa.
– Según las notas de cata de algunas web, te vas a encontrar con una lager de color ámbar de 5,9%. Aromas y sabores suaves de cereal, caramelo y fruta dulce. Notarás cierto amargor que equilibra su perfil maltoso. Nos preocupa que lo que servimos esté bien elaborado. Por eso, además de la clásica de Petritegi, tenemos la sidra de la Familia Bengoetxea-Arruti, la de la sidrería Ola de Irun, sidra con denominación de origen porque solo utilizan manzana autóctona.

– A mí me atrae ese vino extremeño, 'Habla del silencio'.
– Es bueno. Elaborado con Syrah, Cabernet Sauvignon y Tempranillo. En 2024 fue elegido el Mejor Vino Tinto Joven del Año por los usuarios de la Guía de Vinos Gourmets. Tiene aromas a romero y moka. También a grafito.

– Interesante. ¿Para acompañar a cuál de vuestras propuestas de cocina?
– Las croquetas de bacalao, los champis...

– ¿Qué obra habéis hecho para convertir el Chicote en vuestro bar?
– Sobre todo darle luz, luminosidad. Tenía aire de clásico mesón, con las paredes llenas de esos azulejos con frases que se suponen graciosas o enjundiosas. Mantenemos toda su capacidad. Tenemos terraza, tenemos barra y tenemos comedor. Menú del día y carta los fines de semana.

– ¿Y ese walkie-talkie?
– La cocina está abajo, en el subsuelo y no hay cobertura. Nos comunicamos por radio.

– Hemos citado a mucha gente pero creo que os apetece recordar a alguien más.
– Ya hablan de él en Kuir Artxibo Bizia, esa iniciativa prodigiosa, pero a Mikel Martín Conde, 'Mikela', miembro de Egham [EHGAM], del EMK, de la mesa LGTBIQ+, nadie puede ni debe olvidarle. Siempre estuvo en pie de guerra.

#hemeroteka #antifaxismoa | "Oldarraldi faxistari" galga jartzeko deia

`Olarraldi faxistaren aurrean, askatasuna' Oreretan //

"Oldarraldi faxistari" galga jartzeko deia
'Oldarraldi faxistaren aurrean askatasuna' leloarekin manifestaziora deitu dute dozenaka herritarrek. Ostiralean —hilak 21— 19:00etan Herriko Plazatik abiatuko da protesta, eta ahalik eta jendetsuena izatea nahi dute deitzaileek, faxismoaren oldarraldiari galga jartzeko.
Ikerne Zarate | Oarsoaldeko Hitza, 2025-02-19
https://oarsoaldea.hitza.eus/2025/02/19/oldarraldi-faxistari-galga-jartzeko-deia/

Agerraldi jendetsua egin dute 120 bat herritarrek gaur arratsaldean Errenteria-Oreretako Herriko Plazan. Mezua, argia: faxismoak ez duela lekurik Errenteria-Oreretan, ez diotela zirrikitu txikiena ere utziko sartzeko. Agerraldiaren helburua, herritar guztiak ostiralean —hilak 21— izango den manifestaziora deitzea izan da. ‘Oldarraldi faxistaren aurrean, askatasuna’ lelopean egingo dute Herriko Plazatik abiatuta 19:00etan, eta ahal den jendetsuena izatea nahi du herri ekimenak. Horren atzean herritarrak, arlo, adin, eta jatorri askotariko norbanakoak. Ostiralekoa, mobilizazio zabal, indartsu eta alai bat izango dela iragarri dute, faxismoaren iluntasuna, aniztasunaren koloreekin ezabatzeko. Kolore horiek presente izan dira gaurko agerraldian, ikurrinak ez dira falta, ezta bandera feminista, LGTBIQ+ mugimenduaren ortzadar kolorekoa, euskal presoak etxeratzea aldarrikatzen duen banderola, errepublikazalea, ongi etorri errefuxiatuak zapia, Palestinako bandera eta kufiyak.

Euskal Herriaren historian mugarri izan diren hainbat gertakariei erreparatzeko atzera begira jarri dira bildutakoak. Hori horrela, «Gernikako errautsetatik biziberritu» den herria dela jarri dute nabarmen: «Garaiko faxistek suntsitu nahi izan zuten herria da gurea. Ondoren 40 urtez errepresio gordina jasan behar izan zuen herria da gurea: gure nortasuna ukatu ziguten, euskara ikastea eta erabiltzea debekatu, emakumeok menpeko eta meneko bizitzetara kondenatu, edota sexu eta identitate disidenteak ukatu». Zapalkuntzaren aurrean «altxa» zen herria ere badela Euskal Herria erantsi dute, bestalde, «borrokaren bidez langileontzat eskubideak irabazi zituena, jatorri ezberdinak batu zituena herrigintzari bultzada emanez, emakumeon eskubideen alde borrokatu zena, euskarari bultzada eman ziona, Francisen —Vicente Vadillo Santamaria— erailketaren aurrean altxa zena. Larrutik ordaindu genuen. Baina hemen gaude».

Eta dauden horretatik, aurrera urratsa egingo dutela esan dute oldarraldi faxistari galga jartzeko.

