Kattalin Miner y Moio, su amigo trans que se quitó la vida: "Hay quien no conoce la realidad trans y los deshumaniza"

La periodista y escritora Kattalin Miner, autora de 'Moio' //

Kattalin Miner y Moio, su amigo trans que se quitó la vida: "Hay quien no conoce la realidad trans y los deshumaniza"
“Es muy violento y doloroso que los ataques tránsfobos se hagan en nombre del feminismo o de la izquierda. Nadie puede considerarse eso si busca la opresión, la no existencia o la vulneración de derechos de otras”, reconoce la escritora
Maialen Ferreira | El Diario, 2024-04-27
https://www.eldiario.es/euskadi/kattalin-miner-moio-amigo-trans-quito-vida-hay-no-conoce-realidad-trans-deshumaniza_128_11322497.html

Han pasado 17 años desde que Aimar Elosegi, también conocido por sus amigas como Moio, se quitó la vida un 23 de abril de 2007 en Hernani (Gipuzkoa). Como él mismo escribió en una carta de despedida, por los “problemas” que le producía no poder ser “un chico normal”. “A lo largo de mi vida he tenido muchos problemas, y sé que nunca seré como soy realmente. Sé que para muchos, esta no es la solución, pero para mi sí, porque nunca seré como quiero ser y como debería ser. Nunca seré un chico normal”, detalló Moio en la última carta que escribió ante una sociedad incapaz de entender, por aquel entonces, que era un chico trans.

En el décimo aniversario de su muerte, una de sus amigas, la periodista y escritora Kattalin Miner, recogió su historia en euskera partiendo de entrevistas con familiares y amigos. Ahora, 17 años más tarde de lo ocurrido, la historia de Moio ha sido traducida, con ese mismo título, al castellano. 'Moio' (ed. Libros del K.O) cuenta con la traducción de Irati Iturritza y se trata de una versión adaptada del libro original en euskera publicado en 2017. El objetivo de Miner, según confiesa a este periódico, es que la lucha de su amigo, como él mismo pidió, no quede en el olvido. “Me di cuenta de que ya nadie hablaba sobre Moio, que el tema había quedado en silencio. Ese silencio es lo que me empujó a querer escribir”, reconoce la escritora, que describe 'Moio' como un libro que “mueve, agita y al mismo tiempo sana la memoria y la herida de un pueblo y de una familia”.

¿Quién es Moio?
A estas alturas, para mí Moio son muchas cosas. Es mi amigo, aquel chaval de 21 años que se suicidó en 2007 porque era trans, entre otras cosas, pero porque era trans, pero hoy en día, también se ha convertido en una persona que está llena de simbolismos tras su muerte, que se ha convertido en libro y que lo ha compartido muchísima gente. Para mí son dos Moios diferentes, está el que era mi amigo y el que comparte su historia.

¿En qué momento siente que debe escribir este libro?
En el décimo aniversario de su muerte sentí que ya no había tanto dolor o que el duelo había pasado a otra fase y noté cierta tranquilidad. Hasta que empecé a encontrarme mal porque me di cuenta de que ya nadie hablaba sobre Moio, que el tema había quedado en silencio. Ese silencio es lo que me empujó a querer escribir, reflexionando mucho conmigo misma, pero también hablando con mucha gente para saber cómo lo llevaban, cómo habían vivido la muerte de Moio y cómo lo recordaban. Al pasar tanto tiempo veía que podía llegar a olvidarse. Ver que fue una muerte tan pública y social y que, de repente, haya sido relegada al plano íntimo y al silencio me activó para escribir.

En el libro recoge distintas voces, entre ellas la del hermano de Moio o la de sus amigas. Hablar del suicidio siempre es complicado, pero ¿en un caso como este lo es más?
Paradójicamente, cuando empecé el libro me cruzaba mucho el tema del suicidio y pensaba mucho en ello. Cuando te toca cerca es algo que te mueve, mueve todos tus cimientos, pero lo que me encontré cuando entrevisté a las personas que participan en el libro es que aunque es cierto que el tema del suicidio era un tabú, más lo era el hecho de que Moio fuera trans. Eso lo dice el hermano de Moio, Ander, que cuenta que a él no le costaba decir que su hermano se había suicidado, que lo que le cuesta es explicar por qué. Entonces vi que el mayor nudo que se le había quedado a la gente y por lo que guardaban más silencio no era por el suicidio, sino por lo trans.

¿Y por qué cree que ocurre eso?
Porque en 2007 no teníamos ni idea, no sabíamos lo que suponía ser trans. Los referentes que teníamos eran poquísimos, muy fetichizados y venían desde la farándula así que eran muy lejanos para nosotros. Esto lo explican las amigas y el hermano. El silencio que guardaron durante años no era un silencio parado, era de sanación, por una parte, pero de seguir aprendiendo y entendiendo, por otra. Maialen Lujanbio también lo cuenta en el libro cuando dedica unos 'bertsos' a una persona trans en 2017 y dice que hay un momento en el que la sociedad te empieza a entender, pero si los hubiera cantado antes, nadie hubiera empatizado. Cuando empecé a escribir el libro ya era ese momento en el que nosotras podíamos hablar de lo que ya conocíamos, ya habíamos reflexionado sobre ello y la gente lo podía recibir también.

¿Por qué cree que cuesta tanto entender la realidad trans?
Lo trans lo que nos deja en evidencia no es tanto la existencia de personas que tienen una incongruencia respecto al género que se les ha asignado al nacer, sino que, lo que nos muestra, es que tenemos una sociedad montada en un binomio hombre-mujer súper rígido y que oprime mucho. La existencia de las personas trans cuestiona la misma existencia de las personas cis. Nos mueve de nuestro sitio. Eso genera mucha incomodidad porque quien cumple 'la norma' más o menos bien, no se quiere mover de ahí. Esa es una de las razones, pero hay otra y es el desconocimiento. Se trata de una realidad muy lejana para muchas personas y hay gente que me ha dicho que su primer contacto con la realidad trans ha sido a través de este libro y que les ha valido para cambiar su punto de vista. La gente que no tiene contacto con esta realidad tiende a deshumanizarla, pero a la mínima que se acerca y la conoce, su concienciación y sensibilización aumenta muchísimo.

¿Duele más cuando los ataques tránsfobos vienen de colectivos o mujeres que se consideran de izquierdas o feministas?
Para mí es muy violento y doloroso que los ataques tránsfobos se hagan en nombre de un feminismo o de la izquierda. Yo no creo que así sea. No creo que ninguna persona de izquierdas o feminista pueda considerarse a sí misma eso si busca la opresión, la no existencia o la vulneración de derechos de otras. Una cosa es que ellas se denominen así y otra es que validemos la autodeterminación de las feministas transexcluyentes. Para mí es un oxímoron de por sí. De todas formas, me gustaría destacar que esa es una parte muy pequeña, aunque hace ruido y mucho daño, no le niego la capacidad que tiene porque también ha venido aupada por la extrema derecha. Aun así hay una gran parte del feminismo que considera que las personas trans son feministas, son parte del movimiento y que todas somos primas hermanas.

También recoge en el libro la voz de Brayan, un chico trans de Hernani que vive una realidad distinta a la de Moio. ¿La situación está mejorando?
Sí y creo que hay que subrayar que las cosas están mejorando, aunque con todas las precauciones. La entrevista de Brayan hace ver claramente que la situación en 2005 o 2007 es muy distinta a la de 2017 o 2020, afortunadamente. Ha cambiado que a día de hoy existen los referentes trans, que hay leyes, aunque estén incompletas, pero que están blindando derechos y que hay más conciencia. Queda mucho por hacer, la transfobia sigue muy vigente, pero me gusta que el final que le da Brayan al libro porque después de entrevistas delicadas, densas y dolorosas, él habla con una ligereza y cuenta una transición totalmente diferente a la que vivió Moio. Le da un final esperanzador al libro.

¿Cuál es su objetivo con este libro?
El padre de Moio, cuando le dije que quería escribir un libro me dijo que con que ese libro le valiera a una sola persona, a él le valdría. Y creo que han sido muchas más, muchísima gente lo ha leído y lo recomienda porque le ha servido para acercarse a este tema, para entenderlo y replantearse las cosas. Es un libro que mueve, agita y al mismo tiempo sana la memoria y la herida de un pueblo y de una familia.

¿Qué le diría hoy a Moio?
Han pasado 17 años desde que Moio se suicidó y él se quedó siempre como ese chaval de 21 años, pero yo ya no soy esa chavala. Yo cada vez me veo más adulta mientras que a él le veo más niño. Le diría, sin duda que la lucha que él empezó y dejó por escrito pidiendo que no se escondiera, no se está escondiendo, que se está repartiendo a los cuatro vientos.

#libros #trans #testimonios | Moio : era imposible esconderlo

Moio : era imposible esconderlo / Kattalin Miner Perez ; traducción de Irati Iturriza Errea.
[Moio : gordetzea ezinezkoa zen. Elkar, 2019]
Madrid: Libros del K.O., 2024 [04-08].
192 p.
/ ES / EUS* / Libros / ENS / Aimar Elosegi / Hombres trans / Testimonios / Trans / Transexualidad 

📘 Ed. impresa: ISBN 9788419119605 / 19,90 €
📝 Cita APA-7: Miner, Kattalin (2024). Moio : era imposible esconderlo. Libros del K.O.

Aimar Elosegi Ansa «Moio», chico trans, amigo íntimo de la autora, se suicidó en Hernani el 23 de abril de 2007. Su muerte quebró dos tabúes muy arraigados en nuestra sociedad: el suicidio y lo trans. Hernani se volcó con la familia. Se organizaron actos en memoria de Moio y se proclamaron solemnes y necesarios alegatos de empatía hacia la transición de género. Luego, regresó la «normalidad». Diez años después, Kattalin Miner siente la necesidad de revisar su duelo personal y el duelo colectivo, y regresa a Hernani para excavar en la memoria y levantar acta sobre los obstáculos visibles e invisibles a los que se enfrentaban y se enfrentan las personas trans. Este libro, publicado en euskera en 2019, está construido con los testimonios del entorno de Moio y la escritura valiente y honesta de quien quiere hacer justicia a la memoria de un amigo.

«Un maravilloso libro de duelo, un relato interseccional de las dificultades del feminismo para aceptar o, más valdría decir, para aprender, de la aventura trans, un homenaje al amigo al que no pudimos salvar la vida, pero también un relato de la responsabilidad de la violencia compartida y silenciada, y un antídoto contra todas las formas de exclusión: uno de los libros más bellos y más necesarios sobre la amistad que he leído». Paul B. Preciado

«Esta es la historia de cómo la muerte de un hombre trans irrumpe en su entorno con un último mensaje de pedagogía, entendimiento y revelación. De cómo un estruendo semejante sirve a su entorno para adentrarse en una conversación valiente, difícil y necesaria que se extiende como una marea bondadosa. ‘Moio’, de Kattalin Miner, es un ejercicio sentimental y político de cómo se transforma el dolor en algo útil. Leerlo es sanar». Alana S. Portero

Kattalin Miner (Hernani, 1988) es periodista y columnista en varios medios, donde es conocida por su perspectiva de activista transfeminista y LGTBI+. Cursó un máster en Literatura Comparada (UAB) y desde entonces ha estado vinculada a los libros. Ha escrito dos novelas, ‘Nola heldu naiz ni honaino’ (Elkar, 2017) y ‘Turista Klasea’ (Susa, 2020). ‘Moio’ es su único ensayo y el primer trabajo que publica en castellano. Aunque le encante escribir, siempre dirá que lo que más le apasiona es dinamizar diferentes grupos de lectura, que es, sin duda, donde más ha aprendido.

#hemeroteca #lesbianismo | Kattalin Miner recoge en un libro la figura del referente Empar Pineda

Imagen: El Diario Vasco / Presentación en Hernani del libro sobre Empar

Kattalin Miner recoge en un libro la figura del referente Empar Pineda.
Encargo del Consistorio para resaltar la figura de una mujer del municipio frente al Franquismo y en la lucha LGTBI.
Juan F. Manjarrés | El Diario Vasco, 2020-12-17
https://www.diariovasco.com/buruntzaldea/hernani/kattalin-miner-recoge-20201217002139-ntvo.html 

La figura y lucha de la hernaniarra Empar Pineda se ha recogido en un libro elaborado por Kattalin Miner y ya se encuentra a la venta tanto en Plaza Feminista como en Elkar. Empar fue uno de los referentes de la lucha contra el franquismo en su momento, dentro del movimiento comunista y también en el movimiento LGTBI.

La presentación del libro se llevó a cabo ayer en el Lavadero Leoka, un lugar emblemático para las mujeres de Hernani al ser un punto que han regentado mucho a lo largo de la histori. De la mano de la concejal responsable de Igualdad, Itxaso Lekuona, así como de miembros del Consejo de Igualdad, la autora, Kattalin Miner, dio a conocer los entresijos de un libro de pequeño formato que «se enfocó no como una biografía sino como una conversación constante con Empar, una persona que es todo un referente para mí». Para Miner «se ha tratado de un trabajo bonito y creo que el resultado final también lo es». El título de la obra, 'Empar Pineda. Porque se lo pidió el cuerpo', ya deja ver el carácter revolucionario y transgresor de la protagonista. La autora destaca la lucha protagonizada por un mujer «que tuvo que hacer frente al franquismo y también por el movimiento LGTBI».

#hemeroteka #lesbianismoa | Oroimenak eskatu duena

Oroimenak eskatu duena.
Mugimendu antifrankistan, abortatzeko eskubidearen alde, LGTBI komunitatearen eskubideen alde... aktibista nekaezina izan da Empar Pineda Erdozia. Kattalin Miner idazleak jaso du haren biografia.
Maider Galardi F. Agirre | Berria, 2020-12-17
https://www.berria.eus/paperekoa/2063/006/001/2020-12-17/oroimenak-eskatu-duena.htm

«Txikiak ginenean, leku hau andrez beteta egoten zen; batzuetan kabitu ere ez ziren egiten». Carmen Pineda Erdozia ari da hizketan, Hernaniko (Gipuzkoa) Leoka latsarriaz. Bertan elkartu dira haren ahizpa Empar Pineda Erdozia aktibista feministaren (Hernani, 1941) biografia aurkezteko. Ixiar Pagoaga Berdintasun Kontseiluko kideak azaldu du zergatik hautatu duten leku hori: «Txoko honetara emakume asko etortzen ziren, pinedatarrak ere hemen parean bizi ziren, eta, bere bizitza istorioaz ari denean, asko aipatzen du toki hau...». Kattalin Minerrek ondu du Pinedaren bizi ibilbideari buruzko liburua—‘Enpar Pineda Erdozia. Gorputzak hala eskatuta’—, eta bera ere batu da latsarriko juntadizora. Eta garai batean arropa garbitzeko elkartzen ziren andreak nola, argitaratu berri duten liburuaz solasean hasi dira han bildutakoak. Hitza hartzen aurrenekoa da Itxaso Lekuona Hernaniko Berdintasun zinegotzia.

«Sekulako lana egin du Enparrek, baina, duela bi urte gonbidatu genuenean, ohartu ginen gazte askok ez zutela ezagutzen, eta horregatik pentsatu genuen ezinbestekoa zela haren bizitza jasotzea». Hernaniko bi sortzailerengana jo dute lana osatzeko: Miner izan da idazlea, eta Maddi Zumalabek egin dizkio ilustrazioak liburuari.

Horregatik, «memoria» ariketa bat da liburua, Minerren arabera. Ez nolanahikoa, ordea: «Bere ahotsetik kontatu nahi izan dut, ez dut egin nahi izan ohiko biografia ariketa bat. Garrantzitsua da bizirik dauden pertsonekin ere halako memoria ariketak egitea, haien ahotsa jaso ahal izateko».

Duela bi urte jaso zuen enkargua, eta, Pineda Bartzelonan bizi denez, hara joan zen elkarrizketa egitera: «Etxeko ateak parez pare ireki zizkidan, eta orduak pasatu genituen hizketan. Solasaldi lasaia izan zen, eta berak nahi zuen bezala kontatu zizkidan bere istorioak eta borrokak». Elkarrizketa horren fruitua da liburua, bederatzi kapitulutan bilduta.

Izan ere, asko du kontatzeko Pinedak. «Gorputzetik» kontatu du hori, Minerrek azaldu duenez. «Gorputzak eskatuta» egin baitu borroka urteotan guztiotan: frankismoaren aurka, mugimendu komunistan eta feministan, lesbianen eskubideen alde, abortua legeztatzearen alde... Ibilbide luzea egin du, Hernanin hasi eta Madrilen jarraituta. Bartzelonan dago orain, «erretiroa» hartuta. Halere, borrokalari nekaezina da, eta Minerrek jaso du azken urteetan Pinedak zahartzeaz dituen gogoetak ere. Horren erakusle, Abenduak 26 fundazioa sortu zuen beste bi lagunekin, gayen, lesbianen eta transen zahartzearekin arduratuta.

Egindako lan eskergagatik aitortza ere jaso du. 2012an, esaterako, Zilarrezko Gehitu saria eman zioten, eta urte horretan bertan eman zioten Hernaniar Bikainaren saria ere; orain, haren bizi ibilbidea liburu batean jaso dute, Hernaniko Udalaren eta Berdintasun Kontseiluaren babesarekin. Pineda «eskertuta» dagoela adierazi du Carmen ahizpak —aktibista ez baita aurkezpenean izan—: «Beti oso pozik jartzen da Hernanitik zerbait jasotzen duenean». Haren oroimena liburu batean islatzea izan da Hernaniko Udalak egindako azken ekarpena. Baina urteotan berdintasun politiketan jorratutako bidearen beste ondorioetako bat da, hain justu, Pinedaren biografia.

Andreen memoria biltzeko
Izan ere, urteak dira Hernanin ikuspegi feministatik memoria ariketa bat egiten ari direla. Hala azaldu du Lekuonak: «Ari gara apurka-apurka herriko hainbat txoko berreskuratzen, memoria feminista osatzen, herriko andreei dagokien lekua egiten. Horren adibide, aurten eman diogu lehen aldiz andre izen bat udalaren pean dagoen herriko gune bati». Carmen Adarraga parkeaz ari da, baina badira aurrekariak ere. Andrekale berreskuratu baitzuten orain sei urte, herriko alde zaharrean.

Ez da egindako lan bakarra: ikerketa bekek eta Pinedarenaren moduko biografien argitalpenek ere herriko memoria hurbilean duten ekarpena nabarmendu dute Leokan elkartutakoek.

#liburuak #lesbianismoa | Empar Pineda : gorputzak hala eskatuta = porque se lo pidió el cuerpo

Empar Pineda : gorputzak hala eskatuta = porque se lo pidió el cuerpo / Kattalin Miner ; Danele Sarriugarte Mochales, itzultzailea.
Hernani : Hernaniko Udala, 2020 [12-16].
92 p.
/ EUS / ES / ENS / Libros / Activismo / Empar Pineda / Feminismo / Lesbianismo / LGBTI / Memoria histórica / Testimonios
📘 Ed. impresa: ISBN 9788412218800 / 9788412218817 / 8,00 €

[.eus] Emakumeen oroimen historikoa berreskuratze bidean, hainbat egitasmo jarri ditu martxan azken urteotan Berdintasun Kontseiluak eta Hernaniko Udaleko Berdintasun Arloak, Hernaniko emakumeen historia jaso, aitortu eta zabaltzera emateko asmoz. Ildo horretatik doa Empar Pineda Erdoziaren (Hernani, 1944) inguruko lan hau ere. Hernanin jaiotako emakume hau erreferentea da emakumeen eskubideen aldeko borrokan, diktadura frankistatik eta gaur egunera arte. Aipagarria da lesbianismoaren ikusgarritasunaren alde eta abortu eskubidearen aldeko borrokan egindako lana. Hori dela eta, garrantzitsua iruditzen zaigu haren bizitzaren berri ematea, emakume honen ekarpena bereziki belaunaldi berriengana iristeko.

#hemeroteca #lesbianismo | Hernani: El Ayuntamiento y el Consejo de Igualdad publican la biografía de la activista hernaniarra Empar Pineda Erdozia

El Ayuntamiento y el Consejo de Igualdad publican la biografía de la activista hernaniarra Empar Pineda Erdozia.
Hernaniko Udala, 2020-12-16
https://www.hernani.eus/es/-/empar-pineda-erdozia-liburua 

El Ayuntamiento y el Consejo de Igualdad propuso a la escritora hernaniarra Kattalin Miner que recogiera y contara la vida de la militante feminista Empar Pineda Erdozia. Miner aceptó el reto, y, además, con mucho gusto. El resultado es un libro-entrevista, "porque me pareció interesante que la propia Empar contara su vida, su historia, desde su punto de vista", asegura Miner. Hoy, en la presentación del libro han estado presentes varios familiares de Empar Pineda, para mostrarle, una vez más, su apoyo.

En el ámbito de la recuperación de la memoria histórica, desde el Consejo de Igualdad y Área Municipal de Igualdad se han realizado diferentes proyectos con el fin recoger, reconocer y difundir la historia de las mujeres de Hernani. En esta línea se enmarca este trabajo sobre Empar Pineda Erdozia (Hernani, 1944).

Esta mujer nacida en Hernani es un referente muy importante en la lucha por los derechos de las mujeres desde la dictadura franquista hasta nuestros días, especialmente en otorgar visibilidad al lesbianismo y en la lucha por el derecho al aborto. Por ello, nos parece importante dar cuenta de su biografía, especialmente para que se transmita a las nuevas generaciones.

El libro ha sido escrito por la escritora hernaniarra Kattalin Miner y se han publicado dos versiones, uno íntegramente en euskera y otro en bilingüe (euskera y castellano). La traducción al castellano es de Danele Sarriugarte. Las ilustraciones son de Maddi Zumalabe y Jon Aranguren. El libro ya está disponible en Elkar liburudenda y en la Plaza Feminista, al precio de 8 y 10 euros.

#hemeroteka #lgtbi #memoria | Egoitz Albeniz: “Hernaniko LGTBI kolektiboko bizipenak eta testigantzak jaso nahi ditugu ikerketa bat osatzeko”

Imagen: NdG / Egoitz Albeniz

Egoitz Albeniz · Hiruki Larroxa Kolektiboko ikertzailea: “Hernaniko LGTBI kolektiboko bizipenak eta testigantzak jaso nahi ditugu ikerketa bat osatzeko”.
Hernanik LGTBI kolektiboak azkeneko 50 urtetan izan duen historia berreskuratzeko ikerketa abiatu du, Egoitz Albeniz eta Ibai Fresnedoren eskutik.
Aitziber Muga | Noticias de Gipuzkoa, 2019-10-22
https://www.noticiasdegipuzkoa.eus/2019/10/22/vecinos/buruntzaldea/hernaniko-lgtbi-kolektiboko-bizipenak-eta-testigantzak-jaso-nahi-ditugu-ikerketa-bat-osatzeko

Hiruki Larroxa Kolektiboa ari da LGTBI historia ikertzen. Orain herritarren bizipenak eta testigantzak jaso nahi dituzte eta Egoitz Albeniz ikertzaileak hernaniarrak ikerketan parte hartzera animatu nahi ditu. Batez ere 60 eta 70 hamarkadetakoei.

Nola suertatu da aukera Hernaniko LGTBI kolektiboaren azken 50 urteko historia berreskuratzeko ikerketa burutzea?

-Duela pare bat urte Maiatzak 17ko (Homofobia, Lesbofobia, Transfobia eta Bifobiaren aurkako Nazioarteko Eguna) egunaren harira aste osoko egitaraua prestatu genuen eta Hernaniko Udalak mugitu ginenei proposatu zigun ikerketa hau egitea. Deituak izan ginenen artean, Hiruki Larroxakook esan genuen prest ginela eta hortik abiatu ginen.

Zer lan mota egiten du Hiruki Larroxa Kolektiboak?

-Euskal Herri mailan lan egiten duen kolektibo bat gara eta batez ere oinarritzen gara esku-hartze soziopolitikoan, memoriaren berreskuraketan eta ikerketan eta ekoizpenetan. Duela gutxi sortutako taldea da, behar batetik abiatuta.

Zein ibilbide izan du orain arte ikerketak?

-Lehengo urtean lan bibliografikoa hasi ginen egiten, ikusteko bai Euskal Herri mailan, bai Estatu mailan eta bai mundu mailan eman diren mugimenduak eta mugarriak eta une gogoangarriak jasotzeko eta ordenatzeko. Orain elkarrizketen atalean sartuko gara ikusteko zein bizipen eta ikuspegi egon diren konkretuki Hernaniko herrian. Bakoitzaren bizipenak jaso nahi ditugu eta hauek Hernaniko errelitate soziopolitikoarekin lotu nahi ditugu.

Jendea mugitzen hasi al da bere bizipenak kontatzeko?

-Badaukagu jende zerrenda bat. Udalak deialdi bat egin du zailtasunak daudelako adin bateko jendearen testigantzat biltzeko. Orain dela 20 edo 30 urteko testigantzak ez da horren zaila biltzea baina 60 edo 70 hamarkadakoak bai. Urte horietan LGTBI izateak zure bizitza arriskuan jartzen zuen edo jendearen gaitzespena jasotzen zenuen. Azkeneko hogei urteetan hasi da geroz eta leku gehiago hartzen eta “normaltasun” bat hartzen LGTBI kolektiboak, orain ez dago duela 50 urte bizi izan zen biolentzia berdina.

Gainera, garai horietako asko kanpora, hiri handietara, alde egingo zuten.

-Bai, pentsatzen da hiri handietan askatasun gehiago dagoela eta herriek tradizioarekin lotura handiagoa dutela. Baina badago beste fenomeno bat. Jende batzuk, asko gainera, badakite zein den bere orientazio sexuala, baina garaiko normara ez zenez egokitzen, ezkutuan eramaten zuena, eta bizitza normatiboa edo heterosexual bat eramaten jarraitzen dutenak. Asko ezkonduta daude eta seme-alabak eta bilobak dauzkate. Jende honen testigantza ez dugu jasoko.

Noiz aurkeztuko da lana?

-Datozen bi hilabeteak, urria eta azaroa, elkarrizketak egiteko erabili nahi dira eta ondoren idazketa prozesura abiatuko ginateke. Martxoan aurkezteko prest egongo da.

LGTBI kausaren alde lan egindako herritar edo mugimenduak egon dira Hernanin?

-Hernanin Empar Pineda bezalako herritar bat daukagu. Duela urte asko Bartzelonara alde egin zuen eta bere inguruko ikerketa bat garatzen ari da Kattalin Miner. Hernanin feminismoak indar handia hartu zuenean bere inguruan lesbiana talde oso potente bat ere egon zen eta EHGAMek ere zenbait gauza egin zituen. Baina oraindik ikerketa garaian gaude eta oso goiz da jakiteko zenbat talde egon ziren herrian.

Hernaniko historian mugarririk al dago?

-Nik uste dut ‘Moio’ren suizidioak lehenaldi eta orainaldi bat, inflexio puntu bat, ekarri zuela. Herriko jende askori galdera asko eragin zizkion gertaera honek. (Aimar Elosegi Ansa ‘Moio’ transexualak bere buruaz beste egin zuen 2007an).

#hemeroteka #lgtbi #memoria | Egoitz Albeniz: “Zaila da 60ko urteak bizi izan zituen LGTBI jendea topatzea”

Irudia: Gipuzkoako Hitza / Egoitz Albeniz

Egoitz Albeniz: “Zaila da 60ko urteak bizi izan zituen LGTBI jendea topatzea”-
Eider Goenaga Lizaso | Gipuzkoako Hitza, 2019-10-18
https://gipuzkoa.hitza.eus/2019/10/18/egoitz-albeniz-zaila-da-60ko-urteak-bizi-izan-zituen-lgtbi-jendea-topatzea/

LGTBI kolektiboaren memoria historikoa (1969-2019) berreskuratzeko lanean ari dira Hernanin, eta lan horretan buru-belarri dabil Egoitz Albeniz (Hernani, 1988), “jendarte heteropatriarkala eraldatzeko, pentsamendu kritiko marika eta transfeminista” sustatzen duen Hiruki Larroxa kolektiboko kidea. Hernaniko Udalaren enkarguz ari dira lan hori egiten, eta lekukotzak biltzen hasi dira. Beste urteetakoei ateak itxi gabe, 1960ko eta 1970eko hamarkadak bizi izan zituen LGTBI kolektiboko jendeari ari dira dei berezia egiten, eurekin kontaktuan jar daitezen (hernanikolgbtikerketa@gmail.com).

Nondik sortu da ikerketa egiteko beharra?
Hernaniren historian, ikusten da apenas dagoela LGTBI kolektiboaren lekukotzarik. Behar horretatik abiatuta, eta memoria historikoa berreskuratzeko beste hainbat arlotan egin den bezala, uste dugu arlo hau ere aztertu eta landu beharrekoa dela.

Ikerketaren lehen zatia, zati teorikoa, jada amaitu duzue, ezta?
Bai. Euskal Herrian, estatuan eta munduan izandako gertakari historiko eta mugarriak identifikatu ditugu, eta jakin nahi dugu mugarri horiek Hernanin eraginik izan ote zuten eta nolako oihartzuna izan zuten. Oraingoz, oinarri bibliografiko bat osatu eta hemeroteka lana egin dugu; baina, guretzat, lekukotzen bidez osatuko duguna da zati inportanteena.

Beste toki batzuekin alderatuta oso ezberdinak izango diren lekukotzak lortzea espero duzue?
Egin ditugun elkarrizketa gutxietan antzematen da munduan gertatzen diren mugimenduen halako eragin bat; baina askoz polikiago gertatu zen dena. Adibidez, 1969ko Stonewalleko matxinadak ez zuen izan eragin zuzenik hemengo LGTBI mugimenduan, edo oraingoz, behintzat, ez dugu jaso horren berri. Dena den, goizegi da ondorioak ateratzeko.

1969an hasi zen ikerketa; kostatzen ari zaizue hasierako urteetako lekukotzak topatzea.
Zaila da 60ko eta 70eko hamarkadak bizi izan zituen LGTBI kolektiboko jendea topatzea. 70eko urteetan jaiotako jendea badugu, baina horiek ez zuten bizi izan hamarkada hori. Gure kalkuluen arabera, 1930-1950 artean jaiotakoak izan behar dute 1960ko hamarkada amaierako esperientziak jasotzeko. Baina oso-oso zaila egiten ari zaigu. Orain pertsona batek bere burua lesbiana, trans edo gay gisa definitzeko egiten duen prozesuak ez du zerikusirik duela 70 urte jaiotakoek bizitakoarekin. Adin horretako pertsona batek ez zuen ematen pauso hori, gizarteak ez ziolako uzten. Adibidez, badakigu 1990eko hamarkadan Hernaniko jende bat ibiltzen zela Donostiako cruising guneetan, baina ezin gara gerturatu jende horrengana; jende horrek orain familia bat du, eta inondik inora ez du eman nahi lekukotza.

Zeharkako lekukotzak ere bilatzen dituzue?
Bizipen pertsonalei eman nahi diegu lehentasuna, distortsio bat gertatzen baita bestela. Baina argi daukagu 60ko eta 70eko urteetako bizipenak jaso ahal izateko seguruenik zeharkako testigantzetara ere jo beharko dugula. Badakigu, adibidez, 1970eko hamarkadan Hernanin bazela trabesti bat, baina hilik dago pertsona hori, eta zeharkakoak izan beharko dute horren inguruko testigantzek.

Hernaniko giro politikoa kontuan hartuta, zer lekutan gelditu da LGTBI kolektiboa?
Hori da ikerketan aztertu nahi den ataletako bat: Hernani mailan LGTBI mugimendu bat egon zen edo ez; zer mugimendu egon diren LGTBI kolektiboen inguruan; eta zer gertatzen zen LGTBI mugimenduarekin Hernaniko soziologia politiko horretan. Alegia, Hernaniren ezaugarriak kontuan hartuta, LGTBI kolektiboak bazeukan lekurik garaiko aldarrikapenetan eta errealitate sozialean? Gure ustea da LGTBI kolektiboak ez zeukala lehen mailako toki bat ez mugimendu politikoetan, ez aldarrikapenetan. Dena den, hipotesi bat da hori; ikusiko dugu lekukotzek baieztatzen duten.

Hernanin ateratzen dituzuen ondorioak antzeko tamainako beste herrientzat ere baliogarriak izan daitezkeela uste duzue?
Ez dakit ausartuko nintzatekeen hemengo bizipenak eta ondorioak beste herri batzuetara estrapolatzen. Nire susmoa da gertaera potenteak bizi izan diren herrietan errepresioa sufritu dutenekiko bestelako kontzientziazio bat dagoela. Adibidez, Errenterian, 1979an, polizia batek Vicente Vadillo Francis trabestia hil zuen, eta uste dut horrek eragina izan zuela herri kontzientzian. Herrian gertatzen diren gertakariek badute eragina geroko prozesuetan eta kontzientzietan. Hernanin, Aimarren [Elosegi] suizidioaren ostean, eta hala ikusten da Kattalin Minerren liburuan [Moio], izan zen aldaketa bat, nahiz eta ez nukeen jakingo esaten zenbaterainokoa izan zen. Hor sartzen da ikerketa honen helburua: memoria ariketa bat egitea, jazotakoak jasotzea, etorkizunera begira eragin bat izan dezaten, ez daitezen gelditu anekdota hutsean.

#liburuak #trans #testigantzak | Moio : gordetzea ezinezkoa zen

Moio : gordetzea ezinezkoa zen / Kattalin Miner Perez.
Donostia : Elkar, 2019 [05-17].
140 p.
Serie: Lekuko.
/ EUS / ENS / Aimar Elosegi / Hombres trans / Testimonios / Trans / Transexualidad
📘 Ed. impresa: ISBN 9788490279434 / 16,25 €

[.eus] Zein da neurri ona gertakari batetik distantzia hartu ahal izateko, baina oraindik gertakariak fresko mantentzen direla ziurtatzeko? Noiz igarotzen da ‘gertatu berria den zerbait’, ‘gertatu zen hura’ izatera? Eta, beraz, noiz hitz egin ‘gertatu zen hartaz’?”. Halakoak galdetzen dizkio Kattalin Minerrek bere buruari liburuaren atarian, hamar urte lehenago hil zen Aimar Elosegi Ansa “Moio” bere lagun minaz oroitzean. Suizidioa eta transexualitatea, gure gizartea durduzatzen duten bi tabu elkartu ziren heriotza horretan. Bere garaian zirraraz eta hunkiduraz beteriko erantzuna izan zen Hernaniko herrian, lagunarenganako maitasunaz gainera transexualitatearekiko enpatia eta jarrera berri baten beharra aldarrikatu zituena. Urteak igaro ahala, ordea, zer geratu da? Ez ote da maila intimora igaro dimentsio publiko eta politikoa erdietsi zituen kasua? Hipotesi horretatik abiatuta, hainbat elkarrizketa egin ditu Minerrek: Moioren kuadrillako lagunekin, haren anaiarekin, Medeak taldeko feministekin, omenaldian bertso gogoagarriak kantatu zituen Maialen Lujanbiorekin, Moioren azken gutuna argitaratu zuen Iratxe Retolazarekin, Brayan Altimasbere hernaniar trans gaztearekin… Guztien artean Aimarren bizitza eta heriotzaren erretratu eta memoria osatzeaz gain, pertsona transexualek gainditu beharreko oztopo ikusgarri zein ikusezinak marrazten dira, gure gizartearen transfobia aitortu zein aitortu gabeak, azken batean. Erreportaje bizi, zintzo eta sakona eskaintzen zaigu, hortaz, guztioi zer pentsatua eman beharko ligukeena.

Kattalin Miner Perez gipuzkoar kazetari, idazle eta ekintzaile feminista da. Euskal Herriko Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziaduna eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Literatura Konparatuan masterduna da. Horrez gain, Gizon eta Emakumeen Berdintasuneko masterra egin zuen EHUn. 2015ean Igartza Saria irabazi zuen ‘Kafe beteak’ izenburuko eleberri proiektuagatik, baina 2017an eleberria argitaratu zenean ‘Nola heldu naiz ni honaino’ izenburua jaso zuena.

#hemeroteca #trans #memoria | Puesta en marcha del ciclo trans organizado desde Igualdad en recuerdo a Aimar Elosegi

Puesta en marcha del ciclo trans organizado desde Igualdad en recuerdo a Aimar Elosegi
Hoy tendrá lugar la presentación del libro 'Moio: gordetzea ezinezkoa zen'
El Diario Vasco, 2019-05-15
https://www.diariovasco.com/buruntzaldea/hernani/puesta-marcha-ciclo-20190515001951-ntvo.html

Durante estos días se desarrollará en Hernani, organizado por el Consejo de Igualdad, un ciclo trans en recuerdo de Aimar Elosegi Ansa, el joven que hace 12 años se suicidó. «Aún recordamos este suceso, que provocó una gran conmoción en el municipio y puso sobre la mesa el tema de la transexualidad», afirman desde la organización del ciclo.

Durante los primeros años se llevaron a cabo diferentes actos para recordar a Aimar y hacer una reflexión en torno a la transexualidad. Ahora, tras algún tiempo sin organizar actividades, y aprovechando la publicación del libro de Kattalin Miner que trata sobre este tema, se pretende sacar nuevamente a la luz el tema de la transexualidad y avanzar por el camino emprendido por Aimar, por ser imposible de esconder, con el propósito de llegar a la ciudadanía y contribuir a su transmisión.

Para ello, además de la presentación del libro, habrá una actuación de bertsolaris y un coloquio que tendrá lugar el próximo otoño.

Así, hoy miércoles, a las 19.30 horas en Biteri kultur etxea, se llevará a cabo la presentación del libro 'Moio: gordetzea ezinezkoa zen' a cargo de su autora, Kattalin Miner, y Danele Sarriugarte. Y, por otra parte, para este domingo, 19 de mayo, a las 19.00 está programada una actuación de bertsolaris en Ezkiaga pasealekua (que en caso de mal tiempo se realizará en Sandiusterri), con la participación de Maialen Lujanbio Zugasti, Eli Pagola Apezetxea, Beñat Gaztelumendi Arandia, Miren Artetxe Sarasola, Nerea Ibarzabal Salegi y German Urteaga Garmendia. Amaia Agirre Arrastoa que se encargará de fijar los temas de los bertsos.

#hemeroteka #trans #testigantza | Gizarteratu da berriro

Naiz / Kattalin Miner //

Gizarteratu da berriro.
Tene Mujika bekari esker kaleratu du Kattalin Minerrek ‘Moio. Gordetzea ezinezkoa zen’ liburua, bere buruaz beste egin zuen Aimar Elosegi gazte transexualaren auziaren inguruan egindako kazetaritza lana.
Ariane Kamio | Naiz, 2019-05-15
https://www.naiz.eus/es/info/noticia/20190515/gizarteratu-da-berriro

Ez da nobela bat edo fikzio bat. Literatur lanetatik harago doan liburua da. Kattalin Minerrek (Hernani, 1988) berak aitortzen du. Gertutik egokitu zitzaion Aimar Elosegi ‘Moio’ren heriotza bizitzea. Laguna zuen.

Duela hamabi urte bere buruaz egin zuen gazte hernaniarra zen ‘Moio’. Transexuala zen. Eta heriotzak astindua eragin zuen gizartearengan. Baina isilunea iritsi zen ondoren.

Minerrek berak kontatu du. «Bere heriotzaren hamargarren urteurrenean ez nuen ezer egiteko beharrik sentitu. Ez omenaldirik, ez lore eskaintzarik. Doluaren amaiera iradoki zezakeen». Baina ez. Hilabete gutxira gaizki-egona sortu zitzaion idazle eta feminista hernaniarrari, kezkak, erantzunik gabeko galderak. «Gaia plano intimora pasa zen eta transmisioa ez zen bermatzen ari».

Eguneroko bat idazten hasi zen, bere hipotesi eta galdera horien planteamenduak nonbait islatu eta isiltasun horri nonbait ahotsa topatze aldera. Baina bide laburra izan zuen formula hark.

Debako Udalak eta Elkar argitaletxeak deitzen duten Tene Mujika bekara aurkeztu zuen proiektua 2017an eta 2018 esleitu zioten. Gaur Donostian aurkeztutako ‘Moio. Gordetzea ezinezkoa zen’ liburua urtebetean egindako bide horren emaitza da.

Bederatzi pertsonekin egindako elkarrizketen ondorio da lana, nahiz jende gehiagorekin hitzartzeak izan dituen idazleak. Nahiz helburua ez den izan Elosegiren biografia bat idaztea, bere heriotza bergizarteratzea baizik, eta haren gainetik irakurketa politikoak ere plazaratzea. «Ez dut nire hipotesiak baieztatzen edo gezurtatzen jardun, baizik bere ingurukoen bizipenak eta gogoetak batu ditut».

«Oso liburu intuitiboa» dela defendatu du Minerrek, eta senari jarrai egituratu du liburuaren hezurdura. «Konturatu nintzen asko neukala entzuteko. Garrantzitsuena ez zen nire ahotsa, besteena baizik. Ahots desberdinak posizionamendu desberdinetatik». Memoriaren ertz desberdinen batura da ‘Moio. Gordetzea ezinezkoa zen’, eta begirada poliedriko hori elikatu du hainbat elkarrizketaturen jariotik. Liburuak hainbat testigantza biltzen ditu: Ander Elosegirena (‘Moio’ren anaia), bere lagun taldearena eta ikuspegi politikoago eta kulturalagoa ematen lagundu dietenena, Josebe Iturrioz Medeakeko aktibistarena edo Maialen Lujanbio bertsolariarena, kasu. «Medeakek garai hartan heriotzari izaera politikoa eman zion, hau da, transfobiaren ondoriozko heriotza bat izan zela, eta hori ere zor nien».

Elkarrizketak egin ahala, ordena kronologiko berean txertatu ditu testuak liburuan. «Elkarrizketa batek bestea ekarri dit eta egin bezala daude liburuan. Irakurlea eraman nahi nuen nik bizi dudan prozesu berean».

Liburuaren atarian, Minerrek berak idatzitako «intentzioen adierazpena». Bi plano bereizi behar izan ditu, pertsonalki Elosegirekin lotzen zuena, eta distantziazko irakurketa bat eskaintzea ahalbidetuko ziona, bestea.

‘Moio’ eta bera elkartzen zituen lagunartea ere batu du elkarrizketetan. «Lagun artean behar izan dugu ez hitz egite bat. Baina komentatu nienean zertan nenbilen eta zein zen nire asmoa, bat batean ordura arte hitz egin ez genituen gauzetaz hitz egiten hasi ginen. Hustuketa bat izan zen».

Aimar Elosegiren kasuari jarraipena eman dio denboran Minerrek, gaur egungo gazte transexual baten lekukotza jasoz. «Zenbat aldatu da egoera Euskal Herrian? Gizarte bizigarri bat bada transexualentzat? Ze baldintzatan bizi dira? Ekai Lersundiren heriotza kolpe handia izan zen niretzat eta konfirmatu zidan ez ginela jendarte bizigarri batean bizi. Argi ikusi nuen gazte transexual bat elkarrizketatu nahi nuela».

«Arazoa gizartean dago»
Eta Brayan Altimasberes gazte hernaniarrak eman zion bere lekukotza. «Brayanek pertsona transexual baten bizipenak, ezagutzak eta aurkitu dituen espazio bizigarriak azaltzen ditu, horietako asko Aimarren heriotzari lotuak». Baina transmisioan jarri zuen alerta. «Transmisioaren beharraz ohartu nintzen eta horretan akatsa egin dugula». Memoria izateko beharra.

Duela hamabi urte, Aimar Elosegiren heriotzaren ondorenetan egindako hileta zibilera itzuli da Miner. Eta liburuan bildu duen esaldi bat berreskuratu du, ekitaldian parte hartu zuen pertsona batek ahoratutakoa. «‘... urte batzuk barru tabu hori gainditzean, gure herrian aitzindari bat izan zela gogoratu’. Eta ez ginen gogoratzen ari».

Hamarkada baten ondoren egoera nola ikusten duen galdetuta, Minerrek aipatu du bere ustez «ikusgarritasunean asko hobetu da, ezagutza minimo bat badago. Brayanek dio babesa, errespetua, tolerantzia badagoela, baina ezezagutza oso handia dela oraindik».

Eta jarraitu du: «Ezin dugu jarraitu pentsatzen arazoa trans pertsona horiengan dagoela. Arazoa sailkapen binarioa egiten duen gizartearena da. Arazoa gorputz horietatik deszentralizatu behar da. Transak ondo iruditzen zaizkigu, gizonak oso gizon eta emakumeak oso emakume diren artean. Erdikoak molestatu egiten digu eta arazoa gizartean dago».

#hemeroteka #liburuak #literatura | Eroso bizi eta estutzen hasten den emakume gaztearen istorioa

Irudia: El Diario Vasco / Kattalin Miner

Eroso bizi eta estutzen hasten den emakume gaztearen istorioa.
Kattalin Minerrek bere lehen literatur lana plazaratu du, 'Nola heldu naiz ni honaino' eleberria.
Felix Ibargutxi | El Diario Vasco, 2017-02-17
http://www.diariovasco.com/culturas/201702/17/eroso-bizi-estutzen-hasten-20170217095545.html

Kattalin Miner (Hernani, 1988) militante feminista ezaguna da. 2015ean Igartza saria eman zitzaion bere eleberri-proiektuari, hain zuzen ere bere lehenengo literatur egitasmoari. Orain kalean da lan hori, 'Nola heldu naiz ni honaino' izenburuaren pean. Istorioko protagonista nagusia Jezabel da. Lan ona dauka, eta bizimodu ekonomikoki erosoa, baina halako batean, munta ez oso handiko gorabehera bat etorriko zaiona; erabaki egin beharko du, baina erabakia hartu ezinda geldituko.

Igartza sariaren 18. deialdian gertatu zen irabazle. Jakina denez, Beasaingo Udala, CAF enpresa eta Elkar dira antolatzaile.

Elkar argitaletxeak testu hau argitaratu du liburuaren kontrazalean, barruko istorioaren azalpena: «Enpresan mailaz eta soldataz igotzea, herentzia bat jasotzea, etxe bat erosi ahal izatea, lagun ugari edukitzea… Arrakastaren laukitxo guztiak beteak ditu Jezabelek, argi du zer nahi duen bizitzan eta zirt-zart hartu ohi ditu erabakiak. Halako batean, ordea, txikikeria batekin paralizaturik geratuko da. Emakume gazte baten nora eza darabil Kattalin Minerrek gure gizarteko hainbat gai giltzarri jorratzeko: familia eta bikote ereduak, heteroaraua, harreman batean bilatzen duguna… Nortasunez beteriko lehenengo eleberri bat, irakurlearen gogoa astindu eta zer pentsatua emango diona».

'Kafe beteak' zuen izenburu hasierako nobela-egitasmoak. «Harrezkero, istorioa ez da asko aldatu. Xabierren [Mendiguren editorearen] gomendioz, beste izenburu hau aukeratu nuen, lana bukatu eta gero. Anariren kanta batetik hartutako esaera da, eta istorioan azaltzen da. Protagonistak badu galdera hori errepikatzeko joera, ez ordea erantzuteko premia», esan zuen idazleak atzoko aurkezpenean.

Esan bezala, pertsonaia nagusiak bizimodu erosoa darama. «Gazteak prekarietatean bizi dira, baina Euskal Herrian badago protagonista hau bezalako jendea ere. Konfort egoeran bizi da, baina baditu dudak eta neurosiak».

Galdetu zitzaionean zenbateraino Kattalinen alter-egoa izan daitekeen Jezabel, honela erantzun zuen hernaniarrak: «Apenas. Istorio hau sekulako distantziamenduz idatzi dut. Irakurleak, beharbada, topatuko ditu nirekin zerikusia daukaten gauza batzuk; ez nau kezkatzen» .

Militante feminista da Miner eta uste du «ideiak transmititzeko beste bide bat» izan daitekeela fikzio-lana. «Idazteko garaian bazeuden intentzionalitate batzuk, galdera batzuk plazaratzeko asmoa».

Liburuaren egiturari dagokionez, parte gehienak bakarrizketak dira. Eta badira elkarrizketa tankerako pasarteak ere. Zati bat Euskal Herrian gertatzen da, bestea Erroman. «Keinu txiki bat egin nahi nion erasmus-belaunaldiari».

Badira bi eszena erotiko ere. «Egiari zor, gabezia handia dago euskarazko literatura erotikoan, eta are gehiago literatura erotiko lesbikoan».

Uxue Apaolazaren 'Umeek gezurra esaten dutenetik' eta Danele Sarriugarteren 'Erraiak' oso-oso gogoko izan omen ditu Minerrek, eta «oso gustura» jardun da bere istorio hau taxutzen. Hala ere, beste narraziorik idatziko ote duen ez dauka argi.

#liburuak #literatura | Nola heldu naiz ni honaino

Nola heldu naiz ni honaino / Kattalin Miner.
Donostia : Elkar, 2017 [02-10].
128 or.
ISBN 9788490276860
/ EUS / NOV
/ Familias / Heteronorma / Literatura / Parejas / Relaciones humanas

Enpresan mailaz eta soldataz igotzea, herentzia bat jasotzea, etxe bat erosi ahal izatea, lagun ugari edukitzea… Arrakastaren laukitxo guztiak beteak ditu Jezabelek, argi du zer nahi duen bizitzan eta zirt-zart hartu ohi ditu erabakiak. Halako batean, ordea, txikikeria batekin paralizaturik geratuko da. Emakume gazte baten nora eza darabil Kattalin Minerrek gure gizarteko hainbat gai giltzarri jorratzeko: familia eta bikote ereduak, heteroaraua, harreman batean bilatzen duguna… Nortasunez beteriko lehenengo eleberri bat, irakurlearen gogoa astindu eta zer pentsatua emango diona.

#hemeroteka #transexualitatea | Disforiatik euforiara

Disforiatik euforiara
Alaik zakila dauka, baina neska dela aldarrikatzen du. Alai bezala transexualitate egoeran dauden haur guztiak askatasunez bizi daitezen du helburu Chrysallis Euskal Herria elkarteak. Sendiek pubertaroan dute kezka nagusia: gorputz aldaketek egonezina eragitea saihestu nahi dute.
Maite Asensio Lozano | Berria, 2015-06-28
http://www.berria.eus/paperekoa/1961/002/001/2015-06-28/disforiatik_euforiara.htm 

Badaude zakila duten neskak eta bulba duten mutilak. Baieztapen hori ezinbestekoa da, Aingeru Mayorren ustez, «duela gutxira arte pentsaezina zena pentsagarri bihurtzeko». Haurrentzat zein gurasoentzat. «Umeei beren identitatearekin konektatzeko aukera ematen die. Beren burua adierazteko modurik ez edukitzea oso gogorra baita». Martxoan jaiotako Chrysallis Euskal Herria elkarteko presidentea da; transexualitate egoeran dauden haur eta nerabeen gurasoak biltzen ditu taldeak. Hala du Mayorrek Alai alaba: zakila daukan neska bat da. 8 urte bete ditu ekainean, eta orain urtebete egin zuten trantsitoa. «Ingurukoei berretsi genien bazekitena: Alai neska bat dela. Eta ikusi duenetik mundu guztiak argi duela, askoz lasaiago bizi da».

2 urterekin hasi zen Alai eskatzen femeninoan trata zezaten: guapo ordez, guapa esan ziezaioten. «Hasieran pentsatu genuen erreferente guztiak emakumezkoak izatearen ondorio zela: ama, ahizpa, izeba, lehengusinak... Eta ni ere ez naiz oso maskulinoa. Ez genion trabarik jarri ahizpa zaharraren arropak janzteko». Aurki galdegin zuen soinekoekin kalera ateratzea; orduan hasi ziren gurasoak presioa nabaritzen: «Niri ez hainbeste, baina emazteari denetik esaten zioten. Negu batez, erabaki zuen gonarik edo soinekorik ezingo zela erabili, ez berak, ez alabek; jendearen epaiketekin nekatuta zegoen».

Sexologoak dira Alairen guraso biak; haientzat pentsatzekoa zen transexualitatea. «Baina horrek ez du esan nahi mingarria ez denik: kezka eta beldur asko ditugu». Ez zuten berehala onartu: «Teoria psikologiko batzuek diote haurren identitatea ez dela egonkortzen 7 urte bete arte; horregatik, guk, aurrerapausoak eman beharrean, itxarotea erabaki genuen, pentsatuta 7 urterekin definituko zela. Bi urtez, jendeari esan genion ez genekiela Alai neska ala mutila izango zen. Baina teoria horiek ez dute oinarririk: 2-3 urterekin haurrek argi dute beren sexu identitatea».

Galduta egon ohi dira gurasoak, Soraya Vega psikologoaren arabera: «Egoerak eskuetatik ihes egiten die askotan. Erreferente gutxi daude, eta emaitzak aurreikusteko gaitasun txikia dugu». Baina umeak ez dira arazo, erantsi duenez: «Oro har, problema familian, eskolan eta gizartean egoten da: generoaren zentzu bat inposatzen zaie haurrei, eta ez zaie libre jarduteko aukera askorik uzten. Gizon-emakume binomioak erabat baldintzatzen du genero aniztasuna normal-normal adierazi ahal izatea». Sendiek ziurtasunik eza sentitzen dutela dio Rosa Almirall ginekologoak, baina «formula magikorik» ez dagoela gaineratu du: «Ez dago transexualitatearen froga objektiborik, pertsonek adierazten dutenetik harago. Gure egitekoa da pertsona txiki horien eta gurasoen alboan egotea, ahalik eta erosoen senti daitezen».

Bartzelonako Transit zerbitzuan lan egiten dute Almirallek eta Vegak; 2012an sortua da, eta lehen mailako arreta zentro publiko batean dago. Ikuspegi aitzindaria eskaintzen dute: patologizaziotik aldendua. Izan ere, transexualitatea buru eritasuntzat dute osasun sistema gehienek: ebaluazio psikiatrikoa egiten diete transexualei, genero disforia diagnostikatu eta tratamendua abiatzeko. Almirallek, baina, ebaluazio psikiatrikorik ez egitea edo eskatzea erabaki zuen: «Ez dago transexualitatea buru nahasmendu gisara hartzeko eta disforia diagnostikatzeko exijitzen duen legerik. Protokolo medikoek beharrezkotzat joko balute ere, gomendioak dira; etikoki, horien gainetik daude pertsonen erabakitzeko ahalmena eta eskubidea». Horrek erabat aldatu du euren abiapuntua. Vega: «Uste dugu genero identitateetan aniztasuna dagoela; beraz, ez dugu nahasmendutzat hartzen, gizartean onartu gabeko aniztasun gisa baizik. Onarpenik ezak eragindako bizi gatazken gainean lan egiten dugu».

Baina zer aholkatu behar zaie sendiei? Transiteko kideentzat, haurren bilakaera errespetatzea da gakoa. Genero identitateak hainbat bide har ditzakeelako. Ume batek bere generoarekin ustez bat ez datorren jarduera bat egiteak ez du esan nahi transexuala denik, Vegaren arabera: «Kasu batzuetan, mutil batek soineko bat jantzi nahi du, baina mutil sentitzen jarraituko du. Beste batzuetan, ez. Ezin da jakin. Beraz, nahi duten bezala agertzen lagundu behar zaie».

Ildo horretan, Almirallek ohartarazi du generoari buruzko irakurketa asko sexistak direla; adibidez, futbola gustuko ez duten mutilek gatazka bat dutela esatea. «Generoa bizitzeko modu eta intentsitate asko daude, baina kontuan izan behar dugu trans batzuek eredu binarioenean kokatzen dutela beren burua». Erantsi du haur batzuengan ere ez dagoela genero malgurik: «Hasieratik argi dute beren identitatea, eta nabarmendu egiten dute: 2 urterekin irmo adierazten dute nor diren, eta 5ekin sentitzen duten generoan sozializatzen dira. Hor umeek dute ekimena, eta familiek alboan egon behar dute».

Eskolan ikusarazia
Transiteko kideen arabera, gurasoentzat une erabakigarria izaten da eskolarako jauzia: 5 eta 7 urte arteko haurrek etxean lorturikoa ikastetxean ere aplikatu nahi dutenean. Hain zuzen, eskolan izandako gatazka baten harira erabaki zuten Alairen gurasoek trantsitoa egitea. «Mutil zaharrago batek Alairi esan zion mutila zela zakila zeukalako», azaldu du Mayorrek. «Ahizpa hurbildu zen eztabaidara, eta mutilari esan zion: 'Zuk ezin baduzu pentsatu neska dela, ez pentsatu, baina ez ukatu, eta utzi bakean'». Erantzunak begiak ireki zizkien gurasoei: «Zertan ari ginen? Jendeari errespetua eskatzen genion, baina guk jarraitzen genuen berari buruz maskulinoan hitz egiten. Konturatu ginen Alaik hasieratik definitua zuela bere burua; guk aldatu behar genuela begirada. Hori izan zen lehen urratsa: lehen mutil bat ikusten genuen lekuan, neska bat ikusi behar genuen».

Orduan izan zuen lehen harremana Espainiako Chrysallis elkarteko arduradunekin, eta Euskal Herriko taldea antolatzen hasi zen. Antzeko egoeran zeuden familien arteko laguntza sare bat sortzea izan zen lehen helburua; besteak beste, ezagutza partekatzeko: «Txikikeriei buruzko zalantzak geneuzkan: non eros ditzakegu zakila duen neska batentzat erosoak diren kuleroak?».

Eguneroko oztopoen artean, haurren dokumentazio aldaketarena da elkartearen borroka zailenetakoa: agirietako izena eta sexua. Alairen nortasun agiriak dio mutila dela, jaiotza agiriak bezala. Espainiako legediaren arabera, ezingo du aldatu 18 urte bete arte. Mayorrek onartu du alabak izen neutroa edukitzea abantaila dela, baina sexuaren erreferentziak eragozpen handiak sortzen dizkie: «Aireportura banoa nire alabarekin, mutil bat dela adierazten duen dokumentu bat aurkeztuko dut; funtzionarioak esan ahal dit ez dagokiola berari, eta orduan Alairen kontu intimoen berri eman beharko diot. Sekulako eskubide urraketa da».

Nerabezaroa kezka nagusi
Baina haurren epe ertaineko etorkizunean dute gurasoek kezka nagusia: pubertaroan, gorputzean aldaketak gertatzen diren garaian. Umeak txikiak izan arren, horri buruz galdetzen diote Almiralli. «Medikuntzak, aukerak ematen dituenez, bide baterantz gidatzen ditu. Eta gurasoek, sarri, haurren sufrimendua saihesteko, esaten diete lasai egoteko, ez dituztela sexu ezaugarriak garatuko, blokeatzaileak daudelako, eta izango direla izan nahi duten gizonak edo emakumeak. Beraz, pubertaroa heltzean, gazteak ere larritu egiten dira, oso adi jarraitzen dituztelako aldaketa fisikoak».

Bi tratamendu mota daude. Batetik, hormona blokeatzaileak eman dakizkieke gaztetxoei pubertaroa hastean, 11-12 urterekin. Blokeatzaileek hormonazio naturala eteten dute, eta, ondorioz, ez dira bigarren mailako sexu ezaugarriak garatzen: bularrak, transexualitate egoeran dauden mutiletan —hilerokorik ere ez dute—; eta intxaurra, ahotsa edota bizarra transexualitate egoeran dauden nesketan. Bestetik, hormonazio gurutzatua har dezakete, 16 urtetik aurrera —legez pazienteei autonomia aitortzen zaien adina da—, desiratutako generoaren sexu ezaugarriak garatzeko.

Osasun arreta hori sare publikoan jasotzea bermatu nahi du Chrysallisek. «Pubertaroa gogorra da ia edonorentzat, baina gorputzaren aldaketak desio ez den norabidean gertatzen badira, are gogorragoa da», azaldu du Mayorrek. «Bizipen horietan asko dago jokoan. Nerabe bakoitzak erabaki behar du, baina hala nahi dutenek blokeatzaileak eta hormonak erabiltzeko aukera izan beharko lukete». Kezka du, halere, bi tratamenduen arteko epearekin: «Lau urte egin ditzakete haur gorputzarekin, inguruko lagunenak garatzen diren bitartean». Uste du ez duela zentzurik 16 urtera arte itxaroteak hormonazio gurutzatua abiatzeko: «Argi dute euren identitatea».

Halakorik oso herri gutxitan egiten dutela zehaztu du Rosa Almirallek, eta inon ez 15 urte bete aurretik. Zuhur jokatzearen aldekoa da bera; lasai hartzea gomendatu ohi die sendiei: «Oinarrizkoa da garapen fisikoaren prozesua nola doan ikustea: mutil biologiko batzuei oso berandu hazten zaie bizarra, eta neska biologiko batzuei bular gutxi ateratzen zaie. Hortaz, sarri, itxarotea komeni da, aztertzeko nolako eraldaketa fisikoa duten, eta nola sentitzen duten bilakaera hori». Pubertaroko aldaketekin eroso bizitzeko gai dira nerabe batzuk, baina jasangaitz egiten zaie beste batzuei. «Urrats bat gehiago edo gutxiago egiteko giltzarria sufrimendua izan behar da. Eta hori oso bestelakoa da prozesu bakoitzean. Haiek dute azken hitza».

Halere, gorputz autoestimua lantzeko beharra nabarmendu dute Transiteko kideek. Ariketa onuragarria litzateke gizarte osoarentzat, baina funtsezkoa da transexualentzat, Almirallen ustez: «Gustatuko litzaidake gehienek onartu ahal izatea beren garapen biologikoa; hartara, pertsona txiki horiek ez lukete euren sexu biologikoa ukatu beharko. Uste dut trans gizon edo emakume izateko heldutze prozesuan garrantzitsua dela jakitea zein den norbere sexu biologikoa, nahiz eta desiratua ez izan; nor diren eta non dauden ulertzen lagundu ahal die. Bestela, euren gorputzaren onarpena ez lantzeak samina eragingo die bizitzan».

Blokeatzaileek gazteen sexualitatean izan ditzaketen ondorioekin ere kezka agertu du: «Hormonazio naturalaren sentsazioak etetean, agian gazte horiek ez dute inoiz jakingo zein den bere sexualitatea; asko kezkatzen nau pertsona horiek beren gorputzez gozatzeko gai ez izateak».

Ongizatearen garrantzia
Mayorrek, ordea, Herbehereetako ikerketa bat aipatu du: «Blokeatzaileak erabiliz trantsitoa egin duten nerabeek edozein gazteren autoestimu eta bizi-kalitate maila bera dute». Ongizatearen garrantzia nabarmendu du: transexualitate egoeran dauden haur eta gazteentzat ezinbestekoa da onartuak izatea. «Ez da kontu estetikoa, hil ala bizikoa baizik».

11 sendik osatzen dute egun Chrysallis Euskal Herria. «Baina badakigu familia gehiago daudela egoera honetan», esan du. «Eta nolakoa izango da haur horien bizi-kalitatea? Heldu transexualen %43 bere buruaz beste egiten saiatu dira. Elkartearen helburua da errealitate hau sozializatzea, haur horiek ilunpetik ateratzeko, haurtzaro ukaturik izan ez dezaten, etorkizun hori saihesteko». Eta umeok irribarre egin dezaten: «Transexualitate egoerari disforia deitzen diote psikiatrek. Bitxia da: gure umeek disforia sufritzen dute, ezinegona, beren identitatea ukatzen zaienean; baina beren identitatean bizitzeko aukera ematen zaienean, disforiatik euforiara pasatzen dira, zorionera».

Transexualitatea ederra da
Kattalin Miner · Kazetaria eta Medeak taldeko kidea | Berria, 2015-06-28
http://www.berria.eus/paperekoa/2076/005/001/2015-06-28/transexualitatea_ederra_da.htm

Zaila egiten zait, transexualitateari dagokionez, pertsonala eta politikoa —hain estu doazela aldarrikatzen ditugun horiek— banatzea, egoerak hala eskatzen duenean. Hain zuzen, eskatu baitidate gaurkoan atzera begirako bat, bizitakotik bada ere, duela zortzi urteko egoera eta gaurkoa alderatzea helburu duena.

Duela zortzi urte diot, orduan izan baitzen nire lagun min eta kide Amaia-Aimarrek bere buruaz beste egin zuen garaia. Pentsatzeko ariketa da gaurkoa, galdera potoloak buruan barrena ditugula: zenbat aldatu dira garaiak? Zenbat aldatu dira gaiarekiko ezagutza, onarpena, jakintzak, sentsibilitatea...? Galdera arriskutsuak egiten zaizkit; izan ere, sentimendu pertsonalek kolpatuta, ezinbestean gauzak hobetu direla onartzeak bigarren galdera dakarkidalako: eta gaur egun gertatu izan balitz, bizirik ote zegokeen nire laguna?

Analitikoki —politikoki— azken galdera horrek duen antzutasunaz ohartuta, lehenengoei eustea besterik ez dagokit gaurkoan.

Ezin da auzitan jarri hezkuntzak, borrokek, politikek nola eragiten duten afera batzuen inguruan ditugun pertzepzio eta iritzietan. Bizipenetan, errekurtsoetan. Gogoratzen baitut 18 urte nituenean nik neuk transexualitateari buruz nituen ezagutzak eta bizipenak ez direla gaur egun ditudanak. Zerbaiti buruz ikasi badut denbora honetan, generoaren lausotasun eta malgutasunaz ikasi dut. Gizon-emakume kartzelak gugan eragiteko duen gaitasunaz, baina guk geuk hori bera dinamitatzeko dugun gaitasunaz ere bai.

Akorduan dut orain bederatzi urte nire lagun Moiok transexuala zela esan zidanean ez nintzela harritu, ezta gehiegi izutu ere. Maitasun hutsetik bada ere, babestu eta onartzea besterik ez zitzaidala geratu eta atera.

Baina zerbait ikasi badut, ikasi dut jendarte honen usteen aurka sarri borondate ona eta maitasuna ez direla nahikoa. Izan ere, garai hartan nire zein jendartearen ezjakintasunak izutzen ninduten. Eta zer egin ez jakiteak ere bai: nondik jo, zein hautu egin...

Izan ere, orduan oraindik pentsatzen eta sinesten bainuen egun indarrean jarraitzen duen ideia: «okerreko gorputzean jaio» izanaren ustea. Okerreko gorputzean jaio. Gaur egun dakidana jakin izan banu orduan, ozen aldarrikatuko nukeen gorputz orok nahi duena izateko duen eskubidea eta aukera. Neska mutildurik ez dela existitzen genero kontuetan, ezta mutil neskaturik ere.

Neska eta mutila eraikuntza sozialak direla, eta ez inola genitalei dagozkien kontuak.

Handik aurrera ezagutu ditut hamarnaka transexual eta transgenero, eta trans izaera hori mila modutan bizitzeko aukerak daudela ere ikusi dut. Ezagutu ditut, bizi izan ditut, eta aldarrikatu nahi ditut zoriontasuna ukatu ez zaien gorputz transak. Badirela, desiragarriak eta desiratuak direla, ederrak direla. Haien gorputzak guda zelai izatetik gudarako erreminta bihurtu dituztela. Maitasunak eta borondate onak ezagutzarekin eta askatasunarekin bat egiten dutenean ez dagoela inoiz gehiago okerreko gorputzik.

Beraz, ez dakit zenbat aldatu diren gauzak, ez bada gu aldatu garela; ni aldatu naizela behintzat. Hala ere, gauza bat esango dut, zintzotasunez: ezagutzen ditudan trans gehienak estatuko hiriburuetara exiliatutakoak dira; hortaz, hurrengo erronka Euskal Herria bera transexualitatea aske eta gozo bizi eta borrokatzeko espazioa izatea dugu.

Beraz, Laverne Cox trans aktibista eta aktoreak haur transexual bati esandako hitzak paratuko nituzke. Badauden, bagauden eta badatozen gorputz horiei guztiei esateko: «Gogoratu, maitea: transgeneroa ederra da».

Irudia: Berria / Zurine Baztan

Zurine Baztan. Malgutasuna ahotan
Oztopo ugari gainditu behar izan zituen Baztanek gorputza bere identitatera egokitzeko. Egun, argi du generoa emakume edo gizon izatea baino zabalagoa dela: «binarismo basatia» dagoela deitoratu du.
Maite Asensio Lozano | Berria, 2015-06-28
http://www.berria.eus/paperekoa/2532/009/001/2015-06-28/zurine_baztan_malgutasuna_ahotan.htm

Oraindik neska ala mutila den galdetzen diote haurrek lantokian, Zuhatza irlan (Araba). Zurine Baztanek (Iruñea, 1964) barre artean kontatzen du estereotipoak auzitan jartzen saiatzen dela: «Gizon ahotsa dudala esaten didate, eta nik erantzuten diet ea ez duten ezagutzen ile laburra duen neskarik. Pentsarazten die». Urte asko dira trantsitoa egin zuenetik, eta bere gorputzarekin adiskidetu dela dio: «Jada ez nau gogaitzen maskulinoan tratatzeak, ez badut eraso gisa ikusten. Argi dut ez naizela ez gizon ez emakume, generoa hori baino zabalagoa eta pluralagoa dela; baina gizon ala emakume gisara sozializatu behar dut, binarismo basatia dagoelako».

Haurra zela hasi zuen gogoeta, ahizparekin nebarekin baino gehiago identifikatzen zela konturatu zenean: «Lau gorputz mota zeudela uste nuen: ni ahizpa bezalakoa nintzen, baina zakila neukan, nebak bezala; beraz, uste nuen baginadun eta zakildun neskak eta mutilak zeudela. Azkar markatu zidaten ezetz, bi gorputz bakarrik daudela. Eta ezkutatu beste aukerarik ez zitzaidan geratu».

Hala ere, zoriontsu izaten saiatu zela nabarmendu du: «Suertatu zitzaidan gorputzean, eta suertatu zitzaidan rolean». Urte askoren ostean hasi zen jendeari esaten ez zela gizonezkoa. «Lagun batek galdetu zidan ea nola nekien emakumea nintzela; erantzun nion ea nola zekien berak gizona zela, zakilaz gain: zer sentitzen zuen. Bere gorputzarekin gizon gisa sozializatu zuten, eta berak onartu zuen, baina ni ez nengoen eroso rol horretan».

1995ean hasi zen hausnartzen trantsitoa egiteko aukera: intsumiso izan zen, eta espetxeratu egin zuten. «Zer egin behar zuen andre batek armadan?». Bizipen batek ireki zizkion begiak: «Ia hil egin ninduten kartzelan. Ohartu nintzen nire bizitza bizi behar nuela; niri zegokidana, ez gizarteak erabakitakoa».

Garai hartan ez zegoen legezko tratamendurik Euskal Herrian. Malagan (Espainia) artatu zuten: «Hilabeteak eman nituen bidaia akigarriak egiten, lanegun bakarra galtzeko, ordu erdi pasatzeko endokrino eta psikologoarekin». Hormonak hartu ostean, ebakuntzak egin zituen: mamoplastia eta baginoplastia. «Despatologizazioaren aldeko mugimenduan sartu nintzen; gorputza edozein izanda ere, genero identitatea errespetatzeko eskatzen genuen. Beraz, zergatik operatu nintzen? Erabaki pertsonala izan zen: une hartan behar nuen. Oso zaila da zeure burua islatuta ikustea zurea ez dela esaten dizuten gorputz batean».

Trantsitoaz oroitzapen onak ditu, baina salatu du genero nahasmenduen unitateetan ikuspuntu biologizista dutela. Andre eta gizon eredu muturrekoak eskatzen dizkiete transexualei: «Emakume batzuei ez diete hormonaziorako baimena eman nahi izan, ez dituztelako inoiz soineko batekin edo makilatuta ikusi. Denok egin ditugu halako itxurak». Prozesuaren amaieran ere, oztopoak izan zituen: auzitara jo behar izan zuen izena aldatzeko, legeztatua ez zegoenean: «Sasiemakume izaera aitortu zidaten; ez nuen ezkontzeko eta adoptatzeko eskubiderik».


Lasai bizi da egun. Etxean, lantokian, kalean ondo joan zaiola dio. «Arazo bakarra izan dut: behin jipoitu ninduten». Transexualitatea «gutxi gorabehera» onartuta dagoela uste du: «Irtenbide medikoa duen arazoa dela uste du jendeak». Ez, ordea, trabestismoa: «Generoa malgua dela azaltzeko, diskurtsoa indartu behar dugu, besteen aurrean nahi dugun itxura fisikoa hartu ahal izateko».

Irudia: Berria / Ixotz Louyest

Ixotz Louyest. Ukazioari aurre eginez
Bere izaeraren ukazioa alde batera utzita, Louyestek 24 urterekin hasi zuen trantsizioa; «gogorra» izan den arren, pozik dago bere gorputza eta sentipenak bat datozelako, eta bere burua onartzen duelako.
Nagore Ares Amaya | Berria, 2015-06-28
http://www.berria.eus/paperekoa/1953/008/001/2015-06-28/ixotz_louyest_ukazioari_aurre_eginez.htm

Ingurukoak ezetz esaten tematzen ziren arren, Ixotz Louyest Unamunok (Aguilas, Murtzia, Espainia, 1983) txiki-txikitatik zekien mutila zela. «3 urte ez nituela, nire modura adierazten nien gurasoei, baina gero etxean ez zen horren inguruan hitz egiten». Pixka bat nagusiagoa zela, familiarekin oporretan zihoanean, mutiltzat aurkezten zuen bere burua lagun berrien aurrean. Amak eta amamak errieta egiten zioten, eta mutila zela esatea debekatzen. «Nire genitalengatik ukatzen zidaten besteek mutila nintzela. Horrek erabat mintzen ninduen: horregatik debekatu zidaten mutila nintzela esatea». Identitatea ukatzeak eragin nabarmena izan du harengan. «Txikitatik zarena ukatzen dizutenean, oso gogorra da, eta ondorioak ere latzak dira».

12 urte zituenean, irratia entzuten ari zela hartu zuen bere «benetako egoeraren» kontzientzia «lehendabiziko aldiz». Emakume bikote bat ari zen berba egiten. Biak ziren transexualak. «Munduan bakarrik ez nengoela konturatu nintzen». Emakume horien esperientziek «karga gogorrak» zituzten, baina esperantza eman zioten. «Ez nuen pastillarik asmatu beharko mutil gorputza izateko. 7 urte nituela pilula bat asmatu nahi nuen, mutil gorputza edukitzeko. Ez zidan axola hartu eta segituan hiltzen banintzen».

Irratiko emakumeen istorioak entzuteak lagundu zion arren, bere burua ukatzen jarraitu zuen luzez. «12 urterekin, lagun kuadrilla bildu, eta lesbiana nintzela esan nien». Jasotako erantzunek isiltzera eraman zuten, ordea, eta 16 urte izan arte ez zuen gaia berriro aipatu. Hainbat urtez lesbiana lez aurkeztu zuen bere burua.

Haurtzaroa eta nerabezaroa «bereziki gogorrak» izan ziren. Ukazioa zegoen batetik, eta burlak bestetik. «Ez pentsa umeak soilik direnik. Kaleko jendea etorri izan zait esatera zer egin behar nuen neska txintxoa izateko, gurasoak nitaz harro egoteko».

24 urterekin Gasteizko sexologo batzuengana jo zuen, lagun baten gomendioz. «Berak bazekien zer gertatzen zitzaidan, eta esan zidan Gasteizen lagunduko zidatela». Haiengana jota konturatu zen ez zela «zinezkoa» 24 urterekin esperantza guztiz galduta bizitzea. «Oso garai txarrean nengoen: lau urtez egon nintzen bikotekide batekin, eta orduan utzi genuen. Nire egoera ezagutzen eta ulertzen zuen, baina esaten zidan nire gorputza onartu behar nuela, eta horrekin bizitzen ikasi».

Bidea latza izan den arren, pozik dago aldaketekin. «Denok desiratzen dugu sentitzen dugunak eta geure gorputzek bat egitea. Ebakuntzak oso erasokorrak dira, bizitza jartzen duzu arriskuan, baina ongizatea lortzeko nahitaezkoak dira. Trantsizioa egitea beharrezko erabakia izan da».

Amak trantsizioa ikusi ez izanak penatzen du. «19 urte nituela hil zen. Esaten zidan 18 urte betetzean operatu nahi banuen ahal zuen guztian lagunduko zidala; baina itxaron behar nuela helduago izan arte. Oso irekia zen, nahiz eta familian oso informazio gutxi zegoen».

Gizon transexualen kasuan ikusgaitasun gutxiago dagoela uste du Louyestek. «Gizonon fisikoan gutxiago igartzen da, eta gizartea fisikoarekin dago obsesionatuta. Behin igartzen ez zaienean, askok ahaztu egin nahi dute bizi izandakoa. Behin onartu duzula, eta babesa daukazula, gauzak gozotu egiten dira, eta norberarentzat zaila izan daiteke bizi izandakoa ikusaraztea. Uste dut askok ez dutela beren egoera ikusarazten diskriminazioaren beldur direlako».

Gizartean gaia naturaltasunez jorratzeko asko falta da, haren iritziz. Horretarako, oso garrantzitsua deritzo emakume eta gizon transexualen egoerak ikusarazteari: estereotipoak desegiteko eta jendeak naturaltasunez har dezan. Helburu horrekin zenbait unibertsitate eta ikastetxetan ibili da hitzaldiak ematen azken bi urteotan.

Kontxa Kaltzada. Hiru fobiaren aurkako lehia
Egun, Kaltzadak ahaztua du gizon gorputza. Trantsizioa gogorra izan zela dio. Hainbatetan sufritu du bazterketa, eta ulertezina zaio zenbait lesbianaren aldetik sentitu duen transfobia.
Ibai Maruri Bilbao | Berria, 2015-06-28
http://www.berria.eus/paperekoa/1972/008/002/2015-06-28/kontxa_kaltzada_hiru_fobiaren_aurkako_lehia.htm

Nire bizitza normal egiten badut, beste andre bat gehiago naiz. Baina norbaiti esaten badiot badudala iragan bat eta lehen beste gauza bat izan nintzela, konturatu gabe maskulinoan hitz egiten dit. Automatikoa izaten da gehienetan». Halakoengatik ez bada, Kontxa Kaltzadak (Basauri, Bizkaia, 1969) ia ahaztuta dauka bere gorputzaren sexua gizon batena zela. Daborduko zazpi urte igaro dira trantsizioa bukatu zuenetik. Baina gogoan du ordura arte eta aldaketak iraun bitartean zenbat sufritu behar izan duen. «Ez da erraza. Badira arazoari aurre egiteko trantsizioa baino bide errazagoak. Adibidez, leihotik behera norbere burua bota eta dena bukatu. Baina, indartsua izanez gero, gainditu daiteke».

Bospasei urte zituela ohartu zen zerbait arraroa gertatzen zitzaiola. Baina ez zuen ulertzen. Apurka-apurka jabetu zen: andre bat zen, gizonezko baten gorputzean. «Ezkutatu egiten nuen zer nintzen. Pentsa, arrosa koloreko kamisetei alergia nien. Gainera, oldarkorra nintzen, oso maskulinoa». Heldua zela hasi zuen trantsizioa; 30 urteak aspaldi beteak zituela. «Emakume batekin ezkonduta egon naiz hogei urtez. Lehen egunetik azaldu nion zer gertatzen zitzaidan. Bera izan zen hasieran neukan babes bakarra». Bien artean konponbideren bat bilatu guran ibili ziren, baina Kaltzada ez zen pausorik ematera ausartzen. «Kalera irten eta bizitza normala egiten saiatzen nintzen. Baina ez zen nire bizitza. Besteek ikusi nahi zutena nintzen. Horregatik, azkenean trantsizioa hastea erabaki nuen».

Lehenengo, urtebete pasatxo egin behar izan zuen psikiatrarekin. «Oso gogorra izan zen. Oraindik ez dago emakume egiten zaituen ezaugarririk. Eurenganako errespetu osoz esanda, trabesti bat sentitzen zara; kalera andrez jantzita irteten den gizonezko bat. Eta ni ez naiz trabestia, ni emakumea naiz. Baina, tira, Osakidetzak hortik igaro behar dela esaten du». Ondoren, endokrinologia sailera joaten hasi zen, hormonazio prozesua hasteko. Eta endokrinoak prest zegoela esan zionean, izena aldatu zuen. Arazoak izan zituen: «Poliziaburuak trabak ipini zizkidan. Esan nion: 'Ez al dituzu nire jaiotza agiria eta argazkia behar? Hemen dituzu. Zein da, ba, arazoa?». Azkenean, epaileari deitu behar izan zion telefonoz, eta hark aginduta-edo utzi zion izenez aldatzen.

Medikuek ulertu ez
Trantsizioa hasi zuenean tabernaria zen. Utzi egin behar izan zuen. «Bezeroak ez ziren gai ni nola aldatzen nintzen ulertzeko, eta nik ez neukan gogorik egunero-egunero azalpenak ematen ibili behar izateko». 13 urteko alaba ere badu emazte ohiarekin. Saiatu da hark ahalik eta gutxien sufri dezan; bereziki, eskolan. Eta zorionez ez du batere arazorik izan, harro dioenez.

Oraintsu arte LGTBI kolektiboan militante sutsua izan da, arrazoi bikoitzagatik: transexuala ez ezik, lesbiana ere badelako. Autokritika eskatu dio mugimenduari. Jaiotzetik biologikoki emakume diren lesbianen aldetik transfobia sentitu duela dio. «Eta ez batekin, birekin edo hirurekin. Oso ohikoa da. Eta nik ez dut zertan haiekin lehian ibili, biotako zein den lesbianagoa, zeinek ligatzen duen gehiago, haiek emakume gorputzarekin jaio zirelako eta ni ez». Aitortu du bereziki mingarri suertatu zaion mespretxua izan dela.

Medikuen aldetik ere ez du beti babesa sentitu. «Endokrinoari errieta egin behar izan nion. Galdetu nion ea zergatik ez ninduen andretzat hartzen». Psikiatrari ere eri moduan ez hartzeko eskatu zion. «Osasunaren Munduko Erakundeak dioen moduan buruko eritasuna badut, aitortu ezintasuna eta eman laguntza ekonomikoa. Nik ere beharko dut bizitzeko dirua eta!».

Behar du, bai, eta irabazten du. Bilboko garbiketa zerbitzuan egiten du lan, kamioiarekin. Ez du lankideekin arazorik izan. Baina zailtasunak ditu gora egiteko, ustez gizonena den lanean dabilen andrea delako. Transfobiaz eta lesbofobiaz gain, orain, matxismoa ere sufritu behar du. Baina argi du: «Gurago oraingo bost minutu, lehengo bizitza baino».

Gerard Coll-Planas eta Miquel Misse. Medikuntzatik kanpoko erantzunak
Transexualitatearen inguruan zabaldutako diskurtso biomedikoarekin oso kritikoak dira Misse eta Coll-Planas soziologoak. Norbere bidea bilatzea aldarrikatzen dute.
Maite Asensio Lozano | Berria, 2015-06-28
http://www.berria.eus/paperekoa/1952/006/001/2015-06-28/gerard_coll_planas_eta_miquel_misse_medikuntzatik_kanpoko_erantzunak.htm

Aniztasunean hezteko erronka
Eskoletan txikitatik bereizten dituzte mutil eta neskentzako espazioak, bertzelako identitateei ateak itxiz. Transexualitate adibideek eta sexu aniztasuna kudeatzen jakiteak anitz lagun dezaketela diote arituek.
Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria, 2015-06-28
http://www.berria.eus/paperekoa/1968/004/001/2015-06-28/aniztasunean_hezteko_erronka.htm