«Gernika bonbardatu zuten haien oinordekoak» helduko direla larunbatean, «beren bandera eta agendarekin», salatu dute agerraldira bildutakoek. «Herri honetan duten ukazioa probestu eta probokatzera datoz Errenteria-Oreretara. Hona ez datoz ez bozka bila, ezta bazkide gehiagoren bila ere. Hona datoz, jakin badakitelako hemen borrokaren genealogia indartsua dagoela, herri borrokalaria delako gurea. Hona datoz, jakin badakitelako herri honetan eskubideen aldeko borrokak askotarikoak izan direla eta hemen duintasunez betetako herri bat dagoela».

Testuingurua, honakoa: Espainiako eskuin muturreko Vox alderdiak propaganda postua jartzeko baimena eskatu du, larunbat goizerako Zumardian. Baimena eman diote.

Mobilizatzeko deia
Jendarteak urratsa atzera egitea bilatzen dutenen asmoaren kontrara, pauso bat aurrera ematera doazela esan dute agerraldian, «haiek guk pausua atzera ematea nahi dute, baina gu aurrera goaz: pauso bat aurrera gure eskubideen eta askatasunen alde».

Udalerriaren izaera ere hizpide izan dute, balioa emateko, hain justu ere. Izan ere, haren izaera agerraldian elkartutakoen konfluentziak marrazten duela sinistuta dago herri ekimena, eta udalerria, anitzen arteko herri komunitarioa, askotarikoen arteko aliantza dela gaineratu du: «Sinetsita gaude gure herriaren alde elkarrekin ekinez, eskubide eta askatasun gehiagoren alde lerrokatuz, oldarraldi faxistari ateak itxiko dizkiogula».

Ostiraleko manifestaziora herritar guztiak deitu dituzte gaurko agerraldian, «Herriko Plaza honetatik abiatuta, mobilizazio zabal, indartsu eta alai bat egingo dugu herrian zehar. Herriko zenbait eragile eta norbanakok deitutako mobilizazioa da eta herritarrak parte hartzera gonbidatu nahi ditugu».

Faxismoaren oldarraldiari galga jarriko dion manifestazioa 19:00etan abiatuko da.

1998an eta 2019an
Espainiako eskuin muturreko alderdiak haren propaganda zabaltzeko postua jartzeko baimena eskatua zuen, eta gaur onartu diote eskaera. Hala jakinarazi dio HITZAri Errenteriako Udalak. Larunbat goizean Zumardian postua jartzeko baimena eskatu du, zehazki.

Ez da Espainiako eskuin muturreko alderdietako ordezkariak Errenteria-Oreretan diren lehen aldia. 1998ko maiatzaren 31n Ricardo Sainz de Ynestrillas AUN alderdiko (Alianza por la Unidad Nacional) buruzagi ultraeskuindarra beste 20 kiderekin izan zen udalerrian. Epaile batek baimendu zuen. Herritarren erantzuna erabatekoa izan zen, herri osoa irten zen kalera faxismoak lekurik ez duela esateko ozen.

Gertuagokoa da Ciudadanos Espainiako alderdiak egindako bisita. Besteak beste, Albert Rivera panorama politikotik izen horrekin desagertuta dagoen alderdiaren buruzagi zena. Mitina egin zuen alderdi horrek Foru plazan eta lazo horiz beteta esnatu zen egun horretan plaza hori, Kataluniari keinu egiteko. Herritar ugari bildu ziren Riverari berari eta bere alderdiari ez zirela ongi etorriak esateko. Ikerketa abiatu zuen fiskaltzak gutxira, herritar horiek mehatxu, irain edo gorroto deliturik egin zuten argitzeko. Ikerketa horren oinarrian, berriz, Albert Riverak Ciudadanoseko garaiko buruak aurkeztutako salaketa. Salaketarekin batera, hainbat argazki eta bideo aurkeztu zituen froga modura, eta antza, horietan azaltzen ziren lagunek jaso zuten auzitegira joateko zitazioa. Denera 23 herritar auzipetu zituzten.

Bi horiekin egin bezala, larunbatean alderdiaren propaganda banatzeko Vox Espainiako alderdi ultraeskuindarrak egindako eskaera, “probokaziotzat” jo dute asko eta askok. Egindako azken hauteskundeetan, Eusko Legebiltzarreko bozketan hain zuzen ere —2024ko apirilaren 21ean— 278 boto jaso zituen Vox alderdi ultraeskuindarrak Errenteria-Oreretan, emandako botoen %1,63.

Kaleak eta leihoak aldarriz betetzeko deia
Larunbatean herriko kaleak eta etxeetako balkoiak eta leihoak aldarriz betetzeko eskatu die herri ekimenak herritarrei, “gure herri izaera sendotzeko”, eta beste eskaera bat ere luzatu die Vox edo faxismoaren edozein adierazpen gutxiesteko eta probokazioetan ez erortzeko, “gure herrian eta gure bizitzetan hutsalak izaten jarrai dezatela! Oraina borrokatuz, gurea da etorkizuna”